Ανάλυση Stratfor: Δύσκολη η επίτευξη των στόχων του ΝΑΤΟ

Η Ρωσία διατηρεί πολύ χαμηλό επίπεδο δημόσιου χρέους, ωστόσο η οικονομία της αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις, μεταξύ των οποίων οι περιορισμένες επενδύσεις σε τομείς εκτός της άμυνας, οι δυσμενείς τάσεις στην αγορά εργασίας και η σοβαρά περιορισμένη πρόσβαση σε προηγμένη δυτική τεχνολογία. Οι παράγοντες αυτοί περιορίζουν συνολικά τις μακροπρόθεσμες προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης της χώρας.

Παρότι παραμένει αβέβαιο εάν η Μόσχα διαθέτει την οικονομική δυνατότητα ή την πολιτική βούληση να διατηρήσει τα σημερινά υψηλά επίπεδα αμυντικών δαπανών, οι ευρωπαϊκές χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ θα χρειαστεί να αυξήσουν τους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς τους, προκειμένου να αποκτήσουν τις απαραίτητες δυνατότητες για να αποτρέψουν και, εφόσον χρειαστεί, να αντιμετωπίσουν ενδεχόμενη μελλοντική ρωσική επιθετικότητα. Αυτό καθίσταται ακόμη πιο αναγκαίο, καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία κάποια στιγμή θα τερματιστεί, απελευθερώνοντας ρωσικούς πόρους που σήμερα δεσμεύονται στη σύγκρουση. Με την παραδοχή ότι οι ΗΠΑ θα παραμείνουν ο βασικός εγγυητής της πυρηνικής ασφάλειας της Γηραιάς Ηπείρου, αφήνοντας στους Ευρωπαίους συμμάχους την ευθύνη για τη συμβατική αποτροπή, η επίτευξη αυτών των στόχων θα απαιτήσει είτε αύξηση των κρατικών εσόδων είτε περικοπές σε μη αμυντικές δαπάνες, ώστε η ενίσχυση των στρατιωτικών προϋπολογισμών να καταστεί πραγματικά βιώσιμη σε βάθος χρόνου.

Τα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ διαθέτουν συνολικά πενταπλάσιους οικονομικούς πόρους από τη Ρωσία, ωστόσο δυσκολεύονται να μετατρέψουν αυτό το πλεονέκτημα σε βιώσιμη αύξηση των αμυντικών δαπανών. Παρά τη δέσμευση των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ για αύξηση των σχετικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035, οι δημοσιονομικές πιέσεις παραμένουν ισχυρές. Η Ε.Ε. έχει χαλαρώσει τους δημοσιονομικούς κανόνες και έχει δημιουργήσει το πρόγραμμα SAFE, ύψους 150 δισ. ευρώ, για τη χρηματοδότηση αμυντικών επενδύσεων. Ωστόσο, τα δάνεια εξακολουθούν να επιβαρύνουν τους εθνικούς προϋπολογισμούς, ενώ οι κυβερνήσεις επιχειρούν να καλύψουν μέρος του κενού επαναταξινομώντας δαπάνες για υποδομές, ασφάλεια και κυβερνοπροστασία ως αμυντικές. Οι κινήσεις αυτές, όμως, δεν αρκούν για να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές δυσκολίες των ευρωπαϊκών χωρών.

Η αύξηση των αμυντικών δαπανών αποτελεί σημαντική δημοσιονομική πρόκληση για τις ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ, καθώς οι δυνατότητές τους διαφέρουν ανάλογα με το ύψος του δημόσιου χρέους και τα οικονομικά περιθώρια κάθε χώρας. Η Γερμανία διαθέτει μεγαλύτερη ευχέρεια, με χρέος κάτω από το 50% του ΑΕΠ, σε αντίθεση με τη Γαλλία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το χρέος προσεγγίζει ή ξεπερνά το 100%. Η επίτευξη του στόχου του ΝΑΤΟ για βασικές αμυντικές δαπάνες στο 3,5% του ΑΕΠ έως το 2035 θα απαιτήσει σημαντικές δημοσιονομικές προσαρμογές και μεταρρυθμίσεις, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να εξισορροπήσουν τις αυξημένες στρατιωτικές ανάγκες με τις δαπάνες για Υγεία, συντάξεις και κοινωνική πολιτική.

Αντίθετα, η Ρωσία, παρά τις αμυντικές δαπάνες που έφτασαν το 7,5% του ΑΕΠ και το χαμηλό δημόσιο χρέος της, αντιμετωπίζει διαφορετικούς περιορισμούς: τον πληθωρισμό, τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού, την υποχώρηση των πολιτικών επενδύσεων και τον κίνδυνο οικονομικής στασιμότητας, που ενδέχεται να περιορίσουν μελλοντικά τη δυνατότητά της να χρηματοδοτεί περαιτέρω την άμυνά της. Σε συνδυασμό με τη γήρανση του πληθυσμού, οι αυξανόμενες απαιτήσεις των πολιτών για ενίσχυση των κοινωνικών δαπανών οδηγούν, επίσης, τις ευρωπαϊκές χώρες σε μια έντονη «σύγκρουση μεταξύ όπλων και βουτύρου», η οποία θα δυσχεράνει περαιτέρω τις προσπάθειες αύξησης των αμυντικών δαπανών.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οικονομική πολιτική της Ευρώπης επικεντρώθηκε σε μεγάλο βαθμό στις υψηλές δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας, με στόχο τη στήριξη ενός οικονομικού συστήματος που βασίζεται σε γενικές γραμμές στην ελεύθερη αγορά. Ωστόσο, πολλοί Ευρωπαίοι πολίτες θεωρούν ότι αυτό το «κοινωνικό συμβόλαιο» έχει διαρραγεί, έπειτα από την ασυνήθιστα υψηλή πληθωριστική πίεση της τελευταίας δεκαετίας, η οποία έχει περιορίσει τα εισοδήματα των νοικοκυριών. Παράλληλα, η κατακόρυφη αύξηση του κόστους στέγασης, ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις και στις χώρες όπου η προσφορά κατοικιών υπολείπεται της ζήτησης, όπως η Ισπανία, η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, έχει καταστήσει ολοένα δυσκολότερη την αγορά ακινήτων για τους νεότερους ανθρώπους.

Η εντεινόμενη κρίση του κόστους διαβίωσης, σε συνδυασμό με τις πολιτικές αφηγήσεις σχετικά με τα υποτιθέμενα αίτια και τις πιθανές λύσεις της, έχει τροφοδοτήσει την αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπως καταδεικνύουν οι πρόσφατες νεανικές διαμαρτυρίες στη Γαλλία και την Ιταλία. Παράλληλα, έχει συμβάλει στην ανάδειξη ακροδεξιών και ακροαριστερών πολιτικών κομμάτων, μεταξύ των οποίων το Reform UK, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) και ο Εθνικός Συναγερμός της Γαλλίας. Τα κόμματα αυτά έχουν αξιοποιήσει τις ανησυχίες των πολιτών για το κόστος διαβίωσης, υποστηρίζοντας ότι η κοινωνική πρόνοια θα πρέπει να έχει προτεραιότητα έναντι της αύξησης των αμυντικών δαπανών, ιδιαίτερα στο πλαίσιο του πολέμου στην Ουκρανία.

Εάν αυτές οι πολιτικές δυνάμεις ανέλθουν στην εξουσία στη Γαλλία ή τη Γερμανία ή διατηρήσουν την επιρροή τους στην Ιταλία, όπου ένα ακροδεξιό κόμμα βρίσκεται ήδη στην κυβέρνηση εδώ και αρκετά χρόνια, η αύξηση των αμυντικών δαπανών θα καταστεί ακόμη πιο δύσκολη, όπως και η παροχή ουσιαστικής στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας στην Ουκρανία. Ωστόσο, ακόμη και αν τα λαϊκιστικά κόμματα παραμείνουν εκτός εξουσίας, τα παραδοσιακά ευρωπαϊκά κόμματα θα εξακολουθήσουν να αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πολιτικές αντιδράσεις στην αύξηση των αμυντικών δαπανών, καθώς και σοβαρούς οικονομικούς περιορισμούς, λόγω των υψηλών επιπέδων δημόσιου χρέους.