Τα αποτελέσματα του διεθνούς μαθητικού διαγωνισμού PISA του ΟΟΣΑ για το 2026 ήρθαν και «μαύρισαν» λίγο τους αρμόδιους, ειδικότερα στον τομέα της κατανόησης κειμένου.
Σε αυτό το εύρημα στάθηκα στη συζήτησή μου με την υπεύθυνη εκδόσεων του οίκου «Μεταίχμιο» που ειδικεύεται στο παιδικό βιβλίο, την Ντόρα Τσακνάκη.
«Οταν δεν μπορούμε να κατανοήσουμε ένα κείμενο, δεν μπορούμε να σκεφτούμε ελεύθερα. Γινόμαστε δηλαδή υποχείρια του καθενός κειμένου που υπάρχει στα social media. Φτωχαίνει το λεξιλόγιό μας. Οσες λιγότερες λέξεις ξέρουμε, τόσο μικρότερη κριτική ικανότητα έχουμε. Οταν δεν αναπτύσσεται ο λόγος, δεν αναπτύσσεται ούτε και ο εγκέφαλός μας. Και αυτό ισχύει πολύ περισσότερο στα παιδιά, αλλά και στους ενήλικες. Είναι μεγάλη μάστιγα η ψηφιακή εποχή. Οταν διαβάζουμε ένα κείμενο στο κινητό και σκρολάρουμε σε μία οθόνη δεν είναι το ίδιο από όταν το διαβάζουμε σε έντυπο βιβλίο. Το έντυπο βιβλίο έχει πολύ μεγάλη σημασία, γιατί είναι ένας μοναχικός τρόπος. Εκεί είμαι εγώ και η ιστορία, εγώ και ο συγγραφέας, εγώ και το βιβλίο μου. Αρα συγκέντρωση.
Στην Ιταλία υπάρχει το πρόγραμμα “Διαβάζοντας Μεγαλώνω”, όπου ένα ευρύ δίκτυο παιδιάτρων συνιστά για την καλύτερη ανάπτυξη του παιδιού και την καλύτερη λειτουργία του εγκεφάλου το διάβασμα από τη νηπιακή ηλικία ακόμα. Η ανάγνωση βιβλίων από την προσχολική ηλικία δεν είναι απλώς για διασκέδαση, είναι θεμέλιο για τη γλωσσική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Τον πρώτο ρόλο παίζει η οικογένεια. Τα παιδιά είναι μιμητικά όντα. Φανταστείτε ένα παιδί που βλέπει τον γονιό του στον καναπέ επί δύο ώρες να σκρολάρει στο κινητό του. Και ένα άλλο παιδί που βλέπει καθημερινά τον γονιό του, πριν κοιμηθεί ή μέσα στη διάρκεια της ημέρας, να απομονώνεται και να διαβάζει, κάτι, ένα βιβλίο, μία εφημερίδα. Είναι πολύ απογοητευτικό, λυπηρό να μπαίνουμε σε ένα σπίτι με ένα μεγάλο videowall και πουθενά βιβλιοθήκη.
Ο δεύτερος, πέρα από την οικογένεια, θεσμικός ρόλος είναι το σχολείο. Το σχολείο αυτή τη στιγμή έχει επικεντρωθεί κυρίως στο γνωστικό αντικείμενο. Να τελειώσουμε με το πρόγραμμα σπουδών. Και έτσι δεν γίνεται και ευχάριστος ο τρόπος της διδασκαλίας. Στη Γαλλία στη μέση της εβδομάδας, σταματούν τα πάντα για δύο ώρες και λένε: “Βγάλε το βιβλίο που διάβασες και πες μας τι σου άρεσε πιο πολύ; Θέλουμε να περιγράψεις στην τάξη σου γιατί σου άρεσε; Τι δεν σου άρεσε;” Μία γκάμα συζήτησης που πηγαίνει σε διαχείριση συναισθημάτων, στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης του παιδιού, της ενσυναίσθησης, στην καλλιέργεια της φαντασίας του».
Ο βασικός λόγος που θέλησαν να συζητήσω, με αφορμή τα απογοητευτικά αποτελέσματα του διαγωνισμού PISA με την Ντόρα Τσακνάκη ήταν η προσπάθεια ανίχνευσης για το εάν εξακολουθούν οι γονείς να προμηθεύουν από νωρίς τα Ελληνάκια μας με παιδικά βιβλία ή η εξωσχολική συνεισφορά τους στην εκπαίδευση περιορίζεται στο κλασικό πλέον δώρο ενός κινητού ή τάμπλετ. Και η απάντησή της «μαυρίζει», όσο και τα αποτελέσματα του ευρωπαϊκού διαγωνισμού.
«Οι γονείς δεν θα στερήσουν από το παιδί τους και το βιβλίο. Πώς όμως; Μέχρι 6 ετών! Από εκεί και μετά, ενώ παλαιότερα έφταναν οι πωλήσεις μέχρι 8, όλο κατεβαίνει κι αυτό. Γιατί μπαίνει το κινητό. Τους χάνουμε από 10 και πάνω. Ειδικά τους εφήβους. Προβληματίζομαι πολλές φορές, όταν βλέπω τους νέους και λέω, εντάξει, το λύκειο είναι αυτό που είναι, είναι προσανατολισμένο προς πανελλαδικές εξετάσεις και τα λοιπά. Ωραία. Πού χρόνος για διάβασμα εξωσχολικό; Ομως. Τη μουσική γιατί δεν τη χάνουν; Γιατί η μουσική είναι “εκεί” και κάνουνε παρεΐτσες, κάνουν τις μπάντες τους, μαθαίνουν τα όργανά τους, γιατί η μουσική θεωρείται διασκέδαση, ενώ το βιβλίο έχει… καταντήσει ως καταναγκαστικό έργο. Ομως, εάν είχαμε παρέες, αν είχαμε λέσχες ανάγνωσης εφηβικές, θα τους κερδίζαμε ως αναγνώστες. Η μη τριβή του ανθρώπου και ειδικά του παιδιού με τα κείμενα, με διάφορες αφηγηματικές δομές, από τον δοκιμιακό λόγο μέχρι τον λογοτεχνικό, δεν πλουτίζει το λεξιλόγιο, δεν καλλιεργεί την κατανόηση του κειμένου».
Διαβάστε Επίσης
Αυτό είναι που απέδειξε η PISA το πιο τρομερό. Η κατανόηση κειμένου – άρα η απώλεια της κριτικής σκέψης. Γιατί σε συνδυασμό με τη συνήθη πλέον λεξιπενία η συνεννόηση μετατρέπεται σε νοηματικές εκφράσεις τύπου «καλό Σ/Κ» αντί για «καλό Σαββατοκύριακο», με τους λογής συντετμημένους κώδικες στα μηνύματα του κινητού, υποβαθμίζοντας τον καθένα τόσο χαμηλά που να χρειάζεται μετάφραση από την Tεχνητή Nοημοσύνη, όχι μόνο για τα σοβαρά έγγραφα που η ζωή σε αναγκάζει να τα υπογράψεις, αλλά και στην αποδοχή και ταύτιση με οτιδήποτε γραπτό, μέσω πληκτρολογίου, με τραγικές συχνά συνέπειες.
