Λάζαρος Κυρίζογλου (Πρόεδρος ΚΕΔΕ): Λείπουν πόροι 2,45 δισ. ευρώ, απειλή επιβίωσης για τους δήμους

Με αφετηρία τα ανησυχητικά ευρήματα της πρόσφατης μελέτης της ΕΕΤΑΑ, ο κ. Κυρίζογλου κρούει τον κώδωνα του κινδύνου προς την κυβέρνηση, αποτυπώνοντας με αριθμούς το δραματικό χρηματοδοτικό κενό των 2,45 δισεκατομμυρίων ευρώ που απειλεί την επιβίωση των Δήμων. Παράλληλα, θέτει ευθέως το ζήτημα της οξείας υποστελέχωσης που παραλύει τις τοπικές υπηρεσίες, ζητώντας ένα δεσμευτικό τριετές πρόγραμμα προσλήψεων και ουσιαστική θεσμική αποκέντρωση. Στέλνοντας ένα σαφές και αυστηρό μήνυμα στην κεντρική διοίκηση, υπογραμμίζει πως η κοινωνική συνοχή και η αποτελεσματικότητα του ίδιου του Κράτους περνούν αναγκαστικά μέσα από οικονομικά ισχυρούς και αυτόνομους Δήμους. 

Ποια είναι τα βασικότερα συμπεράσματα της μελέτης της ΕΕΤΑΑ για τα οικονομικά των Δήμων και πώς αυτά τεκμηριώνουν τις διεκδικήσεις της ΚΕΔΕ απέναντι στην κεντρική διοίκηση;

Η μελέτη που εκπονήθηκε σε συνεργασία με την ΕΕΤΑΑ και εμπειρογνώμονες του Υπουργείου Εσωτερικών αποτυπώνει το πραγματικό οικονομικό βάρος της λειτουργίας των Δήμων και επιβεβαιώνει την ουσιαστική υποχρηματοδότησή μας από το Κεντρικό Κράτος. Σήμερα οι Δήμοι εισπράττουν 2,4 δις λιγότερα χρήματα, από όσα ξοδεύουν για τα λειτουργικά τους έξοδα, αφού το 2025 το λειτουργικό μας κόστος ανήλθε σε 5,34 δις  ευρώ και το 2026 εισπράξαμε μέσω των ΚΑΠ μόλις 2,9 δις. Η μελέτη έχει ήδη αποσταλεί στην Κυβέρνηση και τα πολιτικά κόμματα κι αποτελεί τη βάση του διαλόγου για τη διαμόρφωση ενός σταθερού συστήματος χρηματοδότησης, συνδεδεμένου με το πραγματικό κόστος των αρμοδιοτήτων των Δήμων.

Πώς κρίνετε την επάρκεια των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) και σε ποιο βαθμό καλύπτουν το αυξημένο λειτουργικό κόστος των Δήμων;

Με βάση τη μελέτη που ανέφερα προηγουμένως, προκύπτει ότι οι πόροι που αποδίδονται στους Δήμους μέσω των ΚΑΠ, δεν καλύπτουν ούτε καν το λειτουργικό μας κόστος. Σε σχέση μάλιστα με το παρελθόν, υπολείπονται σημαντικά. Σας παραθέτω τα παρακάτω στοιχεία: Το 2019 οι Δήμοι εισέπραξαν μέσω των ΚΑΠ από το Κεντρικό Κράτος 1,8 δις ευρώ. Φέτος, το 2026, η χρηματοδότηση ανήλθε στα 2,9 δις ευρώ. Σας θυμίζω όμως ότι το 2009, περίοδο με σημαντικά χαμηλότερα λειτουργικά έξοδα για τους δήμους αλλά και με λιγότερες αρμοδιότητες , που μας μεταβιβάστηκαν μεταγενέστερα χωρίς τους αντίστοιχους πόρους, η κρατική χρηματοδότηση ήταν 3,5 δισ. ευρώ. Δηλαδή σήμερα, με κόστη αυξημένα σε υπερδιπλάσιο βαθμό σε σχέση με το 2009, εισπράττουμε το 50% των χρημάτων εκείνης της περιόδου.

Το 2025 το λειτουργικό κόστος των Δήμων ανήλθε στα 5,34 δισ. ευρώ και σε σχέση με τη χρηματοδότηση των 2,9 δισ. ευρώ που λαμβάνουμε το 2026 μέσω των ΚΑΠ, δημιουργείται ένα χρηματοδοτικό κενό ύψους 2,45 δισ., που αφορά τόσο λειτουργικές δαπάνες, όσο κι επενδύσεις. Αυτό το κενό πρέπει να καλυφθεί, αλλιώς οι Δήμοι θα καταρρεύσουν. Και ο μόνος τρόπος να καλυφθεί, είναι η γενναία αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης. Αμεσα κι όχι κάποια στιγμή στο μέλλον.

Στο Συνέδριο της Καλαμάτας το ζήτημα αυτό θα τεθεί με ένταση στην Κυβέρνηση, από την οποία πλέον δεν περιμένουμε αόριστες υποσχέσεις, ούτε λόγια συμπάθειας. Απαιτούμε μόνιμη λύση κι απόδοση των χρημάτων που χρειαζόμαστε, σε διαφορετική περίπτωση θα βρεθούμε απέναντι. 

Ποιες προκλήσεις έχει να αντιμετωπίσει η αυτοδιοίκηση σχετικά με την πολιτική προστασία, την κλιματική κρίση και την ανθεκτικότητα των τοπικών υποδομών;

Η κλιματική κρίση έχει αλλάξει τις απαιτήσεις της πολιτικής προστασίας. Η πρόληψη πρέπει να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στον δημόσιο σχεδιασμό.

Οι Δήμοι γνωρίζουν τις ευάλωτες περιοχές, τις ανάγκες των υποδομών και τις ιδιαιτερότητες κάθε τόπου. Χρειάζονται όμως σταθερή χρηματοδότηση, εξειδικευμένο προσωπικό και σύγχρονο εξοπλισμό.

Αντιπλημμυρική θωράκιση, πυροπροστασία, διαχείριση υδάτων και ανθεκτικές υποδομές απαιτούν ολοκληρωμένο σχεδιασμό και στενή συνεργασία Κράτους, Περιφερειών και Δήμων.

Η ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής.

Με ποιον τρόπο μπορεί να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ Πρωτοβάθμιας Αυτοδιοίκησης και Κεντρικής Κυβέρνησης για την αποτελεσματικότερη απορρόφηση των χρηματοδοτικών εργαλείων;

Για μας παραμένει στόχος και ζητούμενο μια ουσιαστική μεταρρύθμιση στο μοντέλο λειτουργίας του Κράτους, ώστε αφενός να ενισχυθεί ο επιτελικός ρόλος του Κεντρικού Κράτους στο σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών. Αφετέρου, να προωθηθεί μια ουσιαστική αποκέντρωση της εξειδίκευσης και της εφαρμογής τους, στην αυτοδιοίκηση.

Η συνεργασία με την εκάστοτε Κυβέρνηση οφείλει να στηρίζεται σε θεσμική συνέχεια και αμοιβαία εμπιστοσύνη, με κοινό στόχο έργα και πολιτικές που βελτιώνουν την καθημερινότητα των πολιτών.

Ποιο είναι το κεντρικό διακύβευμα του φετινού ετήσιου τακτικού συνεδρίου στην Καλαμάτα και ποιες είναι οι άμεσες προτεραιότητες που θέτετε;

Το Συνέδριο της Καλαμάτας διεξάγεται σε μια ιδιαίτερη συγκυρία, σε μια περίοδο που οι αντοχές της κοινωνίας δοκιμάζονται από μεγάλα προβλήματα όπως η ακρίβεια, το υψηλό ενεργειακό κόστος, το στεγαστικό, η ενίσχυση των κοινωνικών ανισοτήτων. Οι πολίτες ζητούν ουσιαστική στήριξη στη δύσκολη καθημερινότητά τους. Απαιτούν διαφάνεια, αξιοκρατία, αποτελεσματικότητα από το Κράτος. Σε αυτή τη συγκυρία, η Αυτοδιοίκηση, ως ο θεσμός του Κράτους που βρίσκεται εγγύτερα στην κοινωνία, αναζητά νέους ρόλους και περισσότερες δυνατότητες για να σταθεί αποτελεσματικά δίπλα στους πολίτες, ιδιαίτερα στους πιο ευάλωτους.

Στο επίκεντρο του διαλόγου του Συνεδρίου της ΚΕΔΕ θα τεθούν όλα τα κορυφαία ζητήματα που απασχολούν σήμερα τη λειτουργία των Δήμων μας. Ζητήματα όπως το αυξημένο λειτουργικό μας κόστος, η ανάγκη ενίσχυσης των Δήμων με νέο προσωπικό, καθώς και η  ουσιαστική συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης στον εθνικό σχεδιασμό για τη διαχείριση ζητημάτων όπως η διαχείριση του νερού, ο χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός, η ενεργειακή αυτάρκεια, η πολιτική προστασία και η ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας, η στέγαση και το τοπικό κοινωνικό κράτος, η ενίσχυση του αναπτυξιακού αποτυπώματος των ΟΤΑ.

Ζητούμενο είναι να συν-διαμορφώσουμε ένα ισχυρό πλαίσιο θέσεων και διεκδικήσεων της Αυτοδιοίκησης Α’ Βαθμού. Διεκδικήσεις που θα οδηγήσουν στη χάραξη και εφαρμογή νέων πολιτικών, που θα καταστήσουν τους Δήμους πιο ισχυρούς και τις τοπικές μας κοινωνίες πιο δυνατές. Αυτό είναι το διακύβευμα αλλά και το Κεντρικό Μήνυμα του Συνεδρίου μας. «Ισχυροί Δήμοι, Ισχυρές Τοπικές Κοινωνίες, για Ισχυρή Ελλάδα».

Ποια είναι τα κυριότερα ανοιχτά ζητήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Τοπική Αυτοδιοίκηση και απαιτούν άμεση νομοθετική ή χρηματοδοτική παρέμβαση

Στο επίκεντρο των διεκδικήσεων μας βρίσκεται το δικαιολογημένο αίτημά μας για αύξηση των ΚΑΠ , ώστε να καλύπτονται τα λειτουργικά μας κόστη, με παράλληλη λειτουργία ενός μόνιμου μηχανισμού παρακολούθησης και κοστολόγησης των αρμοδιοτήτων μας. Η χρηματοδότηση αυτή σε βάθος χρόνου πρέπει να ανέλθει στο 8% του ΑΕΠ, που σημειώνω ότι είναι πολύ κάτω του ευρωπαϊκού μέσου όρου που είναι 11,7%. Επιπλέον, κρίνουμε αναγκαία: Την υλοποίηση ενός νέου αναπτυξιακού προγράμματος για την αναβάθμιση κι ενίσχυση των τοπικών υποδομών. Τη λήψη μέτρων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Τη δημιουργία ειδικού προγράμματος υποστήριξης μικρών ορεινών και νησιωτικών Δήμων. Καθώς και την εφαρμογή ενός τριετούς προγράμματος πρόσληψης νέου προσωπικού, ώστε να καλυφθούν τα μεγάλα κενά που έχουμε.

Ως ένας άνθρωπος που υπηρετείτε επί δεκαετίες την αυτοδιοίκηση από τη θέση του δημάρχου, αλλά και ως νομικός, πώς βλέπετε τον θεσμό να εξελίσσεται μέσα στο χρόνο και ποιες είναι οι μεγαλύτερες παθογένειες;

Εχοντας υπηρετήσει επί δεκαετίες την Αυτοδιοίκηση, έχω διαπιστώσει ότι η ποιότητα της δημοκρατίας συνδέεται άμεσα με την καθημερινή λειτουργία των θεσμών. Οι δήμοι έχουν αναλάβει περισσότερες ευθύνες, έχουν αναπτύξει ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα και έχουν αποδείξει την αξία τους σε περιόδους κρίσεων. Παρά τη σημαντική πρόοδο, εξακολουθούν να υπάρχουν διαχρονικές παθογένειες, όπως ο διοικητικός συγκεντρωτισμός, η πολυνομία, οι επικαλυπτόμενες αρμοδιότητες και η οικονομική εξάρτηση από το Κεντρικό Κράτος, κόντρα στις συνταγματικές προβλέψεις. Ως νομικός, θεωρώ εξίσου σημαντική τη θεσμική αυτοτέλεια και τη λογοδοσία. Η Αυτοδιοίκηση πρέπει να διαθέτει ουσιαστικές δυνατότητες παρέμβασης, αλλά και σαφή ευθύνη για τις αποφάσεις της. Εναν αιώνα μετά την ίδρυση της ΚΕΔΕ, έχουμε την ευκαιρία να συνδέσουμε την ιστορική διαδρομή του θεσμού με μια νέα μεταρρυθμιστική προοπτική.

Πώς επηρεάζει την καθημερινότητα των δήμων η υποστελέχωση και τι πρωτοβουλίες αναλαμβάνετε για την επιτάχυνση των προσλήψεων;

Η υποστελέχωση των δημοτικών υπηρεσιών μετατρέπεται σε πραγματικό εμπόδιο ανάπτυξης, όταν ένας δήμος δεν μπορεί να εκπονήσει μελέτες, να διεκδικήσει πόρους και να υλοποιήσει έργα και παρεμβάσεις, όταν του λείπει το απαραίτητο επιστημονικό προσωπικό που θα κάνει τη δουλειά αυτή.

Το ίδιο συμβαίνει στην καθαριότητα, στις τεχνικές υπηρεσίες, στους παιδικούς σταθμούς και στις κοινωνικές δομές. Οι συνέπειες των ελλείψεων φτάνουν απευθείας στον πολίτη. Η ΚΕΔΕ διεκδικεί την υλοποίηση ενός τριετούς προγράμματος προσλήψεων, με παράλληλη επιτάχυνση των διαδικασιών και σταθερό πλαίσιο στελέχωσης των κοινωνικών υπηρεσιών. Ιδιαίτερη μέριμνα απαιτείται για τους μικρούς, ορεινούς και νησιωτικούς δήμους, γιατί η επάρκεια και ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών θα πρέπει να διασφαλίζεται ισότιμα σε κάθε περιοχή της χώρας.