Τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης νέων μέτρων στήριξης ύψους τουλάχιστον 800 εκατ. ευρώ θα έχει από τον Απρίλιο η κυβέρνηση (η σημερινή ή αυτή που θα προκύψει από τις εκλογές), αφού το πρωτογενές πλεόνασμα θα ξεπεράσει για τρίτη συνεχόμενη χρονιά τα 10 δισ. ευρώ ξεπερνώντας το 4% του ΑΕΠ.
Με τα σημερινά δεδομένα (τα οποία υπάρχει πιθανότητα να αλλάξουν προς το καλύτερο), οι οροφές δαπανών έχουν εκπληρωθεί και για το 2026 και για το 2027, λόγω των μέτρων ύψους 2,27 δισ. ευρώ που εξήγγειλε από τη Θεσσαλονίκη ο πρωθυπουργός.
Με βάση το προσχέδιο προϋπολογισμού του επόμενου χρόνου, η συνολική αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών θα φτάσει το 2026 το 8% αφού θα περιλάβει και τα έκτακτα μέτρα ύψους 1,8 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης που εφαρμόστηκαν σταδιακά από φέτος. Το 2027 η αύξηση θα φτάσει το 3,6%, συμπεριλαμβάνοντας και τις ευελιξίες από την αύξηση των αμυντικών δαπανών και της ενέργειας. Με τα μέτρα ύψους 2,27 δισ. ευρώ τα οποία προανήγγειλε από τη Θεσσαλονίκη ο πρωθυπουργός, η προβλεπόμενη αύξηση των δαπανών καλύφθηκε απολύτως.
Περιθώρια
Ωστόσο, η Ελλάδα θα έχει περιθώρια για νέα μέτρα από την υπέρβαση των δημοσιονομικών στόχων η οποία γίνεται όλο και πιο ορατή από την εκτέλεση του προϋπολογισμού. Με βάση το νέο δημοσιονομικό σύμφωνο, η υπέρβαση των στόχων δίνει το δικαίωμα να δαπανήσουμε μέρος της υπέρβασης έως και 0,3% του ΑΕΠ (περίπου 800 εκατ. ευρώ) για έκτακτα ή και μόνιμα μέτρα. Το ποσό αυτό μπορεί να μεγαλώσει από τα επιμέρους μέτρα που έχουν ληφθεί (π.χ. επέκταση της ηλεκτρονικής κάρτας εργασίας ή μόνιμη περικοπή δαπανών) τα οποία θα λειτουργήσουν αθροιστικά στα περιθώρια για παρεμβάσεις.
Στο σημείο αυτό όμως υπάρχει το ερωτηματικό αν η κυβέρνηση θα προτιμήσει να διαθέσει το περιθώριο αυτό για νέα μόνιμα μέτρα ή θα αποφασίσει να κρατήσει τα χρήματα αυτά στον «κουμπαρά» κατά της κρίσης. Ανάλογα με την ένταση που θα έχει η κρίση τους χειμερινούς μήνες, τα χρήματα αυτά μπορεί να δοθούν για επιδοτήσεις των υγρών καυσίμων ή για όποια άλλη μορφή έκτακτης επιδότησης αποφασιστεί. Δεδομένο είναι ότι θα συνεχιστούν οι επιδοτήσεις για το πετρέλαιο κίνησης, την αμόλυβδη και το πετρέλαιο θέρμανσης και τον Νοέμβριο και μάλλον και τον Δεκέμβριο. Αν παρακολουθεί κανείς τις διεθνείς τιμές της ενέργειας, πείθεται όσο περνούν οι μέρες ότι νέες επιδοτήσεις θα είναι απολύτως απαραίτητες, αφού η τάση είναι σαφώς ανοδική. Η τιμή του πετρελαίου Brent έχει ήδη φτάσει σε νέα υψηλά κοντά στα 110 δολάρια το βαρέλι, από 100-105 δολάρια στις αρχές του μήνα.
Αντιστοίχως, η τιμή του φυσικού αερίου έχει φτάσει πλέον στα 93 ευρώ ανά θερμική μεγαβατώρα από 83 μία εβδομάδα νωρίτερα. Η ανησυχία του οικονομικού επιτελείου επικεντρώνεται στην τιμή του φυσικού αερίου η οποία έχει υπερδιπλασιαστεί μέσα σε ένα χρόνο, από τα 30 ευρώ ανά θερμική μεγαβατώρα που ήταν τον Οκτώβριο του 2025. Ο λόγος είναι ότι η τιμή του φυσικού αερίου συνδέεται άμεσα με τις τιμές των τιμολογίων του ρεύματος, που επίσης βρίσκονται σε ανοδική τροχιά.
Οι εκλογές
Ενα ακόμη στοιχείο που θα καθορίσει το είδος των νέων μέτρων και τον χρόνο που θα εφαρμοστούν είναι και ο ακριβής χρόνος των εκλογών καθώς επίσης και αν θα έχουμε μία ή δύο εκλογικές αναμετρήσεις μέχρι να οριστεί νέα κυβέρνηση. Τούτο με δεδομένο ότι δυνατότητα για νέα μέτρα, έκτακτα ή και μόνιμα, θα υπάρχει από τη στιγμή που ΕΛΣΤΑΤ και Eurostat θα ανακοινώσουν τα τελικά δημοσιονομικά στοιχεία για το 2026 στο τέλος Απριλίου του 2027.
Το τι και πότε θα γίνει σε επίπεδο νέων παρεμβάσεων θα πρέπει να αποφασιστεί πριν από το τέλος του χρόνου ώστε να καλύπτεται και η επίσημη προεκλογική περίοδος. Επίσης, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι με τη δημοσιονομική δυσκολία που έχουν πολλά μέλη να στηρίξουν την πραγματική οικονομία και τις πιέσεις που δέχεται η Commission να δεχθεί περισσότερη δημοσιονομική ευελιξία για έκτακτα μέτρα που μέχρι στιγμής αποκρούει, ένα είναι δεδομένο: Οτι θα είναι πολύ δύσκολο να δεχθεί κάποια χώρα, όπως η Ελλάδα, να προχωρήσει σε σχεδιασμό έκτακτων μέτρων τα οποία θα βασίζονται σε εκτιμήσεις, έστω και αν οι εκτιμήσεις αυτές είναι αληθείς. Στο μεταξύ, η Ελλάδα θα πρέπει να βρει λύση να απορροφήσει κάποιο μέρος των αυξήσεων με τα επιπλέον 200 εκατ. ευρώ που έχει ήδη εγγράψει στον προϋπολογισμό για νέα έκτακτα μέτρα στήριξης.
Θα αλλάξει στάση η Ε.Ε. απέναντι στην κρίση;
Τα ερωτήματα για το επόμενο πακέτο μέτρων που θα υιοθετήσει η Ελλάδα συνδέονται άμεσα με την εξέλιξη της ενεργειακής κρίσης η οποία όπως φαίνεται θα ανεβάσει ρυθμούς μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Τούτο ειδικά αν ο Ντ. Τραμπ δεν επανέλθει στη διαπραγμάτευση με το Ιράν αναζητώντας συμφωνία. Κρυφή προσδοκία του οικονομικού επιτελείου είναι ότι αν η κρίση κλιμακωθεί περαιτέρω, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πιεστεί να αλλάξει στάση απέναντι σε έκτακτα μέτρα για την κρίση. Ούτως ή άλλως, οι Ευρωπαίοι ηγέτες είχαν ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει ένα νέο πακέτο μέτρων για την κρίση που μπορούν να υιοθετήσουν τα μέλη.
Η συζήτηση για τα μέτρα στήριξης για την κρίση και τον νέο κοινοτικό προϋπολογισμό, που δεν είναι απολύτως αποσυνδεδεμένος από τη συγκυρία, θα επαναληφθεί και στην έκτακτη σύνοδο κορυφής που θα γίνει στο τέλος Νοεμβρίου. Ωστόσο, θεωρείται ότι τα μέτρα θα είναι «θεσμικά» και μάλλον δεν θα συναντήσουν τις προσδοκίες όσων ηγετών πιέζουν για περισσότερα μέτρα για την κρίση. Σε ό,τι αφορά το ελληνικό αίτημα για ευελιξία μέσω της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια, εκφράζεται η αισιοδοξία ότι μπορεί να γίνει δεκτό αφού δεν εκθέτει καμία πλευρά. Υπενθυμίζεται ότι το αίτημα της Ελλάδας είναι να της δοθεί το περιθώριο να δαπανήσει 400 εκατ. ευρώ από τη συνολική ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια (η οποία προβλέπει 1 δισ. επενδύσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της οικονομίας) για να στηρίξει οικογένειες και επιχειρήσεις.
