Το φοιτητικό κίνημα της Σερβίας επικράτησε στις βουλευτικές εκλογές της περασμένης Κυριακής επί του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) του σκληροπυρηνικού, αυταρχικού και φιλορώσου Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος κυριάρχησε στην πολιτική σκηνή της χώρας από το 2012 μέχρι σήμερα, αρχικά ως πρωθυπουργός και κατόπιν ως πρόεδρος.
Αντ’ αυτού, η ευρεία λίστα δημοκρατικών υποψηφίων, που υποστηρίζονται μαζικά από φοιτητές, πανεπιστημιακούς κ.ά., δημιούργησε μία πλατφόρμα κατά της διαφθοράς και κέρδισε την πλειοψηφία των εδρών στο κοινοβούλιο. Ομως, τι σηματοδοτεί αυτή η ανατροπή στο σερβικό πολιτικό σκηνικό;
1 Καθαρή επικράτηση, αλλά τα δύσκολα είναι μπροστά: Η καθαρή νίκη της Φοιτητικής Λίστας ήταν στα σκαριά επί σχεδόν δύο χρόνια κι εξέπληξε λίγους στη Σερβία. Η συμμετοχή των πολιτών ήταν μεγάλη, όπως και η απογοήτευσή τους για το μονόχνοτο SNS. Αυτό που ξεκίνησε ως γνήσιο κίνημα βάσης ενάντια στη διαφθορά, την κατάληψη των κρατικών θεσμών από το κυβερνών κόμμα και την έλλειψη δημοκρατικής διακυβέρνησης μεταξύ των φοιτητών από τη Νις έως το Βελιγράδι και το Νόβισαντ γρήγορα υπερέβη την παραδοσιακή πολιτική της αντιπολίτευσης και κινητοποίησε ευρείες περιοχές της σερβικής κοινωνίας. Επί δύο χρόνια η θετική ενέργεια και η αποφασιστικότητα των φοιτητικών διαδηλώσεων μετέφερε έντονη πίεση στο καθεστώς Βούτσιτς και κέρδισε διακοινοτική, διαπαραταξιακή και διαγενεακή υποστήριξη.
Οι θριαμβευτές των εκλογών και πολλοί εκ των υποστηρικτών τους γνωρίζουν πολύ καλά ότι η πραγματική δουλειά ξεκινά τώρα, αφού ο κυβερνητικός σχηματισμός θα απαιτήσει έναν αποτελεσματικό κοινοβουλευτικό συνασπισμό. Το ευρύ κίνημα πίσω από αυτήν την επιτυχία θα πρέπει να μεταφράσει την εκλογική πλατφόρμα σε πιο λεπτομερή ατζέντα πολιτικής. Πολύπλοκες μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να ξεπεράσουν την αντίσταση των παγιωμένων συμφερόντων, των μυστικών υπηρεσιών και των φιλορωσικών συμφερόντων.
Η νέα κυβέρνηση της Σερβίας θα πρέπει να πλοηγηθεί σε ένα δύσκολο γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον. Η πίεση των ΗΠΑ να αφαιρέσουν τη ρωσική επιρροή από τον ενεργειακό τομέα της χώρας μπορεί μόνο να μαλακώσει προσωρινά, ενώ οι διεθνείς αγορές θα παρακολουθούν στενά τους χειρισμούς στην οικονομία. Επιπλέον, το μοντέλο ανάπτυξης της χώρας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις επενδύσεις στη μεταποίηση και τις υποδομές εκ μέρους Ευρωπαίων, Κινέζων και Αράβων επενδυτών.
Παρά τις τεράστιες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η επόμενη κυβέρνηση της Σερβίας, η αισιοδοξία, η ενέργεια και η αποφασιστικότητα που επέδειξαν επί δύο χρόνια οι ειρηνικές φοιτητικές διαδηλώσεις για την πολυπόθητη ανατροπή του πολιτικού σκηνικού προσφέρουν πραγματικούς λόγους ελπίδας.
2 Απαραίτητη είναι η υποστήριξη από φίλους και εταίρους: Η επερχόμενη κυβέρνηση θα αντιμετωπίσει ένα αποθαρρυντικό οικονομικό πλαίσιο, ενώ θα προσπαθεί να ανοικοδομήσει τους θεσμούς και την πολιτική ζωή της χώρας. Η Φοιτητική Λίστα έλαβε ευρεία δημόσια υποστήριξη που επεκτάθηκε πέρα από το Βελιγράδι και άλλους μεγάλους δήμους για να συμπεριλάβει τους ψηφοφόρους στην αγροτική ύπαιθρο. Τα παραδοσιακά κόμματα της αντιπολίτευσης συχνά αγνοούσαν τις αγροτικές περιοχές. Τώρα μερικά από αυτά τα παραδοσιακά κόμματα έμειναν εκτός Βουλής, ενώ η Φοιτητική Λίστα ανακοίνωσε ότι δεν θα δεχθεί στη νέα κυβέρνηση κόμματα που υποστήριξαν τον Βούτσιτς ή την παραδοσιακή αντιπολίτευση.
Διαβάστε Επίσης
Ο μετασχηματισμός των συνθημάτων κατά του Βούτσιτς σε πολιτικές και προγράμματα που αντιπροσωπεύουν τις αντιλήψεις του ευρέος κυβερνητικού συνασπισμού θα είναι μεγάλη πρόκληση. Ενώ η συνολική ώθηση του κινήματος είναι να κινηθεί πιο κοντά στις ευρωπαϊκές θέσεις, ο προσανατολισμός αυτός δεν μπορεί να θεωρηθεί σίγουρος δεδομένων των πολλών διαφορετικών απόψεων εντός του σχηματισμού. Τα ίδια ισχύουν και για τις περιπτώσεις του Κοσόβου όπως και της εξισορρόπησης μεταξύ Ανατολής και Δύσης, αν και πιθανότατα θα κλείνουν το μάτι προς την Ευρώπη.
Η νέα κυβέρνηση θα χρειαστεί βοήθεια για να προχωρήσει στη μεταμόρφωση της χώρας και τα βλέμματα πολλών Σέρβων θα στραφούν στην Ε.Ε. με την ελπίδα ότι θα επιταχύνει τον ρυθμό των προσπαθειών του Βελιγραδίου για ένταξη. Μια Σερβία ολοκληρωμένη και αγκυροβολημένη στην Ε.Ε. θα ωφελήσει ολόκληρη την ευαίσθητη περιοχή των Βαλκανίων.
3 Οι αλλαγές θα έχουν επιπτώσεις στις εξωτερικές σχέσεις: Η θέση της εξωτερικής πολιτικής της Σερβίας δεν ήταν η επικυρίαρχη. Εδώ και καιρό, ο Βούτσιτς κινείτο πάνω στη στρατηγική ασάφεια και στην εξισορρόπηση μεταξύ Ουάσιγκτον, Βρυξελλών, Μόσχας και Πεκίνου, λαμβάνοντας νομιμοποίηση μέσω ξένων επενδύσεων και πολιτικής δέσμευσης από πολλές πλευρές. Η ηγεσία της Φοιτητικής Λίστας θα κληρονομήσει την εξισορρόπηση της εξωτερικής πολιτικής της Σερβίας και έχει ήδη ανακοινώσει ότι ορισμένες θέσεις εξωτερικής πολιτικής θα παραμείνουν αμετάβλητες, κάτι που αναμένεται να έχει επιπτώσεις σε ορισμένες διπλωματικές σχέσεις.
Η Σερβία είναι η μοναδική υποψήφια χώρα της Ε.Ε. που δεν έχει επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία. Η Φοιτητική Λίστα έχει δηλώσει ότι θα διατηρήσει τη θέση κατά της επιβολής κυρώσεων στη Ρωσία, επικαλούμενη τις κυρώσεις που έχει υποστεί η ίδια η Σερβία κατά το παρελθόν. Ωστόσο, επειδή η πλατφόρμα της επικεντρώνεται στην καταπολέμηση της διαφθοράς και στην ενίσχυση της δημοκρατίας στο εσωτερικό της χώρας, αποκλείεται να κινηθεί στη γραμμή του Πούτιν. Ενώ η επίσημη θέση της Σερβίας για τη Ρωσία μπορεί να παραμείνει σχετικά αμετάβλητη, οι βελτιώσεις στην ελευθερία των ΜΜΕ, στο κράτος δικαίου και στην κοινωνία των πολιτών θα μπορούσαν να διευρύνουν τον έλεγχο και τη συζήτηση σχετικά με τη σχέση του Βελιγραδίου με τη Μόσχα.
Σχετικά με την Κίνα, η Φοιτητική Λίστα ζητεί την εμβάθυνση της συνεργασίας σε επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας, ενώ επιμένει στη συμμόρφωση με τους εγχώριους κανονισμούς για όλα τα έργα. Η εγχώρια ατζέντα μεταρρυθμίσεων της Φοιτητικής Λίστας θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο η Σερβία θα συνεργάζεται με ξένους επενδυτές. Οι συμφωνίες δεν θα περιορίζονται σε κινεζικά έργα υποδομής, καθώς η Σερβία χρησιμοποιεί επίσης τέτοιες συμφωνίες με ορισμένα μέλη της Ε.Ε., τις ΗΠΑ, την Τουρκία και άλλους εταίρους.
4 Η πορεία προς την Ε.Ε. δεν θα είναι περίπατος: Η αντίδραση των Βρυξελλών για τις εκλογές στη Σερβία ήταν τάχιστη, αφού η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, προσέφεραν την υποστήριξή τους στις «μεταρρυθμίσεις για το κράτος δικαίου, την ελευθερία των ΜΜΕ, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τους ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς». Η νέα κυβέρνηση του Βελιγραδίου κληρονομεί τις απαιτήσεις της Ε.Ε. για μεγαλύτερη ευθυγράμμιση με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ), με πιθανή ένταξη στους ευρωπαϊκούς πολιτικοστρατιωτικούς συνασπισμούς, αλλά και στη χαλάρωση των εντάσεων με το Κόσοβο.
Οι προτεραιότητες της Φοιτητικής Λίστας αντιστοιχούν άμεσα στα θεμελιώδη κεφάλαια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ε.Ε. Αυτό δίνει στη νέα κυβέρνηση πραγματική ευκαιρία να επιτύχει πρόοδο. Δεν αποκλείεται σε ορισμένους τομείς η Φοιτητική Λίστα να υιοθετήσει προσωρινά θέσεις παρόμοιες με εκείνες του Βούτσιτς, συμπεριλαμβανομένων της άρνησης να επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα και του υπομνήματος που αναφέρει το Κόσοβο ως μέρος της Σερβίας και όχι ως ανεξάρτητο κράτος.
5 Στο μικροσκόπιο οι σχέσεις με τον αμερικανικό παράγοντα: Στις ΗΠΑ, τόσο οι Δημοκρατικοί όσο και οι Ρεπουμπλικανοί θα παρακολουθούν τι θα συμβεί με τον στρατηγικό διάλογο με τη Σερβία και τις διμερείς στρατιωτικές ασκήσεις, ενώ οι Αμερικανοί έχουν εκφράσει ενδιαφέρον για τη σερβική έκθεση EXPO 2027. Ωστόσο, το Κογκρέσο διατηρεί σταθερό το ενδιαφέρον του για τη δημοκρατική λογοδοσία και το κράτος δικαίου στη Σερβία, όπως φάνηκε με την εισαγωγή πριν από δύο μήνες της «Υποστήριξης του Κράτους Δικαίου, της Οικοδόμησης Θεσμικής Δικαιοσύνης και Λογοδοσίας», γνωστής και ως «Νόμος Srbija». Το νομοσχέδιο επικαλείται τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση, την καταστολή και τους δεσμούς της Σερβίας με τη Ρωσία, την Κίνα και το Ιράν.
Η κυβερνητική μετάβαση της Σερβίας θα επηρεάσει επίσης τη σχέση της με την Ουάσιγκτον, καθώς θα ενθαρρύνει τον παραγωγικό διάλογο με τον εκτελεστικό κλάδο και την ομαλή ανησυχία στο εσωτερικό του Κογκρέσου, ενώ είναι γνωστό ότι ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριζε τον Βούτσιτς, όπως και ο Βίκτορ Ορμπαν της Ουγγαρίας και ο Αλεξάντερ Λουκασένκο της Λευκορωσίας. Εκτιμάται ότι η νέα κυβέρνηση της Σερβίας θα αποξενώσει τέτοια αντιδημοκρατικά και αντιδυτικά μοντέλα.
