Σημαντικές θεσμικές ανατροπές στη δομή και τη λειτουργία των δήμων εισάγει το νέο σύστημα διακυβέρνησης σύμφωνα με το νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Με κεντρικό στόχο τη δημιουργία μιας αυτοδιοίκησης προσανατολισμένης στον πολίτη, τη διαφάνεια και την τοπική ανάπτυξη, το νέο πλαίσιο επανακαθορίζει τις ισορροπίες διοίκησης. Το υπουργείο Εσωτερικών, μέσω της εγκυκλίου 21/2026, έχει παράσχει αναλυτικές οδηγίες για την εφαρμογή των νέων διατάξεων, καλώντας τις δημοτικές αρχές σε άμεση προσαρμογή.
Στο επίκεντρο του νέου μοντέλου διοίκησης βρίσκονται οι αλλαγές στον θεσμό των αντιδημάρχων, οι οποίες ενισχύουν την ευελιξία του δημάρχου, αλλά και την πολιτική συνοχή της δημοτικής αρχής. Συγκεκριμένα, οι αντιδήμαρχοι ορίζονται με απόφαση του δημάρχου αποκλειστικά από τα μέλη της παράταξής του, ενώ η απόφαση ορισμού δημοσιεύεται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του δήμου και στο πρόγραμμα «Διαύγεια». Ο δήμαρχος διατηρεί το δικαίωμα να ανακαλεί τους αντιδημάρχους οποτεδήποτε, χωρίς να προβλέπεται πλέον ελάχιστος χρόνος θητείας, ενώ παράλληλα καθορίζεται η σειρά αναπλήρωσης του δημάρχου. Στους αντιδημάρχους μεταβιβάζονται καθ’ ύλην ή κατά τόπον αρμοδιότητες (όπως τα οικονομικά ή η καθαριότητα), με εξαίρεση τον πειθαρχικό έλεγχο του προσωπικού και τη δικαστική εκπροσώπηση, που παραμένουν αποκλειστικές αρμοδιότητες του δημάρχου. Επιπλέον, ο αντιδήμαρχος μπορεί, μετά από σύμφωνη γνώμη του δημάρχου, να παρέχει εξουσιοδότηση υπογραφής σε συμβούλους, προέδρους κοινοτήτων, γενικούς γραμματείς και προϊσταμένους υπηρεσιών.
ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ, ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ, ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕΩΝ
Με το νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, θεσπίζονται αυστηροί περιορισμοί: ο αντιδήμαρχος δεν μπορεί να εκλεγεί στο προεδρείο του δημοτικού συμβουλίου, ενώ σε περίπτωση ανεξαρτητοποίησης ή διαγραφής του από την παράταξη του δημάρχου, εκπίπτει αυτοδικαίως από το αξίωμά του.
Πέρα από τις αλλαγές στους αντιδημάρχους, ο νέος Κώδικας εισάγει εκτεταμένο ψηφιακό εκσυγχρονισμό στη λειτουργία των δημοτικών συμβουλίων. Τα επίσημα πρακτικά συντάσσονται πλέον ηλεκτρονικά, υπογράφονται ψηφιακά και αναρτώνται στην ιστοσελίδα του δήμου. Παράλληλα, καθίσταται υποχρεωτική η ταυτόχρονη διαδικτυακή μετάδοση των συνεδριάσεων με μέριμνα για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, ενώ εντός πέντε ημερών αναρτάται πίνακας με τις αποφάσεις και την ψήφο της μειοψηφίας. Οι τοπικές κανονιστικές αποφάσεις δημοσιεύονται σε δύο εφημερίδες. Τέλος, ενισχύεται η λογοδοσία μέσω ειδικής συνεδρίασης ανά τετράμηνο, όπου συμμετέχει ο Συμπαραστάτης του Δημότη και το Συμβούλιο Νέων. Στο πεδίο των παρατάξεων, η διαγραφή μέλους ανήκει αποκλειστικά στον επικεφαλής, ενώ για τη συγκρότηση νέας παράταξης απαιτείται ποσοστό άνω του ενός τετάρτου των μελών του συμβουλίου.
