Η υπόθεση της καθηγήτριας Αγγλικών Σοφίας Χρηστίδου στη Θεσσαλονίκη, η οποία έφυγε πρόσφατα από τη ζωή έπειτα από αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο, επαναφέρει στο προσκήνιο μια λιγότερο ορατή αλλά ιδιαίτερα ανησυχητική πλευρά της σχολικής πραγματικότητας. 

Η τραγική αυτή εξέλιξη ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση γύρω από ένα ζήτημα που σπάνια απασχολεί τη δημόσια συζήτηση: τον εκφοβισμό που μπορεί να βιώνουν και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί μέσα στις σχολικές αίθουσες. Σύμφωνα με τις καταγγελίες που βρίσκονται υπό διερεύνηση, η εκπαιδευτικός είχε το προηγούμενο διάστημα απευθυνθεί στις αρμόδιες εκπαιδευτικές αρχές, καταγγέλλοντας περιστατικά πίεσης και εκφοβιστικής συμπεριφοράς από ομάδα μαθητών κατά τη διάρκεια του μαθήματος.

Η υπόθεση εξετάζεται πλέον από τη Δικαιοσύνη, καθώς η Εισαγγελία Εφετών Θεσσαλονίκης διέταξε τη διενέργεια προκαταρκτικής έρευνας προκειμένου να διερευνηθούν οι συνθήκες που επικρατούσαν στο σχολικό περιβάλλον όπου εργαζόταν η καθηγήτρια και το κατά πόσο είχε δεχθεί έντονη ψυχολογική πίεση.

Το ET Magazine διερευνά την κατάσταση στην ελληνική εκπαίδευση, όπου η βία, η ψυχολογική πίεση και η στοχοποίηση από μαθητές, γονείς αλλά και από το ίδιο το εργασιακό περιβάλλον έχουν γίνει συχνό φαινόμενο. Παρά τις καταγγελίες και τις προσπάθειες των εκπαιδευτικών ενώσεων, η προστασία των καθηγητών παραμένει ανεπαρκής, ενώ η απουσία ουσιαστικών μηχανισμών στήριξης επιτείνει τον φόβο και την αίσθηση ανυπεράσπιστης.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το ζήτημα της ψυχικής υγείας των δασκάλων, αλλά και η κρίση σεβασμού προς το επάγγελμα μέσα στα σχολεία, μια κρίση που αντανακλά ευρύτερες κοινωνικές παθογένειες .

Ο ταμίας του ΔΣ της ΟΛΜΕ, Νίκος Παπαχρήστος, μιλά στο ET Magazine για τον κλάδο των καθηγητών που πέφτουν θύματα απαξίωσης τόσο από μαθητές όσο και από τους ίδιους τους γονείς. Από πού ξεκινά τελικά το πρόβλημα και πώς θα βρεθούν λύσεις;

1. Πόσο προστατευμένος είναι σήμερα ένας καθηγητής όταν δέχεται επιθετική ή απαξιωτική συμπεριφορά από μαθητές, γονείς ή ακόμη και από το εργασιακό του περιβάλλον; Διηγηθείτε μας περιστατικά που είτε έχουν φτάσει στην ΟΛΜΕ ως καταγγελίες είτε έχουν πέσει στην αντίληψή σας

Οι καθηγητές κατά την άσκηση των καθηκόντων τους νιώθουν πλέον ανυπεράσπιστοι. Τα περιστατικά βίας σε βάρος τους αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Ομάδες παραβατικών μαθητών, που μέχρι πρότινος τρομοκρατούσαν μόνο τους συμμαθητές τους, δε διστάζουν πλέον να επιτεθούν σε εκπαιδευτικούς. Η Διοίκηση είτε αδυνατεί να παρέμβει, είτε-ακόμα χειρότερα-αδιαφορεί για τις καταγγελίες των συναδέλφων. Επιπρόσθετα, μερίδα γονέων ενθαρρύνει την παραβατική συμπεριφορά των παιδιών της, καταγγέλει ψευδώς εκπαιδευτικούς και καταθέτει μηνύσεις σε βάρος ακόμα και ολόκληρων Συλλόγων Διδασκόντων. Παρά τις διαμαρτυρίες της ΟΛΜΕ, το Υπουργείο Παιδείας αδρανεί χαρακτηριστικά. Κορυφαίο περιστατικό ήταν η απόπειρα δολοφονίας Διευθυντή Γυμνασίου στην Κυψέλη από τον αδελφό ενός μαθητή. Δεν πρέπει βέβαια, να ξεχνάμε και την λεκτική βία που υφίστανται οι εκπαιδευτικοί, επειδή κατά την άποψη των γονέων βαθμολόγησαν δυσμενώς τα παιδιά τους.

2. Κ. Παπαχρήστο, γνωρίζετε αν υπάρχουν, σύμφωνα με τα στοιχεία που διαθέτουν οι εκπαιδευτικές ενώσεις, αυξανόμενα περιστατικά πίεσης ή εκφοβισμού προς εκπαιδευτικούς μέσα στο σχολικό περιβάλλον;

Δεν έχουμε επισημα στοιχεία, γιατί αφενός μεν πολλοί εκπαιδευτικοί φοβούνται να καταγγείλουν τις επιθέσεις σε βάρος τους και αφετέρου το Υπουργείο Παιδείας αποφεύγει επιμελώς να καταγράφει τα συγκεκριμένα περιστατικά. Εμείς έχουμε μία αποσπασματική εικόνα του προβλήματος. Παρόλα αυτά είναι απολύτως βέβαιο ότι η αύξηση των φαινομένων βίας σε βάρος εκπαιδευτικών είναι ανησυχητική.

3. Υπάρχουν επαρκείς μηχανισμοί αναφοράς και στήριξης για έναν εκπαιδευτικό που αισθάνεται ότι δέχεται ψυχολογική πίεση ή εκφοβισμό; Αν όχι, τι θα έπρεπε να αλλάξει;

Το Υπουργείο Παιδείας έχει δημιουργήσει μία πλατφόρμα στην οποία αναφέρονται τα περιστατικά βίας σε βάρος μαθητών. Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τα περιστατικά βίας σε βάρος εκπαιδευτικών. Μάλιστα, δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο οι Διευθυντές Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης είτε να αποκρύπτουν τέτοια περιστατικά, είτε να στοχοποιούν τους καθηγητές που έχουν υποστεί βία.

4. Ποια μέτρα θεωρείτε ότι πρέπει να ληφθούν άμεσα ώστε να προστατευθεί η ψυχική υγεία των εκπαιδευτικών και να αποφευχθούν αντίστοιχα περιστατικά στο μέλλον;

Η Ομοσπονδία έχει καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις.

1. Νομική προστασία των εκπαιδευτικών με την θεσμοθέτηση του νομικού συμπαραστάτη

2. Παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών σε καθημερινή βάση στα σχολεία, ώστε να αντιμετωπίζονται τα προβλήματα μαζί με τους καθηγητές εν τη γενέσει τους.

3. Οριοθέτηση του ρόλου των γονέων.

4. Απαγόρευση της εισόδου της αστυνομίας στα σχολεία, προκειμένου να προσαγάγονται εκπαιδευτικοί στα αστυνομικά τμήματα μετά από μήνυση των γονέων. Οι μηνύσεις των γονέων σε βάρος των εκπαιδευτικών έχουν καταντήσει μάστιγα. Κατευθυνόμενοι από τους δικηγόρους, μηνύουν τους εκπαιδευτικούς, προκειμένου να τους τρομοκρατήσουν και να μεταβάλουν στάση απέναντι στα παιδιά τους που έχουν παραβατική συμπεριφορά.

5. Πιστεύετε ότι το περιστατικό αυτό αναδεικνύει μια ευρύτερη κρίση σεβασμού προς το επάγγελμα του εκπαιδευτικού μέσα στο σχολείο και την κοινωνία;

Το ζήτημα της βίας σε βάρος των εκπαιδευτικών έχει βαθύτερες ρίζες. Αντανακλά μία παρακμιακή κοινωνία, χωρίς ηθικές αξίες, στην οποία πολλά παιδιά μεγαλώνουν χωρίς όρια, διδάσκονται τον ωφελιμισμό ως μοναδική αξία και την άσκηση βίας ως μέσο επιβολής. Σε μία κοινωνία όπου επικρατεί το δίκαιο του ισχυρού και ο άνθρωπος κρίνεται με βάση την οικονομική του επιφάνεια και όχι τις ηθικές του αξίες, είναι πολύ δύσκολο να λειτουργήσει αποτελεσματικά η Δημόσια Εκπαίδευση. Πάρα πολλοί νεόπλουτοι γονείς π.χ. φέρονται απαξιωτικά στους εκπαιδευτικούς λόγω των χαμηλών αποδοχών τους και την ίδια άποψη έχουν περάσει και στα παιδιά τους. Μία τέτοια κοινωνία λοιπόν, είναι αδύνατον να σεβαστεί τον εκπαιδευτικό και να εκτιμήσει το έργο του.

6. Θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για μια μορφή “παθητικοποίησης των καθηγητών”, όπου οι ίδιοι παρουσιάζονται συχνά ως υπεύθυνοι για όλα τα προβλήματα της εκπαίδευσης; Πώς επηρεάζει αυτό την καθημερινότητά τους και το εργασιακό τους κλίμα;

Είναι γεγονός ότι ορισμένοι εκπαιδευτικοί, μπροστά στην αδυσώπητη πραγματικότητα και την αδράνεια του κράτους, “παραιτούνται” , αποδέχονται την υφιστάμενη κατάσταση ως δεδομένη και επιδιώκουν να “επιβιώσουν” μέσα στο σχολείο μέχρι την συνταξιοδότησή τους. Αυτή η στάση βέβαια, γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από κακοπροαίρετους γονείς , οι οποίοι επιχειρούν να τους φορτώσουν όλα τα “στραβά” της εκπαίδευσης, για να αποσιωπήσουν τις τεράστιες δικές τους ευθύνες, για τη διάλυση της Δημόσιας Εκπαίδευσης. Βέβαια, την τακτική αυτή της παθητικοποίησης δεν την αποδέχεται η μεγάλη πλειοψηφία των μαχόμενων εκπαιδευτικών της τάξης που με τα ελάχιστα “όπλα” που διαθέτει, προσπαθεί να αναστρέψει το αρνητικό κλίμα που υπάρχει στον χώρο του σχολείου. Είναι αλήθεια, ότι η παθητικοποίηση μερίδας εκπαιδευτικών δεν βοηθάει στη βελτίωση του εργασιακού κλίματος και το εργασιακό στρες επιτείνεται. Άρα οι συνάδελφοι αυτοί πέφτουν και οι ίδιοι θύματα του πεσιμισμού τους και της απαισιοδοξίας τους. Επιβάλλεται μία ενεργητική στάση απέναντι στο νοσηρό κλίμα που επικρατεί στο ελληνικό σχολείο.

7. Υπάρχουν σήμερα σχολεία όπου οι καθηγητές φοβούνται να επιβάλουν κανόνες επειδή φοβούνται αντιδράσεις από μαθητές ή γονείς;

Φυσικά και υπάρχουν αρκετά σχολεία, που χαρακτηρίζονται “δύσκολα”. Στα σχολεία αυτά είναι πολύ δύσκολο να εφαρμόσεις τους νόμους και τις διατάξεις του Υπουργείου Παιδείας. Στα σχολεία αυτά οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν οργανωμένη αντίδραση μεγάλης μερίδας μαθητών με την υποστήριξη των γονέων τους. Όταν μάλιστα, ο Διευθυντής του σχολείου αδυνατεί να στηρίξει τους υφισταμένους του και να εφαρμόσει τους κανονισμούς, η κατάσταση γίνεται καταθλιπτική. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι καθηγητές που έχουν πιο εύθραστη ψυχολογία, απλά καταρρέουν.

8. Έχει χαθεί ο σεβασμός προς τον εκπαιδευτικό μέσα στο σχολείο και αν ναι ποιος φέρει τη μεγαλύτερη ευθύνη;

Είναι δεδομένο ότι έχει χαθεί ο σεβασμός των μαθητών προς τους εκπαιδευτικούς. Την μεγαλύτερη ευθύνη γι’ αυτό έχουν φυσικά οι γονείς. Αυτοί είναι που δικαιώνουν κάθε αταξία του παιδιού τους, κατηγορούν και απαξιώνουν τους εκπαιδευτικούς, ενίοτε τους προπηλακίζουν και τους διαπομπεύουν, ενώ συχνά κάνουν και καταχρηστική χρήση της δικαιοσύνης μηνύοντάς τους άδικα, σκοπεύοντας στην οικονομική τους εξουθένωση. Είναι απορίας άξιο πώς η δικαιοσύνη δεν έχει στραφεί εναντίον αυτών των γονέων που απασχολούν άσκοπα το δικαστικό σύστημα.

9. Αν αποδειχθεί ότι υπήρξε bullying σε βάρος της καθηγήτριας, θα πρέπει να υπάρξουν ευθύνες και σε επίπεδο διοίκησης σχολείου;

Εάν ένας καθηγητής ενεργήσει με τέτοιον τρόπο, ώστε να θεωρηθεί ότι κάνει bullying στον μαθητή του, θα “εκτελεστεί” πάραυτα από το Υπουργείο Παιδείας. Αντίθετα, εάν ένα μαθητής επιτεθεί σε έναν καθηγητή, τα προϊστάμενα κλιμάκια (Διευθυντής σχολικής μονάδας, Διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης), θα επιχειρήσουν σε αρκετές περιπτώσεις να κλείσουν το ζήτημα. Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο να αποδοθούν και ευθύνες στον καθηγητή, γιατί δέχτηκε επίθεση!!! Να χαρακτηριστεί δηλαδή ως “ανίκανος” και “άχρηστος”. Στην καλύτερη των περιπτώσεων ο παραβατικός μαθητής θα τιμωρηθεί με μία αστεία ποινή, γεγονός πλήρως απαξιωτικό για τον εκπαιδευτικό που δέχτηκε επίθεση, ενώ ο ταραχοποιός μαθητής θα έχει ηρωποιηθεί στα μάτια των συμμαθητών του. Είναι προφανές ότι η Διεύθυνση του σχολείου που αδυνατεί να υποστηρίξει τον εκπαιδευτικό κατά την άσκηση των καθηκόντων του, πρέπει να ελεγθεί διοικητικά.

10. Πόσο συχνά οι εκπαιδευτικοί επιλέγουν να μη μιλήσουν για τέτοιες πιέσεις γιατί φοβούνται ότι θα στοχοποιηθούν ή θα κατηγορηθούν οι ίδιοι;

Πάρα πολλές φορές οι εκπαιδευτικοί δεν δημοσιοποιούν τα περιστατικά βίας που υφίστανται από μαθητές ή και γονείς. Δεν έχουν εμπιστοσύνη στα όργανα Διοίκησης του Υπουργείου Παιδείας. Δεν πιστεύουν ότι θα δικαιωθούν. Αντίθετα, φοβούνται ότι η αντίδρασή τους μπορεί να ενεργοποιήσει τους παραπτωματίες μαθητές και τους γονείς τους, ώστε να κινηθούν οργανωμένα εναντίον τους. Έχουμε περιστατικά, όπου οργανωμένα γονείς μήνυσαν εκπαιδευτικούς, γιατί θεώρησαν ότι “στοχοποιούν” τα παιδιά τους. Η κίνηση αυτή είχε στόχο την τρομοκράτηση των εκπαιδευτικών. Επίσης, με το υφιστάμενο διοικητικό σύστημα οποιαδήποτε μήνυση σε βάρος εκπαιδευτικού-ακόμα και η πιο αβάσιμη- οδηγεί σε Ένορκη Διοικητική Εξέταση σε βάρος του και συχνά με απόφαση της Διοίκησης ο εκπαιδευτικός οδηγείται σε δυνητική αργία. Όταν ο εκπαιδευτικός τελικά δικαιώνεται, παίρνει πίσω τους μισθούς που του έχουν παρακρατηθεί, αλλά δεν υφίστανται καμία συνέπεια οι Διοικητικοί Προϊστάμενοι που τον υπέβαλαν σε αυτήν την ταλαιπωρία. Δεν είναι λοιπόν, λογικό να φοβούνται αρκετοί εκπαιδευτικοί