Βγαίνοντας από το θερινό σινεμά, μετά την προβολή του φιλμ «Φιορδ», του Κριστιάν Μουνγκίου, παρότι περασμένες 12 τη νύχτα, μαζί με μία ανάσα ανακούφισης ένιωσα κάτι σαν χάδι ήλιου να μου χαϊδεύει την ψυχή και να ζεσταίνει το μέσα μου.
Η ιστορία είναι απλή και πολύ κοινή στις μέρες μας, που η μετακίνηση πληθυσμών με διαφορετικές κουλτούρες έχει αγγίξει κάθε κοινωνία του δυτικού κόσμου.
Μια ρουμανο-νορβηγική οικογένεια με 5 παιδιά και βαθιές θρησκευτικές αξίες που είναι εμφανείς και επηρεάζουν τον τρόπο ζωής τους -αλλά όχι την ανθρωπιά τους, ούτε τη ζεστασιά μιας κοινωνικότητας που φέρουν με άρωμα από Βαλκάνια- έρχεται να ενταχτεί στη νορβηγική κωμόπολη της ιστορίας μας, που είναι βασισμένη σε αληθινά γεγονότα.
Η συμπεριληπτική κοινωνία αγκαλιάζει – με τον τρόπο που επιτρέπει η νορβηγική κουλτούρα τους νέους γείτονες: με θεσμούς, με ενταξιακές διαδικασίες στο σχολείο, με τα καλωσορίσματα που τόσο συνηθίζουν οι δυτικές κοινωνίες «σας φέραμε ένα κέικ, σας περιμένουμε στο μπάρμπεκιου της Κυριακής» πριν η ουσιαστική εγγύτητα φέρει την αληθινή συνύπαρξη. Όλα σωστά. Όλα καλά.
Μέχρι που ένα τυχαίο περιστατικό ανασηκώνει το πέπλο της τακτοποιημένης νορβηγικής πραγματικότητας, αποκαλύπτοντας ένα σύστημα περιφρούρησης των αξιών που διαπνέουν την κοινωνία, το οποίο λειτουργεί σαν αόρατος κλωβός στις ζωές των ανθρώπων. Μπαίνει στα σπίτια, καταργώντας την οικογένεια και γίνεται ο πατερούλης που αποφασίζει για όλα.
Πόσο θα πλησιάζεις το παιδί σου, τι ακριβώς θα του λες, τι θα λέει αυτό στο σχολείο, φτάνοντας στο ακραίο σημείο που μόνο ένα ολοκληρωτικό σύστημα θα τολμούσε. Παίρνουν τα παιδιά από τους γονείς τους, χωρίς καμμία προειδοποίηση και καμμία προετοιμασία, μέχρι και το μωρό που θηλάζει, στα πλαίσια ανάκρισης για το επίδικο, που είναι αν οι γονείς εφαρμόζουν παλιομοδίτικα μοντέλα διαπαιδαγώγησης, και ανάμεσα σε αυτά σωματική βία.
Διαβάστε Επίσης
Και όλα αυτά με αφορμή ότι η μητέρα επέπληξε σπρώχνοντας την κόρη της, προκειμένου να μη χυθεί καυτό γάλα στο μωρό που κρατούσε, κατά τη διάρκεια αντιδικίας που είχε το κορίτσι με τον μικρότερο αδελφό της.
Πριν μπει η Κοινωνική Πρόνοια στη διαδικασία να επισκεφθεί το σπίτι, να κάνει μια συζήτηση με τους γονείς, να παρακολουθήσει πιο στενά τα παιδιά στο σχολείο, τα δίνει και τα 5 απευθείας σε ανάδοχες οικογένειες μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης που θα κρατήσει κάτι μήνες, και το ανακοινώνει στη μητέρα το μεσημέρι, που τα περιμένει ανυποψίαστη από το σχολείο.
Σαν τον Καραγκιόζη που δέρνει το Κολλητήρι πριν κάνει την αταξία, το νορβηγικό κράτος επιβάλλει αυτήν την ποινή στους γονείς εν είδει προληπτικού μέτρου, γιατί το ίδιο δεν έχει την ικανότητα να διερευνήσει αλλιώς το γεγονός. Ή γιατί πολύ απλά δεν το νοιάζει. Γιατί η αξία της οικογένειας είναι σκάλες πιο κάτω από την αξία του παντοδύναμου κράτους, το οποίο υπάρχει όχι για να υπηρετεί συνθήκες που κάνουν καλύτερες τις ζωές των ανθρώπων.
Αντιθέτως υπάρχει για να συντηρήσει με τον πιο ακραίο και φοβικό τρόπο ένα πλαίσιο αξιών, τυφλό και κουφό σε οτιδήποτε δεν αναγνωρίζεται από τα ραντάρ ανίχνευσής του ως νορβηγικός τρόπος ζωής και συμπεριφοράς.
Και παράλληλα με την κεντρική ιστορία το σενάριο τεστάρει το σύστημα αξιών αυτού του τέλεια οργανωμένου συστήματος καταγράφοντας το τέλος της ζωής του ηλικιωμένου γείτονα που πεθαίνει τηρώντας όλα τα πρωτόκολλα, μόνος μετά από τόση σιωπή και τόσο αδιέξοδο, όπως και την επανάσταση που πνίγει η επαναστατημένη έφηβη, μέσα στα κλισέ συμπεριφοράς και διαπαιδαγώγησης που υπηρετεί η τυπική νορβηγική οικογένεια.
Το να βγαίνεις ξαφνικά από την παγωνιά ενός κόσμου -που φημίζεται για το άρτιο σύστημά του με θεσμούς, διαδικασίες, υπαλλήλους, επιτροπές, υπεύθυνους επιτροπών και πρωτόκολλα- στην πνιγηρή ζεστασιά της άναρχης ελληνικής καλοκαιρινής νύχτας με τα νυχτερινά κέντρα να παραβιάζουν τους κανόνες ησυχίας, και τους περισσότερους συμπατριώτες μας να κινούνται στα όρια της κοινωνικής συνύπαρξης, νιώθοντας ανακούφιση, είναι σοκαριστικό στη συνειδητοποίησή του και ταυτόχρονα είναι ίσως η απάντηση που αναζητά ο φακός του Μουνγκίου περιπλανώμενος στις ζωές των ανθρώπων της ταινίας του.
Αυτή η χιλιομπαλωμένη ελληνική καθημερινότητα -με τις υποσχέσεις και τα μεγάλα λόγια, πάντα στη διαπασών και οπωσδήποτε ανερμάτιστα και ανενδοίαστα πολλές φορές- ίσως από τις πολλές τρύπες που έχει, αφήνει περιθώρια για αγανάκτηση, για μεμψιμοιρία, για μαγκιές, ψευτοπαλληκαρισμούς και πάσης φύσεως εκτόνωση, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει δειλά στη συμπόνια και την αληθινή αλληλεγγύη. Όχι αυτήν που έχεις καταπιεί σαν κάψουλα από τις νομικές νόρμες και τα συστήματα.
Αλλά αυτή που αναβλύζει από την ψυχή, φτάνει στα μάτια και μας κάνει μελό και κλαψιάρηδες. Αλλά και συντρέχτες, και αναπάντεχα φιλάνθρωπους, και απρόσμενα ανθεκτικούς στην ενσωμάτωση ξένων νοοτροπιών και διαφορετικών αντιλήψεων. Για να αποδειχτεί ότι η χιλιοκατηγορημένη και όχι άδικα, χαλαρή αντιμετώπιση του οργανωμένου τρόπου ζωής που βρίσκεται στον πυρήνα του ελληνικού κράτους από τη γέννησή του έως σήμερα, κάποιες φορές λειτουργεί σαν γιατρικό στην ανθρώπινη μοναξιά και στην υπαρξιακή αγωνία που σαρώνει κάθε λαό, είτε βρίσκεται στην παγωμένη ανάσα των σκανδιναβικών παγόβουνων, είτε στη μεσογειακή, πληθωρική γη όπου βρεθήκαμε από τύχη.
