Ο ακραίος καύσωνας που σάρωσε την Ευρώπη το φετινό καλοκαίρι δεν άφησε πίσω του μόνο νεκρούς, πυρκαγιές και κατεστραμμένες καλλιέργειες.
Το κόστος του περνά πλέον στους λογαριασμούς, στις τιμές των τροφίμων, στην παραγωγή και συνολικά στην ευρωπαϊκή οικονομία, σύμφωνα με μια ιδιαίτερα σκληρή προειδοποίηση του ΟΗΕ. «Το καλοκαίρι της Ευρώπης ήταν καυτό σαν κόλαση», είπε ο εκτελεστικός γραμματέας του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, Σάιμον Στίελ, μιλώντας την Πέμπτη (10/9) στην Επιτροπή Περιβάλλοντος, Κλίματος και Ασφάλειας Τροφίμων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις Βρυξέλλες. Ο Στίελ υποστήριξε ότι όσα συνέβησαν το φετινό καλοκαίρι δείχνουν πως η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά μια οικονομική και ενεργειακή απειλή για ολόκληρη την Ευρώπη.
Δεκάδες χιλιάδες νεκροί και οικονομίες υπό πίεση
Στην ομιλία του περιέγραψε ένα καλοκαίρι κατά το οποίο οι ακραίες θερμοκρασίες προκάλεσαν δεκάδες χιλιάδες θανάτους και έπληξαν υποδομές, επιχειρήσεις και οικονομίες. Μαζικές εκκενώσεις πραγματοποιήθηκαν εξαιτίας πυρκαγιών, ενεργειακές εγκαταστάσεις αναγκάστηκαν να διακόψουν τη λειτουργία τους, εμπορικές διαδρομές επηρεάστηκαν, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες και η ξηρασία προκάλεσαν απώλειες στις καλλιέργειες και χαμηλότερες αποδόσεις. Η πίεση περνά ήδη στις τιμές των τροφίμων, οι οποίες, όπως προειδοποίησε, ενδέχεται να αυξηθούν περαιτέρω. Νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου στο Nature Health επισημαίνει ότι οι καύσωνες αποτελούν πλέον την κυριότερη αιτία θανάτων που σχετίζονται με ακραία καιρικά φαινόμενα στην Ευρώπη και εξετάζει πόσο έχει αυξήσει η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή την πιθανότητα επεισοδίων ακραίας θερμικής θνησιμότητας σε 34 ευρωπαϊκές χώρες.
Ο λογαριασμός των 180 δισ. ευρώ
Ο Στίελ αναφέρθηκε σε εκτίμηση σύμφωνα με την οποία τα ακραία καιρικά φαινόμενα αυτού του καλοκαιριού μπορεί να στοιχίσουν στην Ευρώπη περίπου 180 δισ. ευρώ. Στο κόστος περιλαμβάνονται η απώλεια παραγωγικότητας λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και οι διαταραχές στους τομείς των τροφίμων, της ενέργειας και των μεταφορών. Το ποσό αντιστοιχεί περίπου σε μία ποσοστιαία μονάδα του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, δηλαδή περίπου όσο προβλέπεται να είναι συνολικά η ανάπτυξη της οικονομίας της Ε.Ε. Δεν είναι τυχαίο, σύμφωνα με τον επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, ότι κράτη-μέλη ζητούν πλέον τη δημιουργία ειδικού ευρωπαϊκού ταμείου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Από τον καύσωνα στα ασφάλιστρα
Το κόστος δεν περιορίζεται στις άμεσες ζημιές. Οι ολοένα συχνότερες φυσικές καταστροφές αυξάνουν, σύμφωνα με τον Στίελ, και το κόστος ασφάλισης, ενώ σε ορισμένες περιοχές ο κίνδυνος είναι πλέον τόσο μεγάλος ώστε περιουσίες και επιχειρήσεις μπορεί να καταστούν πρακτικά μη ασφαλίσιμες. Παράλληλα, οι επιπτώσεις του ακραίου καιρού προκαλούν μετακινήσεις πληθυσμών τόσο στο εσωτερικό των χωρών όσο και πέρα από τα σύνορά τους. Ο ίδιος έστρεψε το βλέμμα και έξω από την Ευρώπη, αναφερόμενος στις καταστροφικές πλημμύρες στα Ιμαλάια και στον ακραίο καύσωνα στη Βόρεια Αφρική, όπου καταγράφηκαν θάνατοι, διακοπές ηλεκτροδότησης, προβλήματα στην υδροδότηση και επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας.
Ο διπλός λογαριασμός για τα νοικοκυριά
Κατά τον Στίελ, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο «διπλό χτύπημα». Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι οικονομικές συνέπειες του καύσωνα, των πυρκαγιών και της ξηρασίας. Από την άλλη, οι υψηλές και ασταθείς τιμές των ορυκτών καυσίμων. Οι δύο παράγοντες λειτουργούν ταυτόχρονα και αυξάνουν το κόστος για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις. Ο επικεφαλής του ΟΗΕ χαρακτήρισε τη μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων διαχρονική οικονομική αδυναμία της ηπείρου. Νοικοκυριά και επιχειρήσεις έχουν ήδη δει φέτος υψηλότερους λογαριασμούς, ενώ προειδοποίησε ότι υπάρχει κίνδυνος η Ευρώπη να βρεθεί αντιμέτωπη με νέα ενεργειακή κρίση τον ερχόμενο χειμώνα.
Καύσωνας, ακρίβεια και επιτόκια
Η σύνδεση με την οικονομία δεν σταματά στις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων. Ο Στίελ υποστήριξε ότι η ενεργειακή κρίση αυξάνει ακόμη και το κόστος δανεισμού των κυβερνήσεων, περιορίζοντας τα χρήματα που μπορούν να διαθέσουν για δημόσιες υπηρεσίες. Η προειδοποίηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ευρωπαϊκές αγορές βρίσκονται ήδη υπό πίεση από την αναζωπύρωση του πληθωρισμού και τις υψηλότερες τιμές ενέργειας. Οι αποδόσεις των ευρωπαϊκών ομολόγων ανέβηκαν σε πολυετή υψηλά μετά την αύξηση των επιτοκίων από την ΕΚΤ, ενώ το πετρέλαιο ξεπέρασε εκ νέου τα 100 δολάρια το βαρέλι. Για τον Στίελ, επομένως, η αδύναμη δράση απέναντι στην κλιματική αλλαγή δεν αφορά μόνο το περιβάλλον. Συνδέεται άμεσα με την ακρίβεια, την ενεργειακή ασφάλεια, την οικονομική ανάπτυξη και τις θέσεις εργασίας.
Διαβάστε Επίσης
«Δεν είναι πολιτισμικός πόλεμος»
Ο Στίελ απέρριψε την αντίληψη ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί θέμα κομματικής αντιπαράθεσης ή έναν ακόμη «πολιτισμικό πόλεμο».Σύμφωνα με τον ίδιο, η κλιματική κρίση αγγίζει πλέον με πολύ συγκεκριμένο τρόπο ζητήματα που απασχολούν τους πολίτες ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης: την υγεία της οικογένειας, την ασφάλεια των κοινοτήτων, τις δουλειές, το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων, τους λογαριασμούς, αλλά και το αν υπάρχουν διαθέσιμα τρόφιμα και νερό σε προσιτές τιμές.
Από τους καύσωνες στις εφοδιαστικές αλυσίδες
Ο επικεφαλής του ΟΗΕ κάλεσε την Ευρώπη να ενισχύσει τόσο την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής όσο και τις προσπάθειες περιορισμού των εκπομπών. Η ανθεκτικότητα απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα, σημείωσε, δεν αφορά μόνο τις πόλεις ή την προστασία των πολιτών, αλλά και τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, από τις οποίες εξαρτώνται οι σύγχρονες οικονομίες. Προειδοποίησε ότι αν δεν μειωθούν οι εκπομπές που προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίμων, οι φετινοί καύσωνες, οι πυρκαγιές και οι ξηρασίες μπορεί στο μέλλον να φαίνονται ήπιες σε σύγκριση με τις συνθήκες που θα ακολουθήσουν.
Από τους 4 βαθμούς στους 2,6
Ο Στίελ αναφέρθηκε και στην πρόοδο που έχει ήδη επιτευχθεί μέσω της διεθνούς συνεργασίας για το κλίμα. Χωρίς τις συμφωνίες και τις πολιτικές που έχουν υιοθετηθεί μέχρι σήμερα, είπε, ο κόσμος θα κατευθυνόταν προς αύξηση της θερμοκρασίας άνω των 4 βαθμών Κελσίου. Με τις σημερινές πολιτικές η εκτιμώμενη πορεία βρίσκεται περίπου στους 2,6 βαθμούς. Παραμένει, ωστόσο, πολύ μακριά από τον στόχο του 1,5 βαθμού Κελσίου, ο οποίος έχει συμφωνηθεί διεθνώς προκειμένου να περιοριστούν οι πιο επικίνδυνες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Η Ευρώπη και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα
Ο Στίελ σημείωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη κάνει βήματα προς την ηλεκτροκίνηση και την ενεργειακή μετάβαση. Τα νεότερα στοιχεία δείχνουν πράγματι μεγάλη άνοδο στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Τον Ιούλιο του 2026 τα αμιγώς ηλεκτρικά οχήματα αντιπροσώπευαν το 26,3% των νέων ταξινομήσεων στην Ε.Ε., σύμφωνα με το European Alternative Fuels Observatory της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στο πρώτο εξάμηνο του έτους, περισσότερα από 1,2 εκατομμύρια αμιγώς ηλεκτρικά αυτοκίνητα ταξινομήθηκαν στην Ε.Ε., με μερίδιο αγοράς 20,7%, έναντι 15,6% έναν χρόνο νωρίτερα.
Μεθάνιο, τρόφιμα και πόλεις
Ο επικεφαλής του ΟΗΕ υπογράμμισε ότι η δράση δεν πρέπει να περιοριστεί στην ηλεκτροκίνηση. Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση του μεθανίου, ενός ισχυρού αερίου του θερμοκηπίου, καθώς ο περιορισμός του μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη συγκράτηση της αύξησης της θερμοκρασίας σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Έθεσε επίσης ως προτεραιότητες τη μείωση της σπατάλης τροφίμων, την προστασία της επισιτιστικής ασφάλειας καθώς η ξηρασία πιέζει τις καλλιέργειες και τις τιμές, αλλά και την προετοιμασία των ευρωπαϊκών πόλεων για ισχυρότερους καύσωνες, πλημμύρες και άλλα ακραία φαινόμενα.
