Το 1960 ο Αυστροαμερικανός επιστήμονας Χάιντς φον Φέρστερ προέβλεψε ότι το τέλος του κόσμου θα έρθει την 13η Νοεμβρίου 2026, όχι εξαιτίας πυρηνικού πολέμου, φυσικής καταστροφής ή πτώσης αστεροειδούς, αλλά εξαιτίας των ανθρώπων που «πλημμυρίζουν» τον πλανήτη, κοινώς λόγω υπερπληθυσμού.
Σε μελέτη που δημοσίευσε στο περιοδικό Science τον Νοέμβριο του 1960 με τίτλο «Ημέρα της κρίσης: Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου, μ.Χ. 2026», ο φον Φέρστερ υποστήριζε ότι εάν η αύξηση του πληθυσμού συνεχιζόταν με τον τότε τρέχοντα ρυθμό, ο αριθμός των ανθρώπων στη Γη τελικά θα πλησίαζε το άπειρο, κι αυτό θα οδηγούσε στην καταστροφή της ανθρωπότητας.
«Τα δισέγγονά μας δεν θα λιμοκτονήσουν. Θα συμπιεστούν μέχρι θανάτου», αναφερόταν χαρακτηριστικά στην έρευνα.
Αισίως φτάσαμε στην κρίσιμη μέρα. Η 13η Νοεμβρίου 2026 είναι εδώ, αλλά πόσο πιθανό είναι, βάσει της πρόβλεψης του φον Φέρστερ, να τελειώσει όντως ο κόσμος σήμερα;
Ο παγκόσμιος πληθυσμός ανέρχεται σε περίπου 8 δισεκατομμύρια, απέχοντας πολύ από τα τρομακτικά νούμερα που προέβλεψε ο φον Φόερστερ, άρα μάλλον η ημέρα της κρίσης αργεί ακόμα…
Τι οδήγησε όμως τον Αυστροαμερικανό φυσικό να προσδιορίσει αυτή τη συγκεκριμένη ημερομηνία ως ημέρα της κρίσης και γιατί η πρόβλεψή του εξακολουθεί να τραβάει την προσοχή;
Γιατί ο φον Φέρστερ προέβλεψε την 13η Νοεμβρίου 2026 ως ημέρα της κρίσης
Εικόνα καταστροφής που προσομοιάζει με το τέλος του κόσμου. Πηγή: unsplash
Ο φον Φέρστερ και οι συνεργάτες του βάσισαν στην πρόβλεψή τους σε ιστορικά στοιχεία πληθυσμού που εκτείνονται από περίπου το 400 π.Χ. έως το 1958.
Διαβάστε Επίσης
Παρατήρησαν ότι ο χρόνος που χρειαζόταν για να διπλασιαστεί ο παγκόσμιος πληθυσμός φαινόταν να μικραίνει. Χρησιμοποιώντας αυτό το μοτίβο, ανέπτυξαν μια μαθηματική εξίσωση για να εκτιμήσουν πώς θα αυξανόταν ο αριθμός των ανθρώπων στο μέλλον.
Οι υπολογισμοί τους έδειξαν ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 25 δισεκατομμύρια έως το 2020. Εάν η τάση συνεχιζόταν, ο πληθυσμός τελικά θα πλησίαζε το άπειρο.
Οι ερευνητές δεν προσδιόρισαν έναν συγκεκριμένο πόρο από τον οποίο θα ξέμενε η ανθρωπότητα. Αντίθετα, ο ορισμός τους για την ημέρα της κρίσης ήταν το σημείο στο οποίο η μαθηματική τους εξίσωση σταματούσε να παράγει νόημα επειδή ο προβλεπόμενος πληθυσμός αυξανόταν προς το άπειρο.
Σύμφωνα με το Science, η εξίσωση έδωσε ημερομηνία 2026.87, με περιθώριο σφάλματος 5,5 χρόνια.
Ο φον Φέρστερ αναζήτησε στη συνέχεια μια κατάλληλη ημερομηνία γύρω στη μέση αυτής της περιόδου. Διαπίστωσε ότι η Παρασκευή και 13 έπεφτε τον Νοέμβριο του 2026.
Υπήρχε και άλλος λόγος για τον οποίο η ημερομηνία ήταν σημαντική. Η 13η Νοεμβρίου ήταν επίσης τα γενέθλιά του.
Οι New York Times ανέφεραν στις 4 Νοεμβρίου 1960 ότι ο φυσικός είχε ορίσει μια συγκεκριμένη ημερομηνία για την ημέρα της κρίσης. Περιέγραψαν τον υπολογισμό του ως έναν στον οποίο η ανθρωπότητα θα μεγάλωνε προς το άπειρο και τελικά θα αφάνιζε τον εαυτό της.
Γιατί αμφισβητήθηκε η πρόβλεψη
Η πρόβλεψη τράβηξε σημαντική προσοχή, αλλά αντιμετώπισε επίσης κριτική από ειδικούς στον πληθυσμό.
Ένα από τα προφανή προβλήματα ήταν η υπόθεση ότι η αύξηση του πληθυσμού θα μπορούσε να συνεχίσει να επιταχύνεται επ’ αόριστον.
Οι επικριτές επεσήμαναν ότι ο χρόνος που χρειαζόταν για να διπλασιαστεί ο παγκόσμιος πληθυσμός δεν μπορούσε να συνεχίσει να μικραίνει χωρίς όρια. Η ίδια η ανθρώπινη αναπαραγωγή θέτει έναν φυσικό περιορισμό στο πόσο γρήγορα μπορούν να αυξηθούν οι πληθυσμοί.
Ο ειδικός σε θέματα δημόσιας υγείας Χάρολντ Ντορν αμφισβήτησε την μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science δύο χρόνια μετά τη δημοσίευσή της. Έγραψε ότι η πρόβλεψη θα έθετε ένα ρεκόρ για τον σύντομο χρόνο που χρειαζόταν για να αποδειχθεί η αναξιοπιστία της.
Ο Πάτρικ Τζέρλαντ, ο οποίος ηγείται του Τμήματος Εκτιμήσεων και Προβλέψεων Πληθυσμού στα Ηνωμένα Έθνη, αμφισβήτησε επίσης την προσέγγιση. Εξήγησε ότι οι δημογράφοι γενικά υπολογίζουν τις πληθυσμιακές τάσεις μελετώντας μεμονωμένες χώρες. Λαμβάνουν υπόψη παράγοντες όπως οι γεννήσεις, οι θάνατοι και η μετανάστευση προτού συνδυάσουν τα στοιχεία για να εκτιμήσουν τον παγκόσμιο πληθυσμό.
Είπε ότι οι χώρες διαφέρουν σημαντικά στις κοινωνικές και οικονομικές τους συνθήκες, καθιστώντας δύσκολη την εφαρμογή μιας μαθηματικής καμπύλης σε ολόκληρο τον κόσμο.
Γιατί πήγε λάθος η πρόβλεψη για την αύξηση του πληθυσμού
Η εξίσωση του φον Φέρστερ φαινόταν αρκετά ακριβής για κάποιο χρονικό διάστημα. Μέχρι το 1975, ο παγκόσμιος πληθυσμός είχε φτάσει περίπου τα 4 δισεκατομμύρια, ξεπερνώντας τα περίπου 3,6 δισεκατομμύρια που προέβλεπε ο τύπος του φυσικού.
Ωστόσο, η πρόβλεψη άρχισε να απομακρύνεται από την πραγματικότητα στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Τα ποσοστά γονιμότητας άρχισαν να μειώνονται στις πλουσιότερες χώρες και στην Κίνα. Ως αποτέλεσμα, η αύξηση του πληθυσμού επιβραδύνθηκε, καθιστώντας τις προβλέψεις της εξίσωσης ανακριβείς.
Μέχρι το 2000, ο παγκόσμιος πληθυσμός ήταν πιο κοντά στα 6 δισεκατομμύρια παρά στα 7 δισεκατομμύρια που προέβλεπε ο τύπος. Το 2010, βρισκόταν σε περίπου 7 δισεκατομμύρια αντί για τα προβλεπόμενα 11 δισεκατομμύρια.
Σήμερα, ο κόσμος έχει περίπου 8 δισεκατομμύρια ανθρώπους, πολύ κάτω από τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια που προέβλεπε η εξίσωση. Το ποσοστό γεννήσεων που μειώνεται ήταν ο βασικός λόγος πίσω από αυτή την αλλαγή.
Ένα άρθρο της 29ης Οκτωβρίου στο Popular Mechanics τόνισε επίσης πώς η πρόβλεψη απέτυχε να λάβει υπόψη τον μεταβαλλόμενο ρυθμό αύξησης του πληθυσμού. Σημείωσε ότι τα ποσοστά γεννήσεων σήμερα είναι περίπου τα μισά από ό,τι ήταν το 1960.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Καμπανάκι για τον έλεγχο του πληθυσμού
Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι η εργασία δεν αφορούσε τόσο την ακριβή πρόβλεψη του μέλλοντος όσο την επισήμανση της προσοχής στους κινδύνους της ανεξέλεγκτης αύξησης του πληθυσμού.
Ο μαθηματικός πληθυσμιακός βιολόγος Τζόελ Κοέν από το Πανεπιστήμιο Rockefeller δήλωσε στο Science ότι θυμάται να ακούει για την έρευνα ως μαθητής σχολείου. «Δεν νομίζω ότι [ο φον Φέρστερ] προσπαθούσε σοβαρά να προβλέψει το μέλλον», είπε ο Κοέν. «Εφιστούσε την προσοχή σε ένα μοτίβο το οποίο δεν νομίζω ότι είχε εκτιμηθεί επαρκώς».
Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνώρισαν ότι η δουλειά τους είχε ως στόχο να συμβάλει στη συζήτηση σχετικά με τον έλεγχο του πληθυσμού.
Το επιχείρημά τους ήρθε επίσης σε μια εποχή που οι ανησυχίες για τον υπερπληθυσμό κέρδιζαν διεθνή προσοχή.
Το 1968, ο Αμερικανός βιολόγος και περιβαλλοντολόγος Πολ Έρλιχ δημοσίευσε το The Population Bomb (Η πληθυσμιακή βόμβα), προειδοποιώντας για εκτεταμένη πείνα. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το The Limits to Growth (Τα όρια της ανάπτυξης), μια έκθεση βασισμένη σε υπολογιστική μοντελοποίηση, προέβλεψε ότι οι αυξανόμενοι πληθυσμοί και η κατανάλωση πόρων θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συστημική κατάρρευση τη δεκαετία του 2020.
Ωστόσο, αυτές οι προβλέψεις δεν υλοποιήθηκαν όπως αναμενόταν.
Ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στο The Conversation υποστήριξε ότι ο πληθυσμιακός πανικός της δεκαετίας του 1960 και του 1970 είχε επίσης σοβαρές συνέπειες. Επέστησε την προσοχή σε διεθνή προγράμματα αντισύλληψης, πρωτοβουλίες αναγκαστικής στείρωσης στη Νότια Ασία και την πολιτική του ενός παιδιού στην Κίνα, η οποία παρέμεινε σε ισχύ έως το 2015.
Το άρθρο υποστήριξε ότι οι πεσιμιστές του πληθυσμού είχαν παραβλέψει τη δημογραφική μετάβαση. Καθώς οι κοινωνίες γίνονταν πλουσιότερες, υγιέστερες και καλύτερα μορφωμένες, οι οικογένειες έκαναν όλο και λιγότερα παιδιά. Αυτό τελικά άλλαξε την κατεύθυνση της παγκόσμιας αύξησης του πληθυσμού.
