Ευρωπαϊκή ασπίδα για τα ελληνικά πλατάνια

Το έργο αποτελεί μία από τις επτά ελληνικές συμμετοχές που εντάχθηκαν στον νέο κύκλο του προγράμματος LIFE και έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη χρονική συγκυρία, καθώς η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες οικολογικές απειλές των τελευταίων δεκαετιών.

Τα πλατάνια αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας της Ελλάδας. Από τις όχθες των ποταμών και τα παραποτάμια δάση έως τις ιστορικές πλατείες χωριών και πόλεων, τα δέντρα αυτά δεν προσφέρουν μόνο αισθητική και πολιτιστική αξία, αλλά υποστηρίζουν παράλληλα σημαντικές οικοσυστημικές λειτουργίες, όπως η συγκράτηση των εδαφών, η προστασία από τη διάβρωση, η ρύθμιση των πλημμυρικών φαινομένων, η βελτίωση της ποιότητας των υδάτων και η αποθήκευση άνθρακα. Ωστόσο, η επιβίωσή τους απειλείται άμεσα από τον μύκητα Ceratocystis platani, ο οποίος προκαλεί το μεταχρωματικό έλκος ή καρκίνο του πλατάνου, μια ασθένεια χωρίς θεραπεία που οδηγεί συχνά στον θάνατο των δέντρων μέσα σε λίγα μόλις χρόνια.

Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια προκαλεί έντονη ανησυχία στην επιστημονική κοινότητα. Περισσότερα από 30.000 ώριμα πλατάνια έχουν ήδη χαθεί στην Πελοπόννησο μέσα σε μία δεκαετία, ενώ η ασθένεια έχει εξαπλωθεί στην Ηπειρο, στη Στερεά Ελλάδα, στη Θεσσαλία και πλέον σε περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας. Χαρακτηριστικό της κρισιμότητας της κατάστασης είναι το γεγονός ότι περισσότερο από το 40% των εναπομεινάντων συστάδων πλατάνου στη Δυτική Ελλάδα εμφανίζει ήδη σημάδια παρακμής εξαιτίας του παθογόνου. Παράλληλα, περιστατικά όπως ο πρόσφατος εντοπισμός κρούσματος στον ποταμό Λουδία καταδεικνύουν ότι η ασθένεια συνεχίζει να επεκτείνεται γεωγραφικά, απειλώντας ακόμη και περιοχές με ιδιαίτερη οικολογική και αναπτυξιακή σημασία.

ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Το LIFE PLATANOS φιλοδοξεί να αντιστρέψει την πορεία μέσα από ένα ολοκληρωμένο πλέγμα δράσεων που καλύπτει τις Περιφέρειες Ηπείρου, Δυτικής Μακεδονίας, Ιονίων Νήσων και Δυτικής Ελλάδας. Οι έντεκα εταίροι του έργου θα αναπτύξουν ένα συντονισμένο σύστημα πρόληψης, ανίχνευσης και παρακολούθησης της νόσου.

ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ

Στους βασικούς στόχους του προγράμματος περιλαμβάνονται η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των τοπικών κοινωνιών, η εκπαίδευση επαγγελματιών και δημοτικών υπηρεσιών σε σύγχρονα φυτοϋγειονομικά πρωτόκολλα, η ανάπτυξη γεωγραφικών χαρτών κινδύνου και η δημιουργία μιας ψηφιακής πλατφόρμας WebGIS, η οποία θα επιτρέπει την άμεση αναφορά περιστατικών.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Ιδιαίτερα φιλόδοξα είναι τα αναμενόμενα αποτελέσματα του έργου. Προβλέπεται η δημιουργία ολοκληρωμένης βάσης δεδομένων για τουλάχιστον 500 δέντρα στις πιλοτικές περιοχές, η σύνταξη τεσσάρων περιφερειακών και ενός εθνικού χάρτη κινδύνου, η εφαρμογή συντονισμένων μέτρων προστασίας σε παραποτάμιους οικοτόπους έκτασης τριών τετραγωνικών χιλιομέτρων, η εκπαίδευση τουλάχιστον 150 επαγγελματιών και η πιστοποίηση 30 εργολάβων στις ασφαλείς πρακτικές διαχείρισης της ασθένειας. Παράλληλα, περισσότεροι από 1.200 εκπρόσωποι φορέων, επαγγελματίες, στελέχη της Αυτοδιοίκησης και πολίτες αναμένεται να συμμετάσχουν άμεσα στις δράσεις του προγράμματος.

Να σημειωθεί ότι το LIFE PLATANOS θα ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του 2029, ο συνολικός προϋπολογισμός του είναι 1,7 εκατ. ευρώ, με το 60% (1 εκατ. ευρώ) να αποτελεί συνεισφορά της Ε.Ε.

ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ

Προβλέπεται η δημιουργία δικτύου εθελοντών, σχολείων και τοπικών φορέων που θα συμβάλουν στην παρακολούθηση ιστορικών και εμβληματικών πλατάνων, ενισχύοντας την έγκαιρη ανίχνευση νέων εστιών.