Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου υπολόγιζαν ότι η Ισλαμική Δημοκρατία είναι αρκετά αδύναμη και ότι μια εκστρατεία αποκλειστικά από αέρος θα αρκούσε για να εξαλείψει τη διπλή απειλή των πυραυλικών δυνατοτήτων της και του λανθάνοντος πυρηνικού προγράμματος.

Οι στόχοι που έχουν πληγεί μέχρι στιγμής αναφέρονται, ως επί το πλείστον, ως μίγμα στελεχών ανώτατης ηγεσίας, πυραυλικών και συμβατικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων με ασαφείς επιπτώσεις στην ευρύτερη αμυντική εικόνα του Ιράν.

Οι εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων, οι πύραυλοι Cruise και οι ναυτικοί στόχοι σε Μπαντάρ Αμπάς και Μπαντάρ Χομεϊνί είναι οι προτεραιότητες, καθώς περιορίζουν την ικανότητα του Ιράν να αντιδράσει. Η ιρανική κλιμάκωση για την πρόκληση απαράδεκτων απωλειών μπορεί να είναι η μοναδική επιλογή τους εάν επιθυμούν να περιορίσουν την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση.

Εναλλακτική

Η εναλλακτική λύση είναι να κρυφτούν και να ελπίζουν ότι μπορούν να εξαντλήσουν την ισραηλινή και την αμερικανική ικανότητα να προκαλέσουν ζημιές, αν και με τις δυνάμεις που έχουν συγκεντρωθεί πιθανότατα μπορούν να χτυπήσουν εκατοντάδες στόχους καθημερινά προς το παρόν.

Η ιρανική αντίδραση ήταν ταχύτερη σε σχέση με τον Ιούνιο του 2025 και ευρύτερη όσον αφορά την επίθεση σε περιφερειακές βάσεις των ΗΠΑ, ακόμη και με τον κίνδυνο να φέρει χώρες όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) σε υποστήριξη των ΗΠΑ.

Το άγνωστο είναι αν το καθεστώς είναι πραγματικά αρκετά εύθραυστο, ώστε η συμβατική αδυναμία του απέναντι στην ισχύ πυρός των ΗΠΑ και του Ισραήλ να δώσει την ευκαιρία στην εγχώρια αντιπολίτευση να βγει στους δρόμους, όπως έχει προτείνει ο Τραμπ. Μέχρι σήμερα, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει επιβιώσει από μια αλλαγή καθεστώτος.

Η Βρετανία

Το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται στο περιθώριο ενός πολέμου που μπορεί ακόμα να το παρασύρει. Τα βρετανικά αεροσκάφη Typhoon έχουν βάση στο Κατάρ και έχουν αρχίσει να συνεισφέρουν αμυντικά ενάντια σε drones ή πυραύλους Cruise, ενώ βρετανικό προσωπικό βρίσκεται και σε μία ναυτική εγκατάσταση στο Μπαχρέιν, το οποίο έχει ήδη πληγεί, λόγω της παρουσίας του αρχηγείου του 5ου Στόλου των ΗΠΑ στη Μανάμα.

Τα σχόλια του Τραμπ, τα οποία ακολούθησαν την επίθεση, καθιστούν σαφές ότι ένας βασικός στόχος των επιθέσεων είναι η καταπολέμηση της διάδοσης των πυρηνικών υλικών και όπλων μέσω της αλλαγής καθεστώτος. Το αν αυτή η τελευταία στρατιωτική επιχείρηση θα είναι επιτυχής προς αυτήν την κατεύθυνση θα εξαρτηθεί από διάφορους ουσιαστικούς και στρατηγικούς παράγοντες. Χωρίς σαφή εικόνα των στόχων της επίθεσης, είναι δύσκολο σε αυτό το σημείο να εκτιμηθούν ποιες είναι οι ουσιαστικές επιπτώσεις -εάν υπάρξουν- για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Η ικανότητα του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης να συνεχίσει να αποτελεί σοβαρή απειλή διάδοσης μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ τον περασμένο Ιούνιο εξαρτάται, κυρίως, από την κατάσταση των αποθεμάτων σχάσιμου υλικού (εμπλουτισμένου ουρανίου) και την ικανότητα του Ιράν να τα εμπλουτίσει περαιτέρω χρησιμοποιώντας οποιεσδήποτε μηχανές-φυγοκεντρητές που μπορεί να έχουν επιβιώσει από τις αρχικές επιθέσεις.

Κρυψώνες

Ορισμένα από τα αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν -σύμφωνα με διαβαθμισμένες πληροφορίες του υπογράφοντος από αραβικές πηγές- έχουν επιβιώσει και έχουν αποθηκευτεί σε πέντε κρυφές περιοχές. Επίσης, ορισμένοι φυγοκεντριστές επέζησαν από τις επιθέσεις του Ιουνίου.

Το εάν και σε ποιο βαθμό οποιαδήποτε από αυτές τις δύο πτυχές του πυρηνικού προγράμματος μπορεί να έχει στοχοποιηθεί στον σημερινό γύρο επιθέσεων θα είναι το «κλειδί» για την αξιολόγηση των πρόσθετων υλικών ζημιών -εάν υπάρχουν- που έχουν προκληθεί στο αρκετά εξελιγμένο τεχνογνωσιακά πρόγραμμα.

Βραχυπρόθεσμα, η αστάθεια και η σύγχυση θα περιπλέξουν τυχόν προσπάθειες για την ανοικοδόμηση ή την προώθηση του προγράμματος σε οποιαδήποτε κατάσταση κι αν βρίσκεται. Ωστόσο, θα ήταν λανθασμένο να υποθέσουμε ότι ακόμη και η αλλαγή καθεστώτος θα σήμαινε απαραίτητα ότι το Ιράν παύει να αποτελεί απειλή διασποράς πυρηνικών υλικών.

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ

Οι αντοχές του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν προηγείται της Ισλαμικής Δημοκρατίας κατά κάποιο χρονικό διάστημα, έχοντας αρχικά επιδιωχθεί από το σαχικό-αυτοκρατορικό Ιράν. Εχει επιβιώσει από μία αλλαγή καθεστώτος, μπορεί να επιβιώσει και από μία άλλη.

Είτε μια νέα ηγεσία αναδυθεί στο Ιράν ύστερα από αυτόν τον τελευταίο γύρο στρατιωτικής δράσης είτε το τρέχον καθεστώς παραμείνει στη θέση του, η Τεχεράνη θα πρέπει να λάβει υπ’ όψιν μια σειρά παραγόντων όταν αποφασίζει εάν η ασφάλειά της διασφαλίζεται καλύτερα με την επιδίωξη πυρηνικών όπλων ή την πλήρη εγκατάλειψη των πυρηνικών δραστηριοτήτων της.

Αυτό θα εξαρτηθεί, για παράδειγμα, από την ευρύτερη κατάσταση ασφαλείας στην περιοχή, τη σχέση της με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στο μέλλον και την κατάσταση των άλλων μέσων αποτροπής της, δηλαδή, τις πυραυλικές δυνατότητές της.

Ασάφεια

Πάντως, δεν είναι σαφές ποιος είναι ο επιθυμητός τελικός στόχος της Ουάσιγκτον όσον αφορά την καταπολέμηση της διάδοσης των πυρηνικών όπλων στο Ιράν. Φαίνεται ότι οι εκτεταμένες στρατιωτικές επιθέσεις στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις τον Ιούνιο του 2025 δεν ήταν επαρκείς.

Οι δημόσιες δηλώσεις της Τεχεράνης περί δέσμευσης να μην επιδιώξει την κατασκευή πυρηνικών όπλων ως συμβαλλόμενο μέρος της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Οπλων (NPT) του 1968, όπως και η καταγραφή αυτής της δέσμευσης στο κείμενο του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA) -γνωστού και ως «Πυρηνική Συμφωνία του Ιράν»- που υπογράφηκε το 2015 επί διακυβέρνησης Μπαράκ Ομπάμα κρίνονται ως μη πειστικές για την Ουάσιγκτον.

Ανεπαρκείς

Επιπλέον, τόσο οι εκτεταμένοι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τα συνοδευτικά ενισχυμένα μέτρα παρακολούθησης και επαλήθευσης που διασφαλίζονται στο πλαίσιο του JCPOA όσο και η εμπλοκή της Τεχεράνης στις διπλωματικές διαβουλεύσεις κατά τις τελευταίες εβδομάδες κρίνονται, επίσης, ανεπαρκείς από τον Τραμπ.

Ενώ είναι σωστό να συνεχίζουμε να αμφισβητούμε την ιρανική πρόθεση και να αναζητούμε τρόπους για την επίλυση των πολύ πραγματικών ανησυχιών για τον πολλαπλασιασμό που εξακολουθεί να δημιουργεί το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, η σημερινή στρατιωτική δράση ενισχύει περαιτέρω την εντύπωση ότι η Ουάσιγκτον δεν έχει σαφή στρατηγική για την αντιμετώπιση αυτών των ανησυχιών.