Παρά την πρόοδο των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, πολλές από τις πιο ευάλωτες περιοχές του πλανήτη παραμένουν απροστάτευτες απέναντι σε πλημμύρες, κατολισθήσεις και ακραία καιρικά φαινόμενα.
Μια προειδοποίηση συφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο όταν πλησιάζει μια φυσική καταστροφή. Κάθε μέρα, σε μια φτωχή συνοικία της πρωτεύουσας του Περού, μια γυναίκα ανεβαίνει στη στέγη του σπιτιού της για να μετρήσει τη βροχή. Δεν είναι μετεωρολόγος.
Η εθελόντρια Ρακέλ Ισάρα καταγράφει την ένδειξη ενός βροχομετρητή, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας της τοπικής κοινότητας για την πρόβλεψη ισχυρών βροχοπτώσεων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πλημμύρες και κατολισθήσεις, στο προάστιο Σάντα Ινές Μπάχο, στη Λίμα του Περού, στις 23 Οκτωβρίου 2026. Φωτογραφία: REUTERS/Angela Ponce
Είναι μία από τους δεκάδες εθελοντές που προσπαθούν να προστατεύσουν τους γείτονές τους από τις πλημμύρες και τις κατολισθήσεις. Η προσπάθειά τους αποτυπώνει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εποχής της κλιματικής κρίσης, ο κόσμος μπορεί να προβλέπει όλο και περισσότερους φυσικούς κινδύνους, αλλά εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν τη δυνατότητα να προστατευτούν εγκαίρως. Η νέα έκθεση του ΟΗΕ, που παρουσιάστηκε στις 11 Νοεμβρίου, στη διάρκεια της διάσκεψης COP31 στην Αττάλεια της Τουρκίας, καταγράφει σημαντική πρόοδο στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, αλλά και σοβαρά κενά. Συνολικά 136 χώρες διαθέτουν κάποια δυνατότητα προειδοποίησης για πολλαπλούς κινδύνους, όμως μόλις 64 καλύπτουν και τους τέσσερις βασικούς τομείς που απαιτούνται για την αποτελεσματική προστασία των πληθυσμών.
Στο Περού, οι κάτοικοι μετρούν μόνοι τους τη βροχή
Στη συνοικία Σάντα Ινές Μπάχο, στα ανατολικά της Λίμα, η Ρακέλ Ισάρα ανεβαίνει δύο φορές την ημέρα στη στέγη του σπιτιού της κατά την περίοδο των βροχών. Με έναν αυτοσχέδιο βροχομετρητή καταγράφει τις βροχοπτώσεις και στέλνει τα στοιχεία στις αρχές μέσω WhatsApp. Μαζί με περισσότερους από 60 εθελοντές συμμετέχει σε ένα τοπικό δίκτυο παρακολούθησης, ώστε οι κάτοικοι να έχουν χρόνο να αντιδράσουν εάν οι έντονες βροχοπτώσεις προκαλέσουν πλημμύρες και κατολισθήσεις, όπως συνέβη το 2017.
Η Ρακέλ Ισάρα και άλλοι εθελοντές καταγράφουν τις ενδείξεις βροχομέτρων, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας της τοπικής κοινότητας για την πρόβλεψη ισχυρών βροχοπτώσεων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πλημμύρες και κατολισθήσεις, στο προάστιο Σάντα Ινές Μπάχο, στη Λίμα του Περού, στις 23 Οκτωβρίου 2026. Φωτογραφία: REUTERS/Angela Ponce
«Κάθε χρόνο η κατάσταση με τις βροχοπτώσεις χειροτερεύει», λέει η ίδια, εξηγώντας ότι η συνεχής παρακολούθηση έχει ενισχύσει το αίσθημα ασφάλειας των κατοίκων. Όταν η βροχή διαρκεί αρκετές ημέρες και διατηρείται σε συγκεκριμένα επίπεδα, οι εθελοντές γνωρίζουν ότι η χαράδρα πάνω από τη συνοικία μπορεί να ενεργοποιηθεί και αρχίζουν να προειδοποιούν τους κατοίκους. Η προσπάθειά τους δείχνει ότι η πρόληψη δεν εξαρτάται αποκλειστικά από προηγμένα τεχνολογικά συστήματα. Χρειάζεται και η ενεργή συμμετοχή των ίδιων των ανθρώπων που ζουν στις περιοχές υψηλού κινδύνου.
Μόλις 64 χώρες διαθέτουν ολοκληρωμένες δυνατότητες
Η νέα έκθεση καταγράφει ότι το 70% των χωρών αναφέρει πως διαθέτει κάποια μορφή συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για πολλαπλούς κινδύνους. Ο αριθμός των χωρών έχει αυξηθεί κατά 143% από το 2015, ωστόσο η ύπαρξη ενός συστήματος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε περίπτωση καταστροφής.Οι τέσσερις βασικοί τομείς περιλαμβάνουν τη γνώση των κινδύνων, την παρακολούθηση και την πρόγνωση, τη διάδοση των προειδοποιήσεων και την ετοιμότητα για αντίδραση. Μόνο 64 χώρες διαθέτουν δυνατότητες και στους τέσσερις τομείς. Ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα αποτελεί το γεγονός ότι η λήψη μιας προειδοποίησης δεν εξασφαλίζει πως οι πολίτες μπορούν να αντιδράσουν.
Διαβάστε Επίσης
Στις χώρες χαμηλού και χαμηλότερου μεσαίου εισοδήματος, λιγότεροι από τους μισούς ανθρώπους που είχαν προειδοποιηθεί μπορούσαν να αναλάβουν προστατευτική δράση. Στις χώρες ανώτερου μεσαίου εισοδήματος, το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε περίπου το 75%. Οι ανισότητες είναι και γεωγραφικές. Από τους ανθρώπους που δήλωσαν ότι είχαν βιώσει καταστροφή την προηγούμενη πενταετία, το 95% στην Ανατολική Ασία είχε λάβει τουλάχιστον μία προειδοποίηση. Στην Κεντρική και Δυτική Αφρική, το ποσοστό ήταν μόλις 47%.
Νεπάλ, οι τηλεφωνικές κλήσεις που έσωσαν 900 μαθητές
Η σημασία της έγκαιρης ενημέρωσης αποτυπώθηκε με δραματικό τρόπο στο Νεπάλ τον περασμένο Αύγουστο. Μια τεράστια κατολίσθηση βράχων και πάγου, σε συνδυασμό με πλημμύρα που προκλήθηκε από την κατάρρευση παγετώνα, άφησε πίσω της χιλιάδες νεκρούς, τραυματίες ή αγνοουμένους και ζημιές που πλησίασαν τα τρία δισεκατομμύρια δολάρια. Παρότι λειτουργούσαν συστήματα προειδοποίησης για τις πλημμύρες των μουσώνων, η ταχύτητα και η ένταση του φαινομένου ξεπέρασαν τις δυνατότητές τους. Πολλοί άνθρωποι παρασύρθηκαν από τα ορμητικά νερά προτού καταστεί δυνατή η μετάδοση των απαραίτητων δεδομένων. Ωστόσο, οι τηλεφωνικές προειδοποιήσεις κατοίκων που βρίσκονταν ψηλότερα στην κοιλάδα συνέβαλαν στη διάσωση ανθρώπων. Ανάμεσά τους ήταν και 900 μαθητές του σχολείου Tribhuvan Trishuli, τους οποίους αποφάσισε να απομακρύνει ο διευθυντής Ρατζέντρα Νταουάντι. «Δεν είχαμε καμία επίσημη προειδοποίηση», ανέφερε, εξηγώντας ότι αν περίμεναν την επίσημη ειδοποίηση, δεν θα είχαν προλάβει να σωθούν.
Μόλις 15 έως 20 λεπτά για εκκένωση
Στο Περού, όπου βρίσκονται εκατοντάδες παγετωνικές λίμνες που θεωρούνται επικίνδυνες, η συνεχής παρακολούθηση είναι εξίσου σημαντική. Η Πάολα Μοσκέγια, επικεφαλής της έρευνας για τους παγετώνες στο Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας Παγετώνων και Ορεινών Οικοσυστημάτων, επισημαίνει ότι σε ορισμένα περιστατικά οι αρχές διαθέτουν μόλις 15 έως 20 λεπτά για να απομακρύνουν τον πληθυσμό. Αυτός είναι και ο λόγος που τα δεδομένα πρέπει να ενημερώνονται σε πραγματικό χρόνο.
Δισεκατομμύρια για την προστασία της Αφρικής
Η επέκταση των συστημάτων προειδοποίησης απαιτεί σημαντικές επενδύσεις, ιδιαίτερα στις πιο ευάλωτες περιοχές. Οι πρόσθετες ανάγκες χρηματοδότησης στην Αφρική εκτιμώνται μεταξύ 5 και 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης συνεργάζεται ήδη με περισσότερες από 30 χώρες για την ανάπτυξη σχετικών συστημάτων, ενώ περισσότερες από 20 άλλες χρειάζονται οικονομική και τεχνική υποστήριξη. Την ίδια στιγμή, η τεχνολογία των κινητών τηλεφώνων μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην προστασία. Σήμερα, 38 χώρες διαθέτουν πλήρως λειτουργικά συστήματα μαζικής προειδοποίησης μέσω κινητής τηλεφωνίας, ενώ άλλες 17 βρίσκονται στα τελικά στάδια ανάπτυξής τους. Η επέκταση αυτών των συστημάτων σε όλες τις χώρες και η διατήρησή τους για τρία χρόνια εκτιμάται ότι θα κόστιζε περίπου 500 εκατομμύρια δολάρια.
Ο στόχος του 2027 και η απειλή του Ελ Νίνιο
Η διεθνής πρωτοβουλία «Έγκαιρη Προειδοποίηση για Όλους» έχει θέσει ως στόχο την καθολική κάλυψη του παγκόσμιου πληθυσμού έως το τέλος του 2027. Ωστόσο, ο επικεφαλής του Γραφείου του ΟΗΕ για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών εκτιμά ότι ο στόχος δύσκολα θα επιτευχθεί. Τα στοιχεία της νέας έκθεσης δείχνουν ότι οι χώρες με περισσότερο ολοκληρωμένα συστήματα προειδοποίησης καταγράφουν 6,1 φορές χαμηλότερη θνησιμότητα από καταστροφές και 3,2 φορές λιγότερους ανθρώπους που επηρεάζονται, σε σύγκριση με χώρες με περιορισμένες ή μέτριες δυνατότητες. Η ανάγκη ενίσχυσης των συστημάτων γίνεται ακόμη πιο επιτακτική καθώς το ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο απειλεί να εντείνει τα ακραία καιρικά φαινόμενα σε πολλές περιοχές του κόσμου. Η αποτελεσματικότητα των συστημάτων, όμως, εξαρτάται και από την καθημερινή δυνατότητα λειτουργίας τους. Στη Λίμα, η Ρακέλ Ισάρα εξηγεί ότι ορισμένοι εθελοντές αναγκάζονται να σταματήσουν την παρακολούθηση των βροχοπτώσεων για οικονομικούς λόγους, καθώς πρέπει να εργαστούν για να συντηρήσουν τις οικογένειές τους. Ακόμη και η πληρωμή ενός λογαριασμού κινητής τηλεφωνίας μπορεί να αποτελεί εμπόδιο για τη λειτουργία ενός δικτύου προειδοποίησης που βασίζεται στην επικοινωνία μεταξύ των κατοίκων.
