Με κινούμενη άμμο μοιάζουν οι σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, καθώς στην ήδη κρίσιμη ατζέντα των διμερών σχέσεων για το προσεχές διάστημα, λόγω των απαιτήσεων της Αγκυρας για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI, ήρθε να προστεθεί το ζήτημα της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης, με 7 χρόνια καθυστέρηση από την υπογραφή του.
Παράλληλα, εξακολουθούν να υφίστανται εκατέρωθεν εκκρεμότητες με τις διακηρυγμένες προθέσεις Αθήνας και Αγκυρας, για την επέκταση των χωρικών υδάτων και τη νομοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας», που μοιάζουν αυτή τη στιγμή με κρυφά χαρτιά σε μια παρτίδα διπλωματικού πόκερ.
Η Αθήνα, από την πλευρά της, απαντά με αποφασιστικότητα, έχοντας στη φαρέτρα της τη μεγιστοποίηση του διπλωματικού και οικονομικού κόστους σε Λιβύη και Τουρκία για το ζήτημα του παράνομου και ανυπόστατου τουρκολιβυκού μνημονίου, αλλά και με ενδυνάμωση των σχέσεων με Αίγυπτο και Ισραήλ. Τα αποτελέσματα ήδη φάνηκαν σε σχέση με το Κάιρο, με την έναρξη των συζητήσεων για την επέκταση της συμφωνίας του 2020 για την οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου.
Ανοιχτή ερμηνεία
Οσον αφορά στο καλώδιο GSI, η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν ότι η γειτονική χώρα θέλει γραπτή και όχι προφορική ειδοποίηση από το πλοίο, αφήνει ανοιχτή την ερμηνεία ότι σε περίπτωση που γίνει αυτό από τη γαλλική εταιρία η οποία έχει αναλάβει το έργο, χωρίς εμπλοκή της Ελλάδας, δεν θα δημιουργήσει προσκόμματα στην πραγματοποίηση των βυθομετρικών ερευνών, που προηγούνται της πόντισης του καλωδίου.
Πρόκειται για ένα σενάριο που δεν απέχει ως προς την ουσία του από αυτό της κοινοποίησης των συντεταγμένων και των χαρακτηριστικών του έργου από την ίδια την εταιρία, που ήταν στο τραπέζι στις διαβουλεύσεις μεταξύ Παρισίων και Αγκυρας, όπως είχε γράψει ο «Ε.Τ.». Προσφέρει συνεπώς μία διέξοδο διαφυγής από το ενδεχόμενο κρίσης στο Νοτιοανατολικό Αιγαίο, αν και στην περίπτωση της Τουρκίας ισχύει πάντα ότι «ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες» και θα πρέπει αυτό να επιβεβαιωθεί στην πράξη.
Διαβάστε Επίσης
Σαφής διατύπωση
Βέβαιο είναι ότι η Ελλάδα, όπως κατέστησε και πρόσφατα σαφές ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, δεν πρόκειται σε κάθε περίπτωση να ζητήσει την άδεια της Τουρκίας για την υλοποίηση των ερευνητικών εργασιών, καθώς είναι παράνομη μία τέτοια απαίτηση για έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας. Ο Ελληνας ΥΠΕΞ δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο ενημέρωσης της τουρκικής πλευράς από πλευράς των Γάλλων, εφόσον όμως αυτή η διαδικασία δεν συνιστά αίτημα αδειοδότησης.
Η έμμεση αυτή διέξοδος διαφυγής θα μπορούσε δυνητικά να συνιστά λύση, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει όντως πρόθεση από την πλευρά της γαλλικής εταιρίας να προβεί σε γραπτή ενημέρωση (και μόνο) της Τουρκίας. Ενα ζήτημα είναι ότι οι πληροφορίες από το Παρίσι είναι κάποιες φορές συγκεχυμένες για το ποιες ακριβώς είναι οι προθέσεις των Γάλλων στο ζήτημα της διαδικασίας καθώς στο παρελθόν η NEXANS εμφανιζόταν «διστακτική» σε μια εμπλοκή της σε «διαμάχη Ελλάδας-Τουρκίας».
Από την άλλη πλευρά, το οικονομικό κίνητρο για την υλοποίηση του έργου (και συνεπώς η ζημιά στην αντίθετη περίπτωση) εκτιμάται ότι είναι ισχυρότατο ώστε η γαλλική εταιρία Meridiam, που έχει το πλειοψηφικό πακέτο μετοχών του έργου, να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την υλοποίησή του και να σταλεί τελικά η γραπτή ειδοποίηση, ενδεχομένως προς «κάθε ενδιαφερόμενο» και όχι μόνο προς την Τουρκία.
Το ζήτημα βεβαίως ενδιαφέρει και τη γαλλική κυβέρνηση που παρά τα εσωτερικά προβλήματα στη χώρα, θεωρεί ζήτημα κύρους για την ίδια την ομαλή πραγματοποίηση του GSI. Δεν είναι τυχαίο ότι η Γαλλία εκτός από «μαστίγιο» προσέφερε και «καρότο» στην Αγκυρα, με την υπογραφή οδικού χάρτη αμυντικής συνεργασίας των δύο κρατών.
η πόντιση του καλωδίου GSI από το υπό γαλλική σημαία πλοίο «Abeille Marengo» οδηγεί την Αγκυρα σε κινήσεις απελπισίας.
Αμεση απάντηση
Μία ακόμη προκλητική ενέργεια της Αγκυρας το τελευταίο διάστημα ήταν και η NAVTEX για τις εργασίες του πλοίου KOBI RUEGG, που έχει αναλάβει την πόντιση καλωδίου οπτικών ινών στο πλαίσιο του έργου διασύνδεσης EMC (East to Med Corridor), που συνδέει τη Σαουδική Αραβία με την Ελλάδα και άλλες χώρες της Ε.Ε. Οπως ήταν αναμενόμενο, η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού της χώρας μας απάντησε άμεσα με ελληνική NAVTEX.
Είχε προηγηθεί η έκδοση NAVTEX από την Κυπριακή Δημοκρατία στις 15 Οκτωβρίου, μετά από αίτημα της εταιρίας, για τις εργασίες του πλοίου σε περιοχές της κυπριακής υφαλοκρηπίδας αλλά και η έκδοση NAVTEX από την Τουρκία, η οποία υποστήριζε ότι η περιοχή αφορά την τουρκική υφαλοκρηπίδα και ότι η αρμοδιότητα ανήκει σε αυτήν. Και στην περίπτωση αυτή πάντως το πλοίο βρισκόταν σε ετοιμότητα, την ώρα που γραφόταν αυτό το κείμενο, στο λιμάνι του Ηρακλείου, προκειμένου οι εργασίες να προχωρήσουν κανονικά.
Σχετικά με το καλώδιο GSI, πάντως, εφόσον όλα κυλήσουν ομαλά, αναμένεται το αργότερο στις αρχές Νοεμβρίου να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία αδειοδότησης από την Επιτροπή Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ).
ΚΙΝΗΣΕΙΣ
Μπλόκο σε ευρωπαϊκά κονδύλια προς Λιβύη και Τουρκία
Οσον αφορά το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι προφανές ότι επηρεάζει το σύνολο των σχέσεων Αθήνας και Αγκυρας, με προφανώς απόλυτη ευθύνη της δεύτερης. Η Ελλάδα πέτυχε ήδη να υπάρχει απόλυτη συμπαράταξη με τις θέσεις της από την Ε.Ε. στο σύνολό της, με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα κινηθεί κυρίως η Ελλάδα και για τις επόμενες κινήσεις της, σε συνδυασμό με την ενημέρωση του ΟΗΕ.
Είναι προφανές ότι η Ελλάδα δεν θα συναινέσει στην παροχή ευρωπαϊκών κονδυλίων είτε απευθείας στην Τρίπολη είτε και στη Βεγγάζη. Χαρακτηριστικό είναι ότι τον Οκτώβριο του 2026 εγκρίθηκε έκτακτη χρηματοδότηση της Ε.Ε. ύψους 25 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της συνεργασίας με τις αρχές της υπό τον έλεγχο του Χαλίφα Χαφτάρ Ανατολικής Λιβύης στους τομείς της μετανάστευσης, της διαχείρισης συνόρων και των επιχειρήσεων διάσωσης.
«Αλλοθι»
Το μεταναστευτικό είναι άλλωστε ένα «άλλοθι» για να διεκδικεί κονδύλια η Λιβύη στο σύνολό της από την Ε.Ε. χωρίς διαφάνεια ως προς την αξιοποίησή τους και χωρίς αποτελεσματικότητα πάντοτε στην καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης.
Προβληματισμό προκαλεί βέβαια στην Αθήνα το ενδεχόμενο να εκβιάσουν οι Λίβυοι με νέα έξαρση των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη και τη Γαύδο, όπως ήδη άλλωστε συμβαίνει τις τελευταίες ημέρες. Στην περίπτωση αυτή η Αθήνα θα κινηθεί στην κατεύθυνση όχι απλώς του μπλοκαρίσματος κονδυλίων προς Βεγγάζη και Τρίπολη αλλά και της επιβολής κυρώσεων.
Οσον αφορά την Τουρκία, είναι προφανές ότι η πολυπόθητη εκ μέρους της τελωνειακή ένωση με την Ε.Ε. θα παραμείνει «μακρινό όνειρο» με μία τέτοια στάση, όπως και η πρόσβασή της σε κονδύλια που απευθύνονται σε τρίτες χώρες και σε ευρωπαϊκά προγράμματα, ενώ «κλειδαμπαρωμένο» θα παραμείνει και το SAFE για τις αμυντικές της συνεργασίες.
ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ
Το σενάριο επέκτασης των χωρικών υδάτων
Ενα σενάριο το οποίο έχει έρθει εκ νέου στο προσκήνιο είναι το ζήτημα της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα δυτικά και νότια της Κρήτης. Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να γίνει εν ευθέτω χρόνω, αλλά το πότε ακριβώς θα υλοποιηθεί και αν αυτό θα γίνει άμεσα είναι ένα ζήτημα το οποίο σταθμίζεται, καθώς συγκεντρώνει υπέρ και κατά. Οι υπέρμαχοι της επέκτασης εντός σύντομου χρονικού διαστήματος θεωρούν ότι η Ελλάδα απαντά με σαφές πολιτικό μήνυμα στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, παρότι η επέκταση δεν φτάνει έως εκεί φυσικά, αλλά μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια.
Οι πιο «σκεπτικιστές» υποστηρίζουν ότι πρέπει να γίνει σε μη «φορτισμένο» από εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά χρόνο. Επισημαίνουν επίσης ότι καθώς το μνημόνιο δεν επηρεάζει τις έρευνες της Chevron νότια της Κρήτης δεν υπάρχει λόγος βιασύνης. Αλλωστε εθεωρείτο απίθανο ούτως ή άλλως να τεθούν προσκόμματα σε έργο μιας εταιρίας-κολοσσού των ΗΠΑ από Λιβύη και Τουρκία.
ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ
Ενίσχυση των σχέσεων με Αίγυπτο και Ισραήλ
Η ενίσχυση των σχέσεων της Ελλάδας με την Αίγυπτο και το Ισραήλ εντάσσεται επίσης στην απάντηση της Αθήνας στην πράξη στις προκλήσεις της Τουρκίας. Η εκκίνηση νέων συζητήσεων μεταξύ του Ελληνα υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη και του Αιγύπτιου ομολόγου του Μπαντρ Αμπντελάτι, με στόχο την επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας οριοθέτησης της ΑΟΖ που είχαν υπογράψει οι τότε υπουργοί Εξωτερικών των δύο κρατών, Νίκος Δένδιας και Σάμεχ Σούκρι, στις 6 Αυγούστου 2020, αναμένεται να βάλει νομικό φραγμό στις παράνομες διεκδικήσεις της Τουρκίας. Στόχος, η χάραξη της ΑΟΖ πέραν του 28ου μεσημβρινού, σχηματικά στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστελλόριζου.
Η καταδίκη μάλιστα από το Κάιρο, σε έντονο τόνο, της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης απέδειξε και την έντονη ενόχλησή του για το γεγονός ότι η Αγκυρα αγνόησε τις αντιρρήσεις του για τις εξελίξεις σε μια περιοχή ζωτικής σημασίας.
Απόδειξη
Η Ελλάδα ενισχύει παράλληλα τις σχέσεις της με το Ισραήλ σε αμυντικό επίπεδο. Το γεγονός ότι τμήμα της κυρίως ισραηλινής προέλευσης «Ασπίδας του Αχιλλέα» θα παρελάσει την 28η Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη είναι μία ακόμη απόδειξη, σε συνδυασμό με τις κοινές ναυτικές ασκήσεις των δύο κρατών το τελευταίο διάστημα, όπως αυτή που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στο Βόρειο Κρητικό Πέλαγος.
Εντύπωση προκαλεί μάλιστα, αν και δεν έχει επιβεβαιωθεί, ότι ήλθε στο φως της δημοσιότητας, από ανακοίνωση σωματείου ναυτεργατών με διοίκηση προσκείμενη στο ΚΚΕ, το γεγονός πως το ερευνητικό πλοίο «ΑΙΓΑΙΟ» του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) κλήθηκε να συμμετάσχει σε γεωφυσικές και γεωτεχνικές εργασίες για το τμήμα του GSI που αφορά τη διασύνδεση Κύπρου-Ισραήλ.
