Η προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς βρίσκεται ολοένα και περισσότερο αντιμέτωπη με τις επιπτώσεις των μεταβαλλόμενων κλιματικών συνθηκών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο συγκροτήθηκε η Εθνική Στρατηγική για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Πρόκειται «για την πρώτη συστηματική προσπάθεια ενσωμάτωσης της κλιματικής διάστασης στη διαχείριση, προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ελλάδα και μία από τις ελάχιστες διεθνώς που ενσωματώνουν και συνθέτουν επικαιροποιημένες και έγκυρες κατευθυντήριες γραμμές», εξήγησε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, κατά την παρουσίαση της Εθνικής Στρατηγικής που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Προστασία Εμβληματικών Τόπων και Μνημείων Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την Κλιματική Αλλαγή», με χρηματοδότηση 22.000.000 ευρώ, από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Η Εθνική Στρατηγική ακολουθεί έναν μακροχρόνιο σχεδιασμό, με ορίζοντα έως το 2050, με ενδιάμεσους στόχους ανά πενταετία, και οργανώνεται μέσα από τους τέσσερις άξονες δράσης: τη Διάγνωση, την Εποπτεία, την Πρόληψη και τη Θεραπεία. «Οι άξονες αυτοί δεν λειτουργούν μεμονωμένα, αλλά σε λογική διασύνδεση και λειτουργική αλληλουχία. Αποτελούν τον ενιαίο κύκλο διαχείρισης κινδύνου: Ξεκινούν από την επιστημονική κατανόηση των απειλών, περνούν στη συστηματική παρακολούθηση, οργανώνουν την πρόληψη και καταλήγουν σε στοχευμένες παρεμβάσεις πεδίου. Πρόκειται για μια δομή που επιτρέπει στη Στρατηγική να μεταφραστεί σε πρακτική δημόσια πολιτική», υπογράμμισε η κ. Μενδώνη και επεσήμανε ότι η Εθνική Στρατηγική «προβλέπει, παράλληλα, σχέδια προσαρμογής για 40 αρχαιολογικούς χώρους, έως το 2030, και αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες και εργαλεία σχεδιασμού».

Το έργο σχεδιάστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού, διά της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ και το Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Η στρατηγική υλοποιείται σε συνεργασία με τα υπουργεία Κλιματικής Κρίσης και Περιβάλλοντος. Από τη μεριά του χθες ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, είπε μεταξύ άλλων ότι θεσπίζεται «νέος Κανονισμός Πυροπροστασίας» για αρχαιολογικούς χώρους, καλύπτοντας σημαντικό θεσμικό κενό στην προστασία τους.

Στο πλαίσιο του έργου υλοποιήθηκαν παρεμβάσεις υποδομών και διαχείρισης κινδύνων, όπως αντιπλημμυρικά έργα στο Δίον και τα Μάλια, εγκατάσταση συστημάτων πυρασφάλειας στους Φιλίππους και τον Μυστρά, καθώς και παρεμβάσεις για την ανάσχεση κατολισθήσεων και των βραχοπτώσεων στους Δελφούς.

Προβλέπεται μεταξύ άλλων η εκτίμηση της κλιματικής διακινδύνευσης σε εθνικό επίπεδο καθώς και η υλοποίηση ψηφιακής πλατφόρμας για την αξιολόγηση των κλιματικών κινδύνων και την επιλογή των κατάλληλων μέτρων προσαρμογής, καθώς και η λειτουργία συστήματος παρακολούθησης και αξιολόγησης, σύμφωνα με διεθνείς δείκτες. Στο επίπεδο των υποδομών, ενισχύεται η πρόληψη με την εγκατάσταση ενός Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Εντοπισμού και Προειδοποίησης Πυρκαγιάς σε 21 αρχαιολογικούς χώρους. Τα συστήματα ενσωματώνουν προηγμένες τεχνολογίες, διαθέτουν αισθητήρες πολλαπλών καναλιών, θερμικές και οπτικές κάμερες, μετεωρολογικούς σταθμούς και δυνατότητα άμεσης αποστολής συναγερμών στα κέντρα ελέγχου της Πυροσβεστικής. Επιπλέον, προβλέπονται σχέδια οργανωμένης απομάκρυνσης επισκεπτών σε περίπτωση πυρκαγιάς για 80 αρχαιολογικούς χώρους.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΤΑΛΗΣ-ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΚΠΑ

«Προς το παρόν δεν καταγράφεται ευρύς συστηματικός κίνδυνος»

«Στην Ελλάδα δεν καταγράφεται προς το παρόν, ευρύς και συστηματικός κίνδυνος για τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία», ξεκαθάρισε στην ομιλία του ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Καρτάλης. Ωστόσο, όπως είπε, καταγράφονται «ανησυχητικές τάσεις – ιδίως κατά το διάστημα 2000 έως 2025- αύξησης της έντασης, της διάρκειας και της συχνότητας ακραίων φαινομένων». Το πρόγραμμα στοχεύει στην προληπτική εφαρμογή σχεδίων προσαρμογής σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, με τα σχέδια να διαμορφώνονται με βάση τις εκτιμώμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής για το διάστημα 2026-2045, αλλά και στη διαφοροποίηση/κλιμάκωση του τύπου προσαρμογής ανάλογα με το επίπεδο κλιματικής διακινδύνευσης και την περιοχή στην οποία βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος ή το μνημείο: άμεση, σταδιακή και μετασχηματιστική.