Σούζαν Τσόι στον ΕΤ: «Η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως πατρίδα»

Αν και το έργο της δεν μεταφράστηκε ακόμα στη γλώσσα μας, η ίδια συνιστά μία από τις πλέον επιδραστικές φωνές της σύγχρονης παγκόσμιας λογοτεχνίας. Με αφορμή τη δημόσια συζήτησή της στην πρωτεύουσα, η σπουδαία δημιουργός παραχωρεί αποκλειστική, γραπτή συνέντευξη στον «Ελεύθερο Τύπο», ξετυλίγοντας τις σκέψεις της γύρω από τη μνήμη, την ανθρώπινη απώλεια και τα αόρατα νήματα που διαμορφώνουν την προσωπική ταυτότητα.

_Στο πρόσφατο μυθιστόρημά σας, «Flashlight», η ξαφνική εξαφάνιση ενός πατέρα αφήνει πίσω της μια βαθιά, εκκωφαντική σιωπή. Πώς επουλώνονται τα σπασμένα κομμάτια μιας οικογένειας γύρω από ένα τέτοιο κενό και με ποιους τρόπους αυτή η κοινή απώλεια ξαναγράφει τις προσωπικές τους ιστορίες;

Πιστεύω ότι μόνο οι οικογένειες που βρίσκονται ήδη σε μια πολύ υγιή και ισχυρή κατάσταση είναι ικανές να γιατρέψουν τις πληγές τους μετά από μια μεγάλη καταστροφή, οικογένειες που μπορούν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους και έχουν βαθιά αμοιβαία εμπιστοσύνη. Στην περίπτωση των μελών της οικογένειας στο «Flashlight», βαθιές σιωπές τις χωρίζουν ήδη προτού ακόμα εξαφανιστεί ο πατέρας. Οι γονείς έκρυβαν μυστικά ο ένας από τον άλλον, αλλά και από την κόρη τους, και η συμπεριφορά τους δεν ήταν ενιαία. Ο πατέρας της συμπεριφέρεται σαν να είναι η πριγκίπισσά του, ενώ η μητέρα αναγκάζεται να γίνει ο γονέας που επιβάλλει τις ρεαλιστικές προσδοκίες· επομένως, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η κόρη προτιμά τον πατέρα της. Ξαφνικά, εκείνος χάνεται. Η κόρη και η μητέρα έρχονται αντιμέτωπες με μια επιλογή: να πλησιάσουν η μία την άλλη στον απόηχο της καταστροφής ή να απομακρυνθούν ακόμα περισσότερο. Δεδομένων των εντάσεων που προϋπήρχαν ανάμεσά τους, μου φάνηκε απόλυτα λογικό ότι θα οδηγούνταν σε μεγαλύτερη απόσταση, βυθιζόμενες στην καχυποψία και τη μνησικακία, τουλάχιστον για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Με πολλούς τρόπους, το βιβλίο αποτελεί την ιστορία του πώς η μητέρα και η κόρη καταφέρνουν τελικά να σμίξουν ξανά.

_Οι χαρακτήρες σας συχνά βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα σε διαφορετικές κουλτούρες, γλώσσες και γεωπολιτικά τραύματα, αντανακλώντας και το δικό σας υπόβαθρο. Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως μια παγκόσμια «πατρίδα» για όσους νιώθουν εκτοπισμένοι;

Τι όμορφη ερώτηση και τι υπέροχη ιδέα. Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ με αυτούς τους όρους, αλλά τώρα που το προτείνετε, ναι, πιστεύω ότι η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως πατρίδα για τους εκτοπισμένους ανθρώπους. Μπορεί όμως να γίνει καταφύγιο και για εκείνους που έχουν ήδη μια πατρίδα, αλλά επιθυμούν να αναζητήσουν μια δεύτερη, επεκτείνοντας την ενσυναίσθησή τους προς όσους νιώθουν εκτοπισμένοι ή δεν έχουν πού να ριζώσουν. Παρά τις συνεχείς προσπάθειές μας να τη χωρίσουμε σε κατηγορίες για δική μας ευκολία, η λογοτεχνία παραμένει απέραντη και απροσδιόριστη, και οι διαχωρισμοί που δημιουργούμε ανάμεσα στα διάφορα είδη της είναι στην πραγματικότητα αυθαίρετοι. Θεωρώ ότι παρουσιάζουν ενδιαφέρον κυρίως ως κανόνες που φτιάχτηκαν για να σπάσουν. Αν και πάντα έβλεπα τη λογοτεχνία ως έναν τρόπο να ταξιδεύει κανείς, νομίζω ότι μπορεί πράγματι να χαρακτηριστεί και ως πατρίδα, ίσως όμως μια πατρίδα που συνίσταται από διαρκή κίνηση και αλλαγή.

_ Στο «Trust Exercise», εξερευνήσατε με μοναδικό τρόπο τα θολά όρια της εμπιστοσύνης, του τραύματος και της αλήθειας κατά την εφηβεία. Γιατί αυτή η συγκεκριμένη περίοδος της ζωής είναι τόσο γόνιμη για να εξετάσει κανείς πώς οι νέοι ισορροπούν ανάμεσα στην ανάγκη για αποδοχή και τη δική τους ανεξαρτησία;

Νομίζω ότι σχεδόν απαντάτε στην ερώτηση με αυτόν τον διχασμό που προτείνετε ανάμεσα στην ανεξαρτησία και την ανάγκη για αποδοχή. Η εφηβεία αποτελεί μια αξιοσημείωτη περίοδο της ζωής μας, ίσως την πιο σημαντική που θα βιώσουμε ποτέ, επειδή χαράζουμε την πορεία μας από την παιδική ηλικία, η οποία, αν είμαστε τυχεροί, ελπίζω να υπήρξε μια εποχή άνευ όρων αποδοχής και αγάπης από τους γονείς μας, προς την ανεξάρτητη ενήλικη ζωή. Πρόκειται για μια μακρά και παράξενη διαδικασία την οποία όλοι μας στην ενηλικίωση έχουμε υπομείνει, κι όμως, ίσως επειδή οι δικές μας αναμνήσεις από τα εφηβικά χρόνια είναι τόσο διαστρεβλωμένες από την ένταση των συναισθημάτων που νιώθαμε τότε, συχνά δυσκολευόμαστε να την περιγράψουμε εκ των υστέρων. Ετσι, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, είναι μια περίοδος της ζωής που παρουσιάζεται παραποιημένη, με έναν τρόπο συχνά συγκαταβατικό, και αυτός είναι ένας από τους λόγους που λάτρεψα να γράφω γι’ αυτήν, προσπαθώντας να το κάνω διαφορετικά.

_ Εχετε αναφέρει στο παρελθόν ότι προτιμάτε οι χαρακτήρες σας να είναι απλώς «άνθρωποι», χωρίς να κουβαλούν το βάρος της εκπροσώπησης μιας συγκεκριμένης φυλής ή ταυτότητας. Πόσο δύσκολο είναι να διατηρηθεί αυτή η καθαρή εστίαση στον πυρήνα της ανθρώπινης φύσης στον σημερινό, έντονα κατηγοριοποιημένο κόσμο;

Τι σπουδαία ερώτηση. Κατά κάποιο τρόπο, έχει γίνει πλέον πιο εύκολο να εστιάζουμε στην ιδιαιτερότητα του ατόμου παρά στην κατηγορία, επειδή οι κατηγορίες αποδεικνύονται όλο και πιο ανεπαρκείς, καθώς γίνεται πιο σημαντικό για εμάς να αναγνωρίσουμε όλες τις πτυχές της προέλευσής μας, οι οποίες συχνά δεν χωρούν κάτω από μια ενιαία ταμπέλα. Για παράδειγμα, στη δική μου περίπτωση, μια ταυτότητα όπως «Ασιάτισσα-Αμερικανίδα» είναι εν μέρει μόνο ακριβής, επειδή είμαι επίσης Εβραία, με παππούδες που κατάγονταν από την Ανατολική Ευρώπη. Από την άλλη πλευρά, όσο περισσότερο αμφισβητούμε τις απλοϊκές ταμπέλες, τόσο περισσότερο μπορεί να νιώθουμε μια προσκόλληση σε αυτές, με τον τρόπο που δεμένοι είμαστε με κάθε σύστημα που υπόσχεται να απλοποιήσει την εικόνα. Μου αρέσει να γράφω για ανθρώπους που παλεύουν με αυτές τις αντιφατικές παρορμήσεις, που θέλουν να αναζητήσουν ξεκάθαρες ταμπέλες για τον εαυτό τους, ενώ ταυτόχρονα επιθυμούν να παραμείνουν τόσο περίπλοκοι όσο είναι στην πραγματικότητα. Ο χαρακτήρας του Σερκ, στο «Flashlight», αποτελεί ένα καλό παράδειγμα ενός ανθρώπου που λαχταρά να ανήκει σε μια κατηγορία, αλλά που είναι επίσης, προς μεγάλη του απογοήτευση, αδύνατον να κατηγοριοποιηθεί.

_ Καθώς επισκέπτεστε την Αθήνα, μια πόλη με βαθιές ρίζες στην αρχαία αφήγηση, ποιος θεωρείτε ότι είναι ο διαχρονικός ρόλος του μυθιστοριογράφου σήμερα; Μπορεί ακόμα η μυθοπλασία να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε έναν κόσμο που συχνά μοιάζει βαθιά κατακερματισμένος;

Πιστεύω πραγματικά ότι η μυθοπλασία είναι πιο σημαντική από ποτέ για να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τον κόσμο, ιδιαίτερα σε περιόδους κατακερματισμού, σε περιόδους επιταχυνόμενων διαχωρισμών μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίοι συχνά καθοδηγούνται από κακόβουλους παίκτες με ακόμα χειρότερα κίνητρα. Υπάρχει λόγος που οι άνθρωποι αγαπούν τις ιστορίες για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, είτε αυτές λέγονται στο θέατρο, στο σινεμά, σε ένα μυθιστόρημα ή οπουδήποτε αλλού. Είμαστε πλάσματα με ενσυναίσθηση και λαχταράμε να μας καταλάβουν και να καταλάβουμε ο ένας τον άλλον. Αυτό ισχύει ακόμη και όταν βιώνουμε αντιφατικές επιθυμίες, όπως το να μετατρέπουμε ο ένας τον άλλον σε εχθρό. Ωστόσο, ακόμα και στις χειρότερες στιγμές μας, θέλουμε να συνδεθούμε, και οι ιστορίες μας βοηθούν να το κάνουμε, ξυπνώντας την ενσυναίσθησή μας και την ικανότητά μας να ταυτιζόμαστε με ανθρώπους πολύ διαφορετικούς από εμάς. Η σκέψη μου έκανε έναν πλήρη κύκλο: εκεί που θεωρούσα εγωιστικό το να γράφεις μυθιστορήματα σε περιόδους τόσο βαθιάς παγκόσμιας κρίσης, τώρα συνειδητοποιώ ότι ο ρόλος του συγγραφέα είναι πραγματικά κρίσιμος σε τέτοιες στιγμές, και νιώθω απίστευτα τυχερή. Ομως, ο ακόμη πιο σημαντικός ρόλος είναι αυτός του αναγνώστη, η ανάγνωση μπορεί ακόμα να σώσει τον κόσμο!