Οκτώβριος 1974: Οι πρώτες μέρες του Αβέρωφ στο Πεντάγωνο

Στην πατρίδα μας, στην Ευρώπη, στην υφήλιο. Λίγα μόνον από τα πάμπολλα.

• Στις 4 Οκτωβρίου 1853, η κήρυξη του Κριμαϊκού Πολέμου.

• Το 1912, η κήρυξη πολέμου κατά της Τουρκίας από την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Σερβία.

• Το 1944, σαν χθες 9 Οκτωβρίου, ιστορική συνάντηση Στάλιν με Τσόρτσιλ στη Μόσχα και συμφωνία παραμονής της Ελλάδας στη βρετανική σφαίρα.

• Το 1955, ο βασιλεύς Παύλος, ετών 54, ανέθεσε την πρωθυπουργία στον 48ετή Κωνσταντίνο Καραμανλή, υπουργό Δημοσίων Εργων, παρακάμπτοντας τους αντιπροέδρους Στέφανο Στεφανόπουλο και Παναγιώτη Κανελλόπουλο.

Πέρασαν 19 χρόνια με γεγονότα συνταρακτικά. Και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έγινε πάλι πρωθυπουργός, το 1974, ετών 67 πλέον. Υπουργός Εθνικής Αμυνας, ο Ευάγγελος Αβέρωφ.

Παρουσιάζουν ενδιαφέρον τα διαδραματισθέντα στο Πεντάγωνο, τις πρώτες ημέρες από την ανάληψη της εξουσίας, τυπικής αρχικά, από την κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ηταν τα πρώτα, διστακτικά, βήματα της δημοκρατίας. Συνεχίζω με όσα διημείφθησαν μεταξύ Αβέρωφ και των τεσσάρων αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων:

• Ο Αβέρωφ είπε ότι αναμένει τον Αμερικανό πρέσβη το ταχύτερο δυνατόν. Κατόπιν αυτού, οι τέσσερις αρχηγοί αποχώρησαν, παίρνοντας μαζί τους τούς χάρτες τους. Υστερα από λίγα λεπτά, έφτασε στο Πεντάγωνο ο πρεσβευτής των ΗΠΑ. Οπως ο ίδιος ο Αβέρωφ αφηγείτο μετά από ένα διάστημα στους στρατιωτικούς συντάκτες, η πρώτη ερώτηση του Χένρι Τάσκα ήταν «αν η νέα κυβέρνηση ήταν ασφαλής». Ο Ελληνας υπουργός απάντησε καταφατικά. Στη συνέχεια, έγινε συζήτηση ενημερωτική, που διήρκεσε μόνο λίγα λεπτά. Μόλις αποχώρησε ο Αμερικανός πρέσβης, ο Ευάγγελος Αβέρωφ ζήτησε να έρθουν αμέσως στο γραφείο του οι τέσσερις αρχηγοί των Ενόπλων Δυνάμεων. Σε δύο λεπτά κατέφτασαν με όψη εξαιρετικά ανήσυχη. Και ρώτησαν τον Αβέρωφ: «Τι συμβαίνει, κύριε υπουργέ;».

«Τίποτα που να σας αφορά», απάντησε ο πολιτικός στους τέσσερις ανώτατους στρατιωτικούς. «Θα σας πω μόνο για την έκπληξη του Αμερικανού πρέσβη, που έσπευσε να επισημάνει πόσο μικρό ήταν το γραφείο του υπουργού. Σας λέω ότι πρέπει να αδειάσετε ένα από τα δικά σας μεγάλα γραφεία».

Οι τέσσερις αρχηγοί τα ’χασαν και… αντιπρότειναν «να πάρει ο κύριος Αβέρωφ το γραφείο του Προέδρου της Δημοκρατίας». Εκπληκτος άκουσε την πρόταση ο πεπειραμένος υπουργός και ρώτησε: «Δηλαδή; Ποιου Προέδρου της Δημοκρατίας;» Απάντησε για λογαριασμό όλων ο Γρηγόρης Μπονάνος: «Ο κύριος Παπαδόπουλος ήταν και Πρόεδρος της Δημοκρατίας και υπουργός Εθνικής Αμύνης. Είχε ένα μεγάλο γραφείο, που είναι τώρα κλειδωμένο».

Το γραφείο αυτό ξεκλειδώθηκε αμέσως και έγινε γραφείο του νέου υπουργού Εθνικής Αμυνας. Ηταν τεράστιο σε διαστάσεις, μαζί με την αίθουσα αναμονής και το υπνοδωμάτιο. Τα προβλήματα ήταν σημαντικά, αλλά ο Ευάγγελος Αβέρωφ, που ήταν και πνευματικός άνθρωπος, διέταξε να αφαιρεθούν όλοι οι κακόγουστοι πίνακες ζωγραφικής. Στη θέση τους μπήκαν άλλοι πίνακες «δανεισμένοι» από την Εθνική Πινακοθήκη. Αξίζει τον κόπο να τους αναφέρω:

– «Η ναυμαχία της Ελλης», του Β. Χατζή.

– «Η μάχη του Κιλκίς», του Τζ. Σκοτ.

– «Η ανατίναξη», του Χρ. Καψάλη

– «Το Μεσολόγγι», του Θ. Π. Βρυζάκη.

Στο μεγάλο γραφείο ζήτησε ο κ. Αβέρωφ να τοποθετηθούν, το ταχύτερο δυνατόν, φωτογραφίες των νεκροταφείων των πεσόντων στο Ρίμινι και στην Κορέα, καθώς και χάρτες της Ελλάδας και της Κύπρου. Επίσης, να μεταφερθούν στο γραφείο του δύο καλοί πίνακες από τα γραφεία των αρχηγών. Ο πρώτος είναι του Κ. Βολανάκη, «Η ναυμαχία της Σαλαμίνος», και ο δεύτερος, του Ιωάννη Αλταμούρα, που παριστάνει τα πλοία του Ανδρέα Μιαούλη να τρέπουν σε φυγή τον τουρκικό στόλο στη Ναυμαχία των Πατρών, στις αρχές της Επανάστασης του 1821. Τεχνοκριτικός, από τους διασημότερους της εποχής, είχε γράψει ότι «τα πλοία πετούν πάνω στα κύματα και αισθάνεσαι την αρμύρα της θάλασσας».

Στις 26 Ιουλίου 1974, κιόλας, ο Ευάγγελος Αβέρωφ είχε… καταλάβει το τεράστιο γραφείο του Γ. Παπαδόπουλου. Αρμοδιότητες όμως δεν είχε ακόμη εξασφαλίσει! Πάντως, την ίδια ημέρα εκδόθηκε ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία «έπαυσαν οι αρμοδιότητες της ΕΣΑ», που ήταν πανίσχυρη στο διάστημα της δικτατορίας. Την επόμενη ημέρα (27 Ιουλίου), μετέβη στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας ο πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής, συνοδευόμενος από τον υπουργό Δημοσίας Τάξεως, γνωστό στρατηγό Σόλωνα Γκίκα. Ουδείς τόλμησε να αμφισβητήσει τη συμμετοχή του στη σύσκεψη που ακολούθησε για «τα αμυντικά θέματα της χώρας».

Αισθήματα αδημονίας και αγωνίας ακολούθησαν. Πέρασαν τέσσερις ολόκληρες μέρες και την 1η Αυγούστου 1974 εκδόθηκε η Συντακτική Πράξη με την οποία καταργήθηκαν τα Συντάγματα της επταετούς περιόδου της δικτατορίας και ετέθη εκ νέου σε ισχύ το Σύνταγμα του 1952, με εξαίρεση τις διατάξεις που όριζαν τη μορφή του πολιτεύματος.

Περί σεβασμού της δικαιοσύνης

Λίγα, τελευταία λόγια για το ιδιαιτέρως χρήσιμο βιβλίο του Αντώνη Ρουπακιώτη «Ανατομία της Δικαστικής Εξουσίας» (Εκδόσεις Θεμέλιο). Σχεδόν όλοι οι πολιτικοί δηλώνουν ότι σέβονται τη Δικαιοσύνη κάθε φορά που οι αποφάσεις της είναι αρεστές στους ίδιους ή στο κόμμα τους. Ο Αντώνης Ρουπακιώτης πραγματοποιεί, στις 314 πυκνογραμμένες σελίδες, ανατομική επισκόπηση στη δικαστική εξουσία. Δεν θα συμφωνήσουν άπαντες με την επισκόπηση αυτή. Δεν θα δυνηθούν να αμφισβητήσουν τις προθέσεις του συγγραφέα, που διετέλεσε δύο φορές πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών και υπουργός Δικαιοσύνης. Ο ίδιος αμφισβητεί πάντως την αξιοπιστία της και τεκμηριώνει τους ισχυρισμούς του, εξαίροντας όμως τις περιπτώσεις που δικαστικοί και εισαγγελικοί λειτουργοί απέδειξαν με τις αποφάσεις τους ότι ουδεμία δέσμευση θα εδέχοντο. Αναγνωρίζει, συγκεκριμένα, ότι είναι πολλοί οι δικαστές, κυρίως των κατωτέρων βαθμών πάντως, που και σήμερα επιτελούν, πιστοί στον όρκο τους, το καθήκον τους, έτοιμοι να αντισταθούν σε οποιαδήποτε πίεση ή καταπίεση.