Γαλλική ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της Ευρώπης – Πώς η κρίση χρέους μπορεί να συμπαρασύρει την Ιταλία

Σε πρώτη φάση, η αδυναμία της Γαλλίας αυξάνει την αβεβαιότητα για το σύνολο της Ε.Ε. -και φυσικά για το ευρώ- σε μια κρίσιμη χρονική συγκυρία κατά την οποία η ισορροπία δυνάμεων σε παγκόσμιο επίπεδο αλλάζει. Ολος ο κόσμος βλέπει μια Ευρώπη όπου η Γερμανία, η μεγαλύτερη οικονομία της Ε.Ε., πασχίζει να διασώσει τη βιομηχανία της από την κατακόρυφη αύξηση των τιμών ενέργειας, ενώ η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία, αυτή της Γαλλίας, έχει προκαλέσει συζητήσεις οι οποίες παραλληλίζουν την κρίση που περνάει με αυτή της Ελλάδας το 2010.

Πολιτικά αδιέξοδα

Η αλήθεια είναι ότι η Γαλλία έχει σοβαρό δημοσιονομικό πρόβλημα εδώ και 3-4 χρόνια, το οποίο μεγεθύνουν τα πολιτικά αδιέξοδα της κυβέρνησης μειοψηφίας, η οποία αντιμετωπίζει πλέον και έντονες κοινωνικές αντιδράσεις. Στο μεταξύ η Ε.Ε., το ΔΝΤ και η ΕΚΤ παραπέμπουν προς το παρόν για λύση στην κυβέρνηση του Παρισιού, παρότι γνωρίζουν ότι λίγα είναι αυτά που μπορεί να καταφέρει. Το γεγονός αυτό ακόμη και ως σκόπιμη αποστασιοποίηση (για να μη δεχθεί η χώρα σφοδρότερη επίθεση) χειροτερεύει την κατάσταση.

Την ίδια ώρα που οι αγορές ξεπουλούν καθημερινά δισεκατομμύρια γαλλικών ομολόγων φτάνοντας τις αποδόσεις τους κοντά στο 5%, το χρέος αναμένεται να φτάσει το 119% του ΑΕΠ και το έλλειμμα το 5,8% του ΑΕΠ. Η Ε.Ε. έχει ζητήσει από τη Γαλλία να επαναφέρει το έλλειμμα κάτω από το 3% επιβάλλοντας μέτρα λιτότητας και περικοπές στο κομμάτι όπου ο γαλλικός προϋπολογισμός πάσχει περισσότερο, τις κοινωνικές δαπάνες.

Το τεράστιο κοινωνικό κράτος το οποίο διατηρεί η Γαλλία με γενναιόδωρες παροχές σε συντάξεις, παιδεία και κοινωνικά επιδόματα, απορροφά το 30,7% του ΑΕΠ, δηλαδή πάνω από 1 τρισ. ευρώ τον χρόνο για ένα ΑΕΠ της τάξης των 3,3 δισ. ευρώ. Η κυβέρνηση Μακρόν επιχείρησε επί τρία χρόνια να βελτιώσει τους όρους του ασφαλιστικού αυξάνοντας τα όρια συνταξιοδότησης από τα 62 στα 64 χρόνια αλλά συνάντησε πολύμηνες διαδηλώσεις από τα Κίτρινα Γιλέκα και αναγκάστηκε να υποχωρήσει για να ψηφίσει τον προϋπολογισμό.

Σήμερα, η γαλλική κυβέρνηση ύστερα από τέσσερις αλλαγές πρωθυπουργών πιέζεται να κάνει περικοπές ύψους 45 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό του 2027, χωρίς να διαθέτει την απαιτούμενη πλειοψηφία ή τις πολιτικές συμμαχίες που την εξασφαλίζουν, με μια επικριτική αντιπολίτευση η οποία περιμένει τις εθνικές εκλογές του Απριλίου για να αναλάβει τα ηνία. Το είδος των περικοπών που επιχειρούνται έχει βγάλει στον δρόμο φοιτητές και μαθητές, οι οποίοι ενώθηκαν με το κύμα κατά της ακρίβειας και μειονότητες από τις αποικίες της Βόρειας Αφρικής, οι οποίες βλέπουν να λιγοστεύουν οι δυνατότητες να ενσωματωθούν στη γαλλική κοινωνία.

Ενώ οι αγορές αγωνιούν, ο κεντρικός τραπεζίτης της Γαλλίας, Εμανουέλ Μουλέν, λέει ότι το πρόβλημα είναι δημοσιονομικό

Δεν είναι… Ελλάδα

Ο κεντρικός τραπεζίτης της Γαλλίας, Εμανουέλ Μουλέν, τόνισε σε δηλώσεις του ότι η οικονομική κρίση της Γαλλίας δεν μοιάζει με την αντίστοιχη που ξέσπασε στην Ελλάδα στις αρχές του 2010. Η Γαλλία -είπε- έχει πρόβλημα δημοσιονομικό. Η Ελλάδα είχε πρόβλημα χρηματοδότησης. Ο Μουλέν, προς το παρόν, έχει δίκιο. Η χώρα του δανείζεται ακριβά αλλά μπορεί και δανείζεται.

Η Ελλάδα, μετά το ντόμινο των εξελίξεων που κίνησε η πτώση της Lehman Brothers, το 2008, και το πέρασμα της κρίσης στην Ευρώπη μέσω των τραπεζών, βρέθηκε μπροστά σε μαζική φυγή από τα ομόλογα υψηλού ρίσκου. Το διπλό έλλειμμα (δημοσιονομικό και τρεχουσών συναλλαγών) σε συνδυασμό με το υψηλό χρέος έδωσαν το έναυσμα στις αγορές να γυρίσουν την πλάτη στη χώρα, η οποία μπήκε σε προγράμματα διάσωσης, με την παρουσία του ΔΝΤ.

Η Γαλλία, η χώρα με το δεύτερο μεγαλύτερο ΑΕΠ στην Ε.Ε., βρίσκεται σήμερα σε μια Ευρώπη η οποία ταλανίζεται από ενεργειακή κρίση, χωρίς εξασφαλισμένη ενεργειακή επάρκεια. Δεδομένου ότι το χρέος της Γαλλίας ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι όσο περίπου και της Ελλάδας πριν μπει στον φαύλο κύκλο των μνημονίων, δείχνει ότι οι σημερινές συνθήκες σε σχέση με τις συνθήκες του 2010 διαφέρουν μόνο στην παγκόσμια κρίση, η οποία θα αλλάξει αυτόματα τα δεδομένα προς το χειρότερο. Η κρίση αυτή μπορεί να έρθει από τη «φούσκα» των μετοχών τεχνολογίας και κυρίως της ΑΙ.

Είναι ένας κίνδυνος που έχουν επισημάνει το ΔΝΤ, η ΕΚΤ και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας σε κατά καιρούς εκθέσεις τους, θεωρώντας ότι με μια βίαιη διόρθωση των τιμών, θα ξαναζήσουμε τις μέρες της κατάρρευσης της «Lehman Brothers», αφού πολλά δισεκατομμύρια ευρωπαϊκών κεφαλαίων έχουν επενδυθεί σε τέτοιες μετοχές. Μια δεύτερη μεγάλη κρίση θα μπορούσε να είναι η κορύφωση της ενεργειακής κρίσης που ζούμε στα επίπεδα αυτής του 2022 για παρατεταμένο χρονικό διάστημα.

Το χείριστο σενάριο

η Κριστίν Λαγκάρντ σημειώνει ότι η ΕΚΤ έχει τα εργαλεία για να παρέμβει αν η κατάσταση επιδεινωθε

Αν επιβεβαιωθούν, η κρίση της Γαλλίας και πάλι δεν θα θυμίζει αυτή της Ελλάδας. Θα είναι περίπου 12 έως και 17 φορές μεγαλύτερη. Τούτο, διότι εκτός από τη Γαλλία θα βρεθεί σε κρίση χρέους και η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης, η Ιταλία, η οποία αντιμετωπίζει ανάλογο δημοσιονομικό πρόβλημα, χωρίς όμως την πολιτικοκοινωνική αναταραχή της Γαλλίας.

Η Κριστίν Λαγκάρντ διαβεβαίωσε από την Μπανγκόκ της Ταϊλάνδης, όπου συμμετείχε στη φθινοπωρινή σύνοδο του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, ότι η ΕΚΤ έχει τα εργαλεία να παρέμβει αν η κατάσταση επιδεινωθεί. Η πρόεδρος της ΕΚΤ εννοούσε το περίφημο TPI (Transmission Protection Instrument). Το να αγοράζει δηλαδή από τη δευτερογενή αγορά ομόλογα της χώρας που κινδυνεύει ώστε οι αποδόσεις να μειωθούν. Ο,τι δηλαδή, έκανε και ο Ζαν-Κλοντ Τρισέ το 2010 με τα ελληνικά ομόλογα με πολύ περιορισμένη επιτυχία.

Στην πράξη, όμως, αν και υπάρχουν οι μηχανισμοί ειδικά μετά την κρίση χρέους που ξεκίνησε από την Ελλάδα, δεν υπάρχουν οι πόροι για να στηριχθεί μια οικονομία όπως αυτή της Γαλλίας ή και της Ιταλίας. Και αυτό ισχύει ότι μόνο για τους μηχανισμούς διάσωσης εντός της Ε.Ε., αλλά ακόμη και αν συνυπολογίσει κανείς τη βοήθεια που μπορεί να παράσχει και το ΔΝΤ.

ΕΓΡΗΓΟΡΣΗ

Γιατί η Αθήνα δεν ανησυχεί για άμεσες συνέπειες

Απέναντι στην κατάσταση που διαμορφώνεται πανευρωπαϊκά η κυβέρνηση έχει να ανησυχεί αρχικά για τις συμφωνίες που έχει συνάψει με τη Γαλλία σε διμερές επίπεδο. Σε περίπτωση αλλαγής καθεστώτος (που είναι και η πιο πιθανή εξέλιξη) όλα θα επανεξεταστούν από την αρχή. Σε ό,τι αφορά το ενδεχόμενο μετάδοσης σε επίπεδο αύξησης των αποδόσεων των ομολόγων, η Ελλάδα έχει ήδη πληρώσει το τίμημα καθώς εδώ και περίπου 1 μήνα η απόδοση του ελληνικού 10ετούς έχει περάσει κατά πολύ το 4%. Ωστόσο, το πραγματικό κόστος δανεισμού δεν επηρεάζεται καθώς οι νέες εκδόσεις ομολόγων είναι λίγες. Το δανειακό πρόγραμμα για φέτος είναι 8 δισ. ευρώ και περίπου τόσο θα είναι και το 2027.

Απόθεμα

Επιπλέον, η Αθήνα χρησιμοποιεί τα swap επιτοκίου από την πρόωρη αποπληρωμή μνημονιακού χρέους και διατηρεί το πραγματικό κόστος δανεισμού από τις αγορές λίγο πάνω από το 2%. Επιπλέον, ακόμη και αν η κρίση κορυφωθεί, έχει ένα απόθεμα πάνω από 35 δισ. ευρώ σε ταμειακά διαθέσιμα, τα οποία μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες δανεισμού για παραπάνω από τρία χρόνια.

Ολα αυτά ενώ τα δύο τρίτα του χρέους, περίπου 220 δισ. ευρώ από τα συνολικά 353 δισ. ευρώ του χρέους της Γενικής Κυβέρνησης, βρίσκονται στα χέρια του επίσημου τομέα (ευρωζώνη, Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας), δεν διαπραγματεύονται στις αγορές και είναι κλειδωμένα σε χαμηλά σταθερά επιτόκια. Συνεπώς, η Αθήνα παρατηρεί από κοντά την κατάσταση στη Γαλλία και την υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά δεν ανησυχεί για άμεσες συνέπειες σε επιτόκια και χρέος.