Σημαντικό είναι κατ’ αρχάς να διευκρινιστεί ότι με τις διατάξεις αυτές, σε κάθε περίπτωση γονικής παροχής κτίσματος το οποίο προορίζεται να χρησιμοποιηθεί από το ενήλικο τέκνο ως πρώτη κατοικία, ισχύει το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ προσαυξημένο κατά το πάγιο αφορολόγητο της πρώτης κατοικίας, το οποίο ανέρχεται 200.000 ευρώ για το άγαμο και σε 250.000 ευρώ για το έγγαμο ενήλικο τέκνο, προσαυξανόμενο κατά 25.000 ευρώ για κάθε ένα από τα δύο πρώτα εξαρτώμενα τέκνα του και κατά 30.000 ευρώ για κάθε ένα εξαρτώμενο τέκνο από το τρίτο και πάνω.

Τα SOS

Αναλυτικά, οι φορολογούμενοι που επιθυμούν να προχωρήσουν σε γονικές παροχές ή δωρεές περιουσιακών στοιχείων ή χρημάτων σε στενά συγγενικά πρόσωπα θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: 

1 Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ παρέχεται εφάπαξ (μία φορά) στις δωρεές χρηματικών ποσών μεταξύ προσώπων της Α’ κατηγορίας της κλίμακας φορολογίας των δωρεών, δηλαδή στις γονικές παροχές και στις δωρεές μεταξύ συζύγων ή μεταξύ παππούδων ή γιαγιάδων και εγγονιών, οι οποίες πραγματοποιούνται από την 1η-10-2021 και μετά. Στις γονικές παροχές και δωρεές αυτές συνυπολογίζονται οι προγενέστερες γονικές παροχές και δωρεές μεταξύ των ιδίων προσώπων εφόσον έχουν γίνει από την 1η-10-2021 και μετά. Δηλαδή, από το εκάστοτε άθροισμα των δωρεών που πραγματοποιήθηκαν από την 1η-10-2021 και μετά μεταξύ γονέων και παιδιών ή μεταξύ παππούδων ή γιαγιάδων και εγγονιών αφαιρείται πρώτα συνολικά (εφάπαξ) το ποσό των 800.000 ευρώ και αν απομένει κάποιο υπόλοιπο επιβάλλεται επ’ αυτού φόρος με συντελεστή 10%. 

2 Για τις γονικές παροχές και δωρεές προς τους φορολογούμενους της Α’ κατηγορίας της φορολογικής κλίμακας, για τις οποίες ισχύει το αφορολόγητο ποσό των 800.000 ευρώ, φόρος προκύπτει εφόσον η φορολογητέα αξία του περιουσιακού στοιχείου το οποίο αποτελεί αντικείμενο της γονικής παροχής ή που δωρίζεται υπερβαίνει τις 800.000 ευρώ μετά την αφαίρεση των εκπτώσεων και απαλλαγών των άρθρων 41 και 43 του Ν. 2961/2001, στις οποίες περιλαμβάνεται και η απαλλαγή της πρώτης κατοικίας. Αυτό σημαίνει ότι:

* Σε περίπτωση γονικής παροχής πρώτης κατοικίας, ισχύει συνολικό αφορολόγητο όριο 1.000.000 ευρώ για τον άγαμο αποδέκτη του ακινήτου (200.000 ευρώ αφορολόγητο πρώτης κατοικίας + αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ λόγω δωρεάς προς συγγενή Α’ κατηγορίας) ή 1.050.000 ευρώ για τον έγγαμο (250.000 ευρώ αφορολόγητο πρώτης κατοικίας + αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ λόγω δωρεάς προς συγγενή Α’ κατηγορίας), προσαυξανόμενο κατά 25.000 ευρώ για κάθε ένα από τα δύο πρώτα εξαρτώμενα τέκνα και κατά 30.000 ευρώ για κάθε ένα από τα επόμενα εξαρτώμενα τέκνα του αποδέκτη του ακινήτου.

* Σε περίπτωση γονικής παροχής οικοπέδου το οποίο προορίζεται για την ανέγερση πρώτης κατοικίας, ισχύει συνολικό αφορολόγητο όριο 850.000 ευρώ για τον άγαμο αποδέκτη του ακινήτου (50.000 ευρώ αφορολόγητο λόγω πρώτης κατοικίας + αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ λόγω δωρεάς προς συγγενή Α’ κατηγορίας) ή 900.000 ευρώ για τον έγγαμο (100.000 ευρώ αφορολόγητο λόγω πρώτης κατοικίας + αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ λόγω δωρεάς προς συγγενή Α’ κατηγορίας), προσαυξανόμενο κατά 10.000 ευρώ για κάθε ένα από τα δύο πρώτα τέκνα και κατά 15.000 ευρώ για κάθε ένα από τα επόμενα εξαρτώμενα τέκνα του αποδέκτη του ακινήτου. 

3 Επίσης, κάθε γονική παροχή χρηματικού ποσού, δηλαδή κάθε δωρεά χρηματικού ποσού από γονέα σε τέκνο, καθώς επίσης και κάθε δωρεά χρηματικού ποσού από σύζυγο σε σύζυγο, από παππού ή γιαγιά σε εγγόνι που έχει πραγματοποιηθεί από την 1η-10-2021 ή πρόκειται να πραγματοποιηθεί από δω και στο εξής, εφόσον δεν έχει προηγηθεί άλλη προγενέστερη μεταξύ των ίδιων προσώπων, είναι αφορολόγητη μέχρι τις 800.000 ευρώ. Εάν το χρηματικό ποσό που δωρίζεται υπερβαίνει τις 800.000 ευρώ, τότε το υπερβάλλον ποσό φορολογείται με 10%. 

4 Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ για χρηματική γονική παροχή ή δωρεά ισχύει μόνο εφόσον το χρηματικό ποσό δωρίστηκε με μεταφορά από τον τραπεζικό λογαριασμό του δωρεοδότη (γονέα, συζύγου κ.λπ.) στον τραπεζικό λογαριασμό του δωρεοδόχου (τέκνου, άλλου συζύγου κ.λπ.). Στην έννοια «μεταφορά» δεν περιλαμβάνεται η ανάληψη του ποσού σε μετρητά από τον λογαριασμό του δωρητή και, στη συνέχεια, μετά από λίγες ώρες ή μέρες, η κατάθεση του ποσού αυτού στον λογαριασμό του αποδέκτη. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν ισχύει το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ, αλλά η δωρεά φορολογείται με 10% από το πρώτο ευρώ. 

5 Το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ αναγνωρίζεται επίσης:

* σε περίπτωση μεταφοράς χρηματικού ποσού από ατομικό λογαριασμό του γονέα/δωρητή ή από κοινό λογαριασμό αυτού με το τέκνο/δωρεοδόχο ή τρίτο πρόσωπο σε ατομικό λογαριασμό του τέκνου/δωρεοδόχου ή σε άλλον κοινό λογαριασμό του τέκνου/δωρεοδόχου με τον ίδιο τον παρέχοντα/δωρητή ή τρίτο πρόσωπο,

* σε περίπτωση έκδοσης τραπεζικής επιταγής από τον γονέα/δωρητή με χρέωση ατομικού τραπεζικού λογαριασμού αυτού ή κοινού με το τέκνο/δωρεοδόχο ή τρίτο πρόσωπο (και όχι η έκδοση επιταγής με κατάθεση μετρητών) και η κατάθεση της επιταγής αυτής σε ατομικό λογαριασμό του τέκνου/δωρεοδόχου ή σε άλλον κοινό λογαριασμό του τέκνου/δωρεοδόχου με τον ίδιο το γονέα/δωρητή ή τρίτο πρόσωπο. Στην περίπτωση αυτή, για την απόδειξη της μεταφοράς της χρηματικής γονικής παροχής/δωρεάς σε τραπεζικό λογαριασμό, πρέπει να αναγράφονται στο σώμα της δήλωσης φόρου γονικής παροχής/δωρεάς οι αριθμοί IBAN των τραπεζικών λογαριασμών, μεταξύ των οποίων έγινε η μεταφορά των χρημάτων, το πιστωτικό ίδρυμα και ο αριθμός της επιταγής. Ως ημερομηνία γονικής παροχής/δωρεάς θεωρείται η ημερομηνία κατάθεσης της επιταγής στον τραπεζικό αυτόν λογαριασμό,

* σε χρηματικές δωρεές/γονικές παροχές με σκοπό την αγορά ακινήτου από τον δωρεοδόχο/τέκνο με μεταφορά χρημάτων στο λογαριασμό του πωλητή/κατασκευαστή/εργολάβου/ή κατάθεση τραπεζικής επιταγής,

* σε χρηματικές δωρεές/γονικές παροχές με σκοπό την αγορά οχήματος από τον δωρεοδόχο/τεκνο με μεταφορά χρημάτων στον λογαριασμό του πωλητή ή κατάθεση επιταγής. 

6 Για αρχικές δηλώσεις φόρου γονικής παροχής ή δωρεάς που έχουν υποβληθεί από την 1η-10-2021 και μετά, για την απόδειξη της μεταφοράς του ποσού της χρηματικής γονικής παροχής ή δωρεάς σε τραπεζικό λογαριασμό πρέπει:

* Να αναγράφονται στο σώμα της δήλωσης φόρου γονικής παροχής ή δωρεάς οι αριθμοί IBAN των τραπεζικών λογαριασμών, μεταξύ των οποίων έγινε η μεταφορά των χρημάτων καθώς και το πιστωτικό ίδρυμα.

* Να επισυνάπτεται το αποδεικτικό μεταφοράς από το πιστωτικό ίδρυμα.

Διορία 5 ημερών

Σε περίπτωση μη επισύναψης του ανωτέρω δικαιολογητικού (ακόμη και αν αναγράφονται τα στοιχεία των τραπεζικών λογαριασμών στο σώμα της δήλωσης) ο φορολογούμενος καλείται από το Τμήμα Συμμόρφωσης και Σχέσεων με τους φορολογουμένους για την υποβολή αυτού εντός 5 εργάσιμων ημερών. Εάν δεν προσέλθει εντός της προθεσμίας αυτής, ο φόρος υπολογίζεται με αυτοτελή συντελεστή 10% (χωρίς το αφορολόγητο ποσό των 800.000 ευρώ).

Εφόσον το σχετικό δικαιολογητικό προσκομισθεί μεταγενέστερα, θα πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας για την ακύρωση ή τροποποίηση της πράξης προσδιορισμού φόρου και ο φόρος να υπολογίζεται με αφορολόγητο 800.000 ευρώ προσαυξημένο με τυχόν άλλες εκπτώσεις και απαλλαγές. Στην περίπτωση αυτήμ το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ αναγνωρίζεται, εφόσον με βάση το δικαιολογητικό αποδεικνύεται ότι η μεταφορά του χρηματικού ποσού:

* είτε έχει πράγματι ημερομηνία προγενέστερη της ημερομηνίας υποβολής της δήλωσης,

* είτε έχει ημερομηνία μεταγενέστερη κατά λίγες ημέρες μετά την ημερομηνία υποβολής της δήλωσης.

Υπενθυμίζεται ότι, όταν για τη γονική παροχή/δωρεά δεν συντάσσεται συμβολαιογραφικό έγγραφο, η προθεσμία υποβολής της δήλωσης είναι εξάμηνη και αρχίζει από τη σύσταση της γονικής παροχής/δωρεάς (παράδοση των χρημάτων), δηλαδή από τη μεταφορά των χρηματικών ποσών μέσω των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. 

7 Σε κάθε περίπτωση που δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις των παραγράφων 5 και 6, αλλά η γονική παροχή ή δωρεά του χρηματικού ποσού έχει πραγματοποιηθεί «χέρι με χέρι» με μετρητά ή με απλή κατάθεση μετρητών στον λογαριασμό του τέκνου/δωρεοδόχου, δεν ισχύει το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ, αλλά επιβάλλεται φόρος 10% επί του συνολικού χρηματικού ποσού, κατά την υποβολή της σχετικής δήλωσης στην ΑΑΔΕ. 

8 Στις περιπτώσεις διαδοχικών δωρεών μεταξύ προσώπων της Α’ κατηγορίας της φορολογικής κλίμακας των δωρεών, με συνέπεια εν τέλει να λαμβάνει χώρα δωρεά μεταξύ προσώπων που δεν ανήκουν στην κατηγορία αυτή (π.χ. δωρεά από τέκνο σε γονέα και εν συνεχεία δωρεά από αυτόν τον γονέα σε άλλο τέκνο), οι φοροελεγκτικές υπηρεσίες έχουν εντολή να διερευνούν τις πραγματικές συνθήκες και τη σκοπιμότητα των δωρεών αυτών, καθώς και το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ αυτών, για να διαπιστωθεί αν τίθεται θέμα καταστρατήγησης των υπόψη διατάξεων. Δεδομένου ότι το βάρος απόδειξης της καταστρατήγησης φέρει η φορολογική διοίκηση, κατά τους σχετικούς ελέγχους οι ελεγκτές οφείλουν να τεκμηριώνουν, με βάση τα στοιχεία και τις περιστάσεις, ότι ο τελικά ωφελούμενος από τις διαδοχικές δωρεές είναι πρόσωπο που δεν ανήκει στην Α’ κατηγορία δικαιούχων και ότι οι διαδοχικές δωρεές έχουν γίνει προς τον σκοπό αυτόν.

Κρίσιμο το 6μηνο

Σύμφωνα με την οδηγία που έχει δοθεί στους ελεγκτές από την ΑΑΔΕ, κρίσιμο είναι το χρονικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει μεταξύ των διαδοχικών δωρεών. Εάν αυτό είναι σύντομο, ενδεικτικά όχι μεγαλύτερο των έξι μηνών, προκύπτει ισχυρή ένδειξη ότι, κατ’ αρχάς, οι διαδοχικές δωρεές έχουν γίνει προς τον σκοπό αυτόν και, εφόσον ο σκοπός καταστρατήγησης τεκμηριώνεται και από τα υπόλοιπα στοιχεία και πραγματικά περιστατικά, προβλέπεται να επιβάλλεται σε βάρος του τελευταίου (πραγματικού) δωρεοδόχου φόρος δωρεών, ως η δωρεά να είχε πραγματοποιηθεί απευθείας από τον πραγματικό δωρητή προς τον τελικό δικαιούχο αυτής.

Αντιστρόφως, εάν μεσολαβεί ικανό χρονικό διάστημα μεταξύ των ως άνω διαδοχικών δωρεών (ενδεικτικά εάν εκτείνεται πέραν του εξαμήνου) συνάγεται κατ’ αρχάς ότι οι διαδοχικές δωρεές δεν έχουν γίνει με σκοπό καταστρατήγησης των σχετικών διατάξεων, εκτός εάν η ελεγκτική αρχή τεκμηριώσει με συγκεκριμένα στοιχεία την καταστρατήγηση αυτών.