Το σχέδιο έρχεται σε μια στιγμή που οι Γερμανοί και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες ανησυχούν όλο και περισσότερο ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να σταματήσει την ανταλλαγή πληροφοριών στις οποίες βασίζεται σε μεγάλο βαθμό η Ευρώπη — ή να εκμεταλλευτεί αυτή την εξάρτηση για να ασκήσει πίεση.

Όπως οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να ενισχύσουν ριζικά τους στρατούς τους για να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία, έτσι και η υπηρεσία πληροφοριών της Γερμανίας πρέπει να γίνει πολύ πιο ικανή, υποστηρίζουν αξιωματούχοι στο Βερολίνο.

«Θέλουμε να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε στενά με τους Αμερικανούς», δήλωσε στο POLITICO ο Μαρκ Χένριχμαν, πρόεδρος μιας ειδικής επιτροπής του γερμανικού κοινοβουλίου που εποπτεύει τις υπηρεσίες πληροφοριών της χώρας. «Αλλά αν ένας πρόεδρος [των ΗΠΑ], όποιος και αν είναι αυτός, αποφασίσει στο μέλλον να προχωρήσει μόνος του χωρίς τους Ευρωπαίους… τότε πρέπει να είμαστε σε θέση να σταθούμε στα δικά μας πόδια».

Οι Γερμανοί ηγέτες πιστεύουν ότι η ανάγκη είναι ιδιαίτερα επείγουσα στη χώρα τους, όπου η υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών, ή BND, υπόκειται σε πολύ περισσότερους νομικούς περιορισμούς από τις υπηρεσίες πληροφοριών αλλού. Αυτοί οι περιορισμοί προέρχονται από σκόπιμες προστατευτικές διατάξεις που θεσπίστηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για να αποτραπεί η επανάληψη των καταχρήσεων που διαπράχθηκαν από τον ναζιστικό μηχανισμό κατασκοπείας.

Ωστόσο, αυτοί οι περιορισμοί είχαν ως παρενέργεια να καταστήσουν τη Γερμανία ιδιαίτερα εξαρτημένη από τις ΗΠΑ όσον αφορά τη συλλογή πληροφοριών, κάτι που θεωρείται πλέον ως πιθανός κίνδυνος. «Στον τομέα των πληροφοριών, πάντα τίθεται το ερώτημα: Τι μου προσφέρεις, τι σου προσφέρω;», δήλωσε ο Χένριχμαν. «Και φυσικά, αν η Γερμανία είναι μόνο αποδέκτης, ο κίνδυνος είναι απλά πολύ μεγάλος».

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς θέλει τώρα να ενισχύσει και να απελευθερώσει την υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών της χώρας του, δίνοντάς της πολύ ευρύτερη εξουσία να διαπράττει πράξεις σαμποτάζ, να διεξάγει επιθετικές κυβερνοεπιχειρήσεις και να ασκεί πιο επιθετικά κατασκοπεία.

Ο Τόρστεν Φράι, ο αξιωματούχος της καγκελαρίας που επιβλέπει τη μεταρρύθμιση των μυστικών υπηρεσιών, συνέκρινε αυτή την εβδομάδα τα σχέδια με το Zeitenwende, ή «ιστορικό σημείο καμπής», όπως το χαρακτήρισε ο πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Όλαφ Σολτς μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Τότε, το Βερολίνο ανακοίνωσε σημαντικές επενδύσεις για την ενίσχυση των μακροχρόνια παραμελημένων ενόπλων δυνάμεών του. Μια παρόμοια αλλαγή, είπε ο Φράι, «πρέπει τώρα να εφαρμοστεί και στις μυστικές υπηρεσίες μας».

Η κληρονομιά των ναζί

Η γερμανική BND ιδρύθηκε το 1956 με νομικούς περιορισμούς που αποσκοπούσαν στην αποτροπή της επανάληψης των καταχρήσεων που διέπραξαν η ναζιστική Γκεστάπο και οι SS — αν και, εκείνη την εποχή, πολλοί από τους πράκτορές της ήταν πρώην ναζί.

Προκειμένου να διαχωριστεί αυστηρά η BND από την αστυνομία και να αποτραπεί η παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις, η υπηρεσία τέθηκε υπό την εποπτεία της καγκελαρίας και υπόκειτο σε αυστηρό μηχανισμό κοινοβουλευτικού ελέγχου. Οι εξουσίες της περιορίζονταν στη συλλογή και ανάλυση πληροφοριών. Οι πράκτορες δεν είχαν τη νομική ικανότητα να παρεμβαίνουν για να αποτρέψουν πιθανές απειλές.

Τέτοιου είδους περιορισμοί εξακολουθούν να ισχύουν μέχρι και σήμερα. Οι Γερμανοί κατάσκοποι, για παράδειγμα, θα μπορούσαν μέσω της παρακολούθησης να ενημερωθούν για σχέδια επικείμενης κυβερνοεπίθεσης, αλλά είναι ουσιαστικά ανίκανοι να την αποτρέψουν μόνοι τους. Μπορούν να υποκλέψουν μια συνομιλία με αυστηρή νομική εποπτεία, αλλά δεν μπορούν να προβούν σε πράξεις σαμποτάζ για να εξουδετερώσουν μια απειλή που έχει αποκαλυφθεί.

Οι αυστηροί νόμοι της Γερμανίας για την προστασία των δεδομένων — οι οποίοι είναι σε μεγάλο βαθμό αντίδραση στην κληρονομιά της μυστικής αστυνομίας της Ανατολικής Γερμανίας, ή Stasi — περιορίζουν περαιτέρω τη BND. Η υπηρεσία πρέπει, για παράδειγμα, να διαγράψει προσωπικές πληροφορίες από τα έγγραφα πριν τα διαβιβάσει σε άλλες υπηρεσίες πληροφοριών. Τέτοιοι περιορισμοί δεν δικαιολογούνται πλέον, ειδικά ενόψει της αυξανόμενης απειλής ρωσικού σαμποτάζ, σύμφωνα με Γερμανούς αξιωματούχους.

«Εάν υπάρξουν επιθέσεις κατά της Γερμανίας, τότε κατά τη γνώμη μου δεν αρκεί να παρακολουθούμε απλώς, αλλά πρέπει να είμαστε σε θέση να αμυνθούμε», δήλωσε ο Φράι, ο αξιωματούχος της καγκελαρίας που είναι υπεύθυνος για τη μεταρρύθμιση της BND. «Όλες οι άλλες χώρες στον κόσμο που διαθέτουν αντίστοιχες υπηρεσίες αντίστοιχου μεγέθους το κάνουν αυτό».

Ως συνέπεια της αδυναμίας των γερμανικών μυστικών υπηρεσιών, η χώρα έχει βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στις μυστικές δραστηριότητες των ΗΠΑ για να αποτρέψει προγραμματισμένες επιθέσεις. Οι ΗΠΑ, για παράδειγμα, προειδοποίησαν για ένα ρωσικό σχέδιο δολοφονίας του διευθύνοντος συμβούλου της Rheinmetall και για ένα σχέδιο ενός Τσετσένου υπηκόου να επιτεθεί στην ισραηλινή πρεσβεία στο Βερολίνο. Μόνο το 2% περίπου των προειδοποιήσεων για τρομοκρατικές απειλές προέρχονται από την ίδια την BND, σύμφωνα με μια έκθεση της γερμανικής εφημερίδας Bild που επικαλείται ένα εμπιστευτικό έγγραφο της υπηρεσίας.

Αυτή η μεγάλη εξάρτηση από τις ΗΠΑ έχει οδηγήσει ορισμένους Γερμανούς ηγέτες να προειδοποιήσουν ότι η συμμαχία με την Ουάσιγκτον πρέπει να διατηρηθεί στο μέτρο του δυνατού, ακόμη και αν το Βερολίνο προχωρά σταδιακά προς τη μείωση της εξάρτησής του από αυτήν.

Χωρίς την ανταλλαγή πληροφοριών με τις ΗΠΑ, «είμαστε ανυπεράσπιστοι», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντερφουλ σε ραδιοφωνική συνέντευξη αυτή την εβδομάδα. «Αυτή είναι η καθαρή πραγματικότητα, από την οποία δεν μπορώ να απαλλάξω κανέναν».

«Παιχνίδι χωρίς κανόνες»

Οι γερμανικές αρχές συγκλονίστηκαν όταν η Ουάσιγκτον διέκοψε προσωρινά την ανταλλαγή πληροφοριών με την Ουκρανία τον Μάρτιο του περασμένου έτους, προκειμένου να ασκήσει πίεση στο Κίεβο κατά τη διάρκεια των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία, μια κίνηση που ουσιαστικά άφησε το ουκρανικό στρατό στα τυφλά εν μέσω του πολέμου. Το επεισόδιο αυτό έδειξε ότι η κυβέρνηση Τραμπ είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει την αμερικανική υπεροχή στη συλλογή πληροφοριών για να ασκήσει πίεση στους συμμάχους της.

Αρκετούς μήνες αργότερα, ο Μερτς δεσμεύτηκε να ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητες της BND. «Οι παλιές βεβαιότητες έχουν υποτιμηθεί, οι δοκιμασμένοι κανόνες δεν ισχύουν πλέον», δήλωσε ο Μερτς σε ομιλία του προς αξιωματούχους της υπηρεσίας. «Δεδομένης της ευθύνης που φέρνουμε στην Ευρώπη, λόγω του μεγέθους και της οικονομικής μας δύναμης, είναι επομένως φιλοδοξία μας η BND να λειτουργεί στο υψηλότερο επίπεδο όσον αφορά τις πληροφορίες».

Η κυβέρνηση του Μερτς αύξησε τον προϋπολογισμό της BND κατά περίπου 26% σε 1,51 δισεκατομμύρια ευρώ φέτος. Ο καγκελάριος προχωρά επίσης στην χαλάρωση των κανονισμών προστασίας δεδομένων στους οποίους υπόκειται η BND, επιτρέποντας τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και αναγνώρισης προσώπου. Η καγκελαρία ελπίζει να υποβάλει ένα πλήρες πακέτο προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων σε ψηφοφορία στο κοινοβούλιο μέχρι το φθινόπωρο.

Ωστόσο, είναι πιθανό να παραμείνουν σε ισχύ σημαντικοί περιορισμοί για την BND. Η επέκταση των εξουσιών της υπηρεσίας θα εξαρτάται από την κήρυξη «ειδικής κατάστασης πληροφοριών» από το συμβούλιο εθνικής ασφάλειας της καγκελαρίας, η οποία θα πρέπει επίσης να εγκριθεί από τα δύο τρίτα των βουλευτών της κοινοβουλευτικής επιτροπής που εποπτεύει την BND, σύμφωνα με γερμανικά μέσα ενημέρωσης που επικαλούνται ένα σχέδιο πρότασης της καγκελαρίας.

Ωστόσο, πολλοί βουλευτές που ανήκουν στην κυβέρνηση συνασπισμού της Γερμανίας εξακολουθούν να πιστεύουν ότι οι προτεινόμενες αλλαγές θα θέσουν τη χώρα σε πολύ καλύτερη θέση για να υπερασπιστεί τον εαυτό της.

«Όσοι εργάζονται εναντίον μας — ρωσικοί κρατικοί παράγοντες, ρωσικά κυβερνοεργοστάσια — λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο που λειτουργούσαν τότε οι ναζιστικές υπηρεσίες πληροφοριών», δήλωσε ο Χένριχμαν, ο συντηρητικός βουλευτής που προεδρεύει της κοινοβουλευτικής επιτροπής. «Σε ένα παιχνίδι χωρίς κανόνες, δεν μπορούμε να παραμένουμε αδρανείς και να επιβάλλουμε τεχνητούς περιορισμούς στους εαυτούς μας».