Η έκθεση ξεκίνησε το ταξίδι της από τον τόπο που την ενέπνευσε, τη Σαντορίνη, όπου μετά την εκεί εντυπωσιακή παρουσίασή της, μεταφέρθηκε και φιλοξενείται στον εκθεσιακό χώρο του ιστορικού Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» έως τις 24 Ιανουαρίου.

Αν και η ίδια δεν κατάγεται από το νησί, η αγάπη της γι’ αυτόν τον τόπο, που επισκεπτόταν συχνά από παιδί, αντανακλάται στα έργα της, που κουβαλούν ατόφιες και αυθεντικές τις μνήμες του. Εικόνες από τη ζωή του νησιού πάλλονται στα δεκαπέντε νέα έργα που παρουσιάζει, όλα υδατογραφίες, όπου αναδεικνύονται με σεβασμό και γνώση τα έθιμα, οι παραδόσεις, οι τελετουργίες, η καθημερινότητα των κατοίκων της μιας άλλης εποχής. Η Άρτεμις Χατζηγιαννάκη έχει άλλωστε έναν μαγικό τρόπο να βουτά στο παρελθόν, όπως είχε κάνει και σε προηγούμενους κύκλους δουλειάς της που είχαν σχέση με την Αθήνα, και να του δίνει νέα ζωή.

Από παλιά

«Η Σαντορίνη είναι για μένα ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης», λέει η Αρτεμις Χατζηγιαννάκη στον «Ε.Τ.» της Κυριακής, με αφορμή την έκθεση. «Η σχέση μου με το νησί ξεκινάει από πολύ παλιά, όταν πρωτοήρθα, παιδί ακόμη, στα τέλη της δεκαετίας του ‘70 και από τότε μέχρι σήμερα με συνδέουν πολλές αναμνήσεις, βιώματα και συναισθηματικοί δεσμοί. Στη Σαντορίνη έμαθα να αναζητώ και να εμπνέομαι από την ομορφιά της ουσίας και της αυθεντικότητας. Να γοητεύομαι από το βλέμμα, τις εκφράσεις και τις συμπεριφορές των απλών ανθρώπων, να αναζητώ μέσα από την κίνηση του σώματος και των χεριών τους την έκφραση της χαράς, της κούρασης, της αγανάκτησης και της συμφιλίωσης. Να ανακαλύπτω ότι, πέρα από τη λιτότητα και την αυτάρκεια που υπαγορεύει η ανάγκη, υπάρχει μία απέραντη ομορφιά, “η ομορφιά η πέρα από την ανάγκη”, όπως τόσο εύστοχα είχε γράψει ο Ηλίας Βενέζης για τη Σαντορίνη. Αυτή την ομορφιά και τη γοητεία προσπάθησα να αποδώσω και εγώ με τη νέα μου έκθεση».

Ποιος είναι ο στόχος, ο σκοπός, τι θέλετε να φωτίσετε με το έργο σας; 

Αυτή η έκθεση είναι ένας εσωτερικός διάλογος ανάμεσα στη μνήμη και τον στοχασμό, ανάμεσα στην απώλεια και την επιβίωση, ανάμεσα στο χθες και το σήμερα. Ενας διάλογος που πιστεύω ότι διατρέχει όλη την ιστορία της Σαντορίνης στο πέρασμα των αιώνων. Eνας τελετουργικός κύκλος, όπου τη φθορά διαδέχεται η αναγέννηση, το σκοτάδι το φως, τον θάνατο η ανάσταση. Η Σαντορίνη καταστρέφεται και χάνεται από την ανελέητη βία της φύσης και στη συνέχεια αναβιώνει ξανά, από το πείσμα, την ανάγκη και τον αγώνα της καθημερινής ζωής. Διάλεξα σκηνές από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, στις οποίες εκδηλώνεται με τον πιο εναργή τρόπο, η σύνδεση και η εξάρτηση του ανθρώπου από τη φύση και τους κύκλους ζωής της. Από τη μία πλευρά οι άνθρωποι, οι χωρικοί, οι εργάτες, οι μυλωνάδες, οι μουλαράδες, οι οινοποιοί, οι ναυτικοί, οι υφάντρες και από την άλλη τα στοιχεία της φύσης, η πέτρα, το θειάφι, τα ηφαίστεια, ο αέρας, η θάλασσα, τα αμπέλια, οι άνυδρες καλλιέργειες. Ολοι και όλα, μαζί ή χωριστά, γίνονται υποκείμενα με δικούς τους ρόλους, δράσεις και αλληλεπιδράσεις στο μικρό σύμπαν του κάθε έργου. Αυτή η ιδιαίτερη σχέση συμβίωσης-επιβίωσης, σε έναν τόπο που πλήττεται συχνά από φυσικές καταστροφές, είναι έκδηλη σε κάθε έργο, στους ανεμόμυλους, στα ορυχεία, στα εργοστάσια τομάτας, στις κάναβες, στα ταπητουργεία, στα γλέντια, στα πανηγύρια, στις θρησκευτικές τελετές, στις παρελάσεις κ.λπ.

Ποιες είναι οι Θηραϊκές Τελετουργίες; 

Η Σαντορίνη, όπως και τα υπόλοιπα μικρά Κυκλαδονήσια, ήταν για πάρα πολλά χρόνια μία μικρή κοινωνία, αυτάρκης και αρκετά αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Ενα κομμάτι γης στο μέσο του πελάγους, αυτόνομο και αυθύπαρκτο, περιτριγυρισμένο από την άγρια θάλασσα και τα ηφαίστεια και πολιορκημένο από τους αέρηδες. Απ’ αυτό το κομμάτι γης, όμως, παρά τις δυσκολίες και τις αλλεπάλληλες καταστροφές, πέρασαν γενιές και γενιές ανθρώπων και σ’ αυτό το κομμάτι γης, που τους έλαχε να ζήσουν, έμαθαν να επιβιώνουν, να ανασταίνουν τις οικογένειές τους και μετά από κάθε ανατροπή και απώλεια να το ξαναφτιάχνουν. Οι «Θηραϊκές Τελετουργίες», που έχω αποτυπώσει στα έργα μου, είναι σκηνές που επικυρώνουν αυτήν ακριβώς τη συνθήκη συμβίωσης-επιβίωσης. Σκηνές απλές, καθημερινές, ανώνυμες, που συμπυκνώνουν τη δύναμη της αυθεντικότητας και της αυτάρκειας, τον πλούτο και την ομορφιά της απλότητας, αλλά και το δέος της ανάγκης και της επιβίωσης. Σε όλα τα έργα δίδεται έμφαση στον άνθρωπο και τη σχέση του με τη φύση, τη γη, την πέτρα, τον αέρα, τη θάλασσα. Ολα εκτυλίσσονται και κινούνται σε ανθρώπινη κλίμακα, από την αγροτική παραγωγή, τη θρησκευτική ζωή, τη μικρή βιομηχανική εγκατάσταση, την οικιακή οικονομία, μέχρι τις κοινωνικές εκδηλώσεις, τα πανηγύρια, τα γλέντια και τις τελετές.

Οι προηγούμενοι κύκλοι δουλειάς σας είχαν περισσότερο αστικά θέματα. Σας ενδιαφέρει να στραφείτε και σε άλλα θέματα, όπως τώρα; 

Αυτή η έκθεση ήταν πρόκληση για μένα, γιατί έχω μεγαλώσει και ζω στην Αθήνα και έχω μάθει να σκέφτομαι και να ενεργώ σαν πολίτης μίας μεγαλούπολης, οπότε τα αστικά θέματα μου είναι πιο κατανοητά και ίσως και πιο προσφιλή. Δέχτηκα όμως με μεγάλη χαρά την πρόσκληση του Δήμου Θήρας για τη συμμετοχή μου στη δράση «Σαντορίνη 2025: Ετος Ανάδειξης και Υποστήριξης της Αυθεντικότητας» και είχα την ευκαιρία να συνεργαστώ με διάφορους τοπικούς φορείς, τους επιμελητές της έκθεσης Λευτέρη Ζώρζο, αρχαιολόγο, και Νίνα Γεωργιάδου, αρχιτέκτονα, το Ψηφιακό Αρχείο Θήρας (Santorini Archive Project), που με στήριξαν και με βοήθησαν να συγκεντρώσω πλούσιο αρχειακό υλικό, που πραγματικά με ενθουσίασε και μου άνοιξε νέους ορίζοντες.

Ποιος είναι ο επόμενος κύκλος που θα παρουσιάσετε; 

Οι κύκλοι της Αθήνας δεν έχουν ακόμη κλείσει. Σκοπεύω λοιπόν να επανέλθω με ένα αθηναϊκό θέμα που εμένα προσωπικά με ενθουσιάζει γιατί τονίζει αυτόν τον διάλογο μεταξύ απώλειας και επιβίωσης, μεταξύ χθες και σήμερα. Πρόκειται για μία περιοχή της Αθήνας, αυτή γύρω από τον Ιλισό, με θέματα όπως το Μετς, ο Αρδηττός, το Βατραχονήσι, το Καλλιμάρμαρο, οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1896, το Ζάππειο, η Αίγλη, που έχει αλλάξει τελείως η φυσιογνωμία της και που σε λίγο καιρό κανείς δεν θα θυμάται πώς ήταν παλιά. Και η ζωγραφική μάς δίνει αυτή τη δυνατότητα να ξαναζωντανέψουμε κάτι που χάθηκε οριστικά στο παρελθόν και να του δώσουμε μία υλικότητα και μία υπόσταση σε παρόντα και, γιατί όχι, σε μέλλοντα χρόνο.

Τι είναι για σας η ζωγραφική και η τέχνη; 

Η ζωγραφική και η τέχνη σε κάνουν να ονειρεύεσαι και να ονειροβατείς. Αλλά και να απομονώνεσαι και να πάσχεις, χωρίς να μπορείς, τις περισσότερες φορές, να το μοιραστείς με τους άλλους. Δεν είναι φοβερό, να μπορείς ακόμη και μεγαλώνοντας να κάνεις όνειρα; Εγώ το θεωρώ θείο δώρο!

«Συνδυάζω δημιουργικά επιστήμη και τέχνη»

Αν και γίνατε γνωστή μέσω της τέχνης, η κύρια επαγγελματική σας απασχόληση είναι αυτή της συμβολαιογράφου. Πώς συμβιβάζεται η μία ενασχόληση με την άλλη;

Είναι γεγονός ότι δεν έχει καμία σχέση η μία με την άλλη. Συμβολαιογράφος έγινα γιατί μου ταίριαζε περισσότερο το επιστημονικό πεδίο. Αγαπώ τη δουλειά μου και συνεχίζω ακόμη να εργάζομαι, ακόμη και τώρα που η ζωγραφική αποσπά όλο και περισσότερο χρόνο και ενέργεια από την καθημερινότητά μου. Μπορώ να πω επίσης ότι η συμβολαιογραφία μού ταιριάζει σαν επάγγελμα, γιατί είμαι πολύ ορθολογίστρια και μεθοδική. Μου αρέσει να συνδυάζω δημιουργικά την επιστήμη με την τέχνη, όπως έχω κάνει τα τελευταία δέκα χρόνια, κάτι που μου έχει ανοίξει νέους ορίζοντες.

Στην έκθεση στον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός» παρουσιάζονται επίσης και τέσσερα παλαιότερα έργα της εικαστικού με θεματική συνάφεια, εμπνευσμένα από τις τοιχογραφίες του Προϊστορικού Οικισμού Ακρωτηρίου. Η έκθεση πλαισιώνεται από μία συλλογή φωτογραφιών του αρχιτέκτονα Κώστα Χατζηγιαννάκη από τη Σαντορίνη του 1972 και από συλλεκτικά αντικείμενα του Βιομηχανικού Μουσείου Τομάτας «Δ. Νομικός» και του Οινολογικού Εργαστηρίου της οινολόγου Μαρίας Τζίτζη.

«ΘΗΡΑΪΚΕΣ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΕΣ»

ΑΡΤΕΜΙΣ ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΑΚΗ

ΔΙΑΡΚΕΙΑ: Εως 24 Ιανουαρίου 2026

ΠΟΥ: Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός» (Πλ. Αγίου Γεωργίου Καρύτση 8, Αθήνα, τηλ.: 21 0322 1917)

ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ: Δευτέρα έως Παρασκευή 11.30-18.00 και Σάββατο 11.00-15.00

ΕΙΣΟΔΟΣ: Ελεύθερη