Η νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» στις εκλογές της 25ης Οκτωβρίου στη Σερβία βάζει τέλος σε 14 χρόνια κυριαρχίας του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Η «Φοιτητική Λίστα» συγκέντρωσε το 52,5% των ψήφων και εξασφάλισε τις 140 από τις 250 έδρες του σερβικού Κοινοβουλίου, έναντι 39,3% και 103 εδρών για τον συνδυασμό του SNS. Η συμμετοχή έφτασε σχεδόν στο 69%, στο υψηλότερο επίπεδο από τη δεκαετία του 1990. Η εκλογική ανατροπή αποτελεί απόρροια του μαζικού αντικυβερνητικού κινήματος που ξέσπασε έπειτα από την κατάρρευση της στέγης του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, που είχε ως τραγικό απολογισμό 16 νεκρούς, και τις καταγγελίες για διαφθορά και κακοτεχνίες. Με επικεφαλής τον καθηγητή Καρδιολογίας Ιλια Σρντάνοβιτς, οι φοιτητές συγκρότησαν έναν ευρύ πολιτικό συνασπισμό, με βασικές προτεραιότητες την καταπολέμηση της διαφθοράς και τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
Η νέα κυβέρνηση αναμένεται να επανεξετάσει συμβάσεις της προηγούμενης διοίκησης, να επιχειρήσει να περιορίσει την επιρροή του SNS στη Δικαιοσύνη και στα ΜΜΕ και να ενισχύσει το κράτος δικαίου. Ωστόσο, θα αντιμετωπίσει σημαντικά εμπόδια, λόγω της συνεχιζόμενης επιρροής του κόμματος του Βούτσιτς στους κρατικούς θεσμούς και των ιδεολογικών διαφορών στο εσωτερικό του νέου συνασπισμού, που ενδέχεται να οδηγήσουν σε πολιτική αστάθεια και πρόωρες εκλογές. Το νέο Κοινοβούλιο αναμένεται να συνεδριάσει τον Νοέμβριο, ενώ ο σχηματισμός της νέας κυβέρνησης προβλέπεται να ολοκληρωθεί μεταξύ Δεκεμβρίου και Ιανουαρίου. Η νέα κυβέρνηση της Σερβίας θα επιδιώξει θεσμικές μεταρρυθμίσεις, την καταπολέμηση της διαφθοράς και την επανεξέταση μεγάλων συμβάσεων στους τομείς των κατασκευών, της ενέργειας και της εξόρυξης.
Επιπλέον, η νέα κυβέρνηση δεν διαθέτει τις 167 έδρες που απαιτούνται για συνταγματικές αλλαγές, ενώ οι προεδρικές εκλογές που αναμένονται αργότερα μέσα στη χρονιά ενδέχεται να προκαλέσουν νέες πολιτικές και θεσμικές αντιπαραθέσεις. Αν και το Κοινοβούλιο μπορεί να παρακάμψει ένα προεδρικό βέτο, οι διαδικασίες ενδέχεται να καθυστερήσουν, δυσχεραίνοντας την εφαρμογή του κυβερνητικού προγράμματος. Παράλληλα, οι ιδεολογικές διαφορές στο εσωτερικό της «Φοιτητικής Λίστας», σε συνδυασμό με την περιορισμένη πολιτική εμπειρία των μελών της, αναμένεται να προκαλέσουν εσωτερικές συγκρούσεις για ευαίσθητα ζητήματα, όπως η ένταξη στην Ε.Ε., το Κόσοβο και η οικονομική πολιτική. Οι διαφωνίες αυτές θα δυσχεράνουν την προσπάθεια διατήρησης του δημοσιονομικού ελλείμματος κάτω από το όριο του 3% του ΑΕΠ, όπως έχει συμφωνήσει η Σερβία στο πλαίσιο του προγράμματός της με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Παράλληλα, η κυβέρνηση θα πρέπει να ακολουθήσει συνετή δημοσιονομική πολιτική, προκειμένου να διαφυλάξει την πιστοληπτική αξιολόγηση της χώρας στην επενδυτική βαθμίδα. Επιπλέον, η αποχώρηση μόλις 12 βουλευτών από την Κοινοβουλευτική Ομάδα θα αρκούσε για να χαθεί η πλειοψηφία, δημιουργώντας τον κίνδυνο κατάρρευσης της κυβέρνησης και πρόωρης προσφυγής στις κάλπες, πολύ πριν από τη λήξη της κοινοβουλευτικής θητείας το 2030. Τέλος, παρότι οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις αναμένεται να υποχωρήσουν μετά τη νίκη της «Φοιτητικής Λίστας», κινητοποιήσεις υποστηρικτών του SNS θα μπορούσαν να προκαλέσουν σποραδικές αναταραχές σε τοπικό επίπεδο.
Οι σχέσεις της Σερβίας με την Ε.Ε., οι οποίες παρέμεναν σταθερές και επί Βούτσιτς, αναμένεται να βελτιωθούν, καθώς οι Βρυξέλλες εκτιμάται ότι θα χαιρετίσουν την ατζέντα κατά της διαφθοράς και υπέρ της δικαστικής μεταρρύθμισης, η οποία ευθυγραμμίζεται με τα κριτήρια που θέτει η Ε.Ε. για το κράτος δικαίου στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Η Ε.Ε. ενδέχεται, μάλιστα, να ανοίξει νέα διαπραγματευτική ενότητα για την ένταξη της Σερβίας, για πρώτη φορά από τον Δεκέμβριο του 2021. Ωστόσο, οι απαιτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να προχωρήσουν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις μόνον εφόσον η Σερβία ευθυγραμμιστεί με τις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας θα περιορίσουν την πρόοδο.
Επίσης, η νέα κυβέρνηση αναμένεται να συνεχίσει να αποφεύγει την επιβολή κυρώσεων, λόγω της αντίθεσης των εθνικιστικών δυνάμεων στο εσωτερικό του συνασπισμού, της εξάρτησης της Σερβίας από το ρωσικό φυσικό αέριο και της στήριξης που παρέχει η Μόσχα στο Βελιγράδι για το ζήτημα του Κοσόβου. Παρά ταύτα, η νέα κυβέρνηση ενδέχεται να απομακρυνθεί σταδιακά από τη Ρωσία, εφόσον προχωρήσει η ενταξιακή πορεία της Σερβίας προς την Ε.Ε. και καθώς η διαφοροποίηση των ενεργειακών προμηθειών θα περιορίζει σταδιακά τη δυνατότητα της Μόσχας να ασκεί επιρροή μέσω της ενέργειας.
Διαβάστε Επίσης
Οι σχέσεις της Σερβίας με την Κίνα δεν αναμένεται να μεταβληθούν σημαντικά. Η επανεξέταση των συμβάσεων θα μπορούσε να προκαλέσει τριβές με το Πεκίνο, ενώ οι δεσμεύσεις της «Φοιτητικής Λίστας» για την αποτροπή της πώλησης κρατικών περιουσιακών στοιχείων σε ξένους επενδυτές και τη διατήρηση του ελέγχου των ορυκτών πόρων εντός της χώρας θα δυσχεράνουν ενδεχόμενες νέες κινεζικές εξαγορές και παραχωρήσεις. Ωστόσο, η συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο του 2024, οι υφιστάμενες κινεζικές επιχειρήσεις και επενδύσεις στη Σερβία, καθώς και η συνέχιση των αγορών οπλικών συστημάτων, αναμένεται να διατηρήσουν τις σχέσεις σε γενικά θετικό επίπεδο. Η Κίνα προμήθευσε το 61% των εισαγωγών όπλων της Σερβίας κατά την περίοδο 2021-2025.
Τέλος, οι σχέσεις της Σερβίας με το Κόσοβο δεν αναμένεται να βελτιωθούν σημαντικά, λόγω της στάσης των εθνικιστικών συνιστωσών του κυβερνητικού συνασπισμού. Ωστόσο, οι εντάσεις με την Πρίστινα και άλλες γειτονικές χώρες εκτιμάται ότι θα αποκλιμακωθούν, καθώς μια σερβική κυβέρνηση που θα επικεντρώνεται στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και στη βελτίωση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ενωση, αντί να επιχειρεί να αποσπάσει την προσοχή από την εσωτερική αναταραχή, θα έχει λιγότερους λόγους να προκαλεί νέες κρίσεις στο Βόρειο Κόσοβο ή στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας.
