– Αν λέμε «Μεγάλη Ελλάδα» τη Σικελία, την Καππαδοκία θα έπρεπε να τη λέμε «Μεγίστη Ελλάδα», μου είπε ο π. Κύριλλος…
Το ξενοδοχείο δεν ήταν μακριά και ήταν σούρουπο όταν ανεβήκαμε στα
δωμάτιά μας. Τακτοποιηθήκαμε και κατεβήκαμε για να φάμε κάτι και να ετοιμάσουμε το πρόγραμμα της επόμενης ημέρας. Αφού φάγαμε, καθίσαμε στο σαλόνι και ο π. Κύριλλος μου είπε:
– Θα έπρεπε να έχουμε πολλές μέρες μπροστά μας, μα όσες και να είχαμε δεν θα έφθαναν να ζήσουμε τη μοναδικότητα του τοπίου, των ελληνικών πολιτισμικών θησαυρών και τα υπολείμματα της επί 3.000 χρόνια διαβίωσης εδώ των Ελλήνων…
– Εχεις δίκιο, πάτερ. Σαράντα πέντε χρόνια πριν επισκέφθηκε τα μέρη αυτά ο Γιώργος Σεφέρης. Ηταν σύμβουλος της πρεσβείας μας στην Αγκυρα και ήρθε για τρεις μόνο ημέρες. Το 1953 εξέδωσε στην Αθήνα βιβλίο με τις εντυπώσεις του από εκείνο το ταξίδι και ειδικότερα για τις εκκλησιές που επισκέφθηκε. Εχω μαζί μου το βιβλίο. Σ’ αυτό λοιπόν γράφει πως πρέπει κανείς να μπορεί να ζήσει με άνεση αυτά τα μέρη. Να τα δει, να τα ξαναδεί, να αργοπορήσει, να στοχαστεί και να τα αναμετρήσει με τον σύγχρονο Ελληνισμό…
– Εχει δίκιο ο ποιητής, μου είπε σκεφτικός ο π. Κύριλλος. Από τη μεριά μας θα προσπαθήσουμε να πάρουμε στην ψυχή μας ό,τι μπορέσουμε…
– Θα αρχίσουμε από πού;
– Από το μέρος που μένουμε φυσικά, τον Αγιο Προκόπιο, όπως αναφέρεται στους επισκοπικούς καταλόγους επί Λέοντα Σοφού. Αργότερα έγινε Προκόπι και από τους Τούρκους Ουργκούπ…
Το πρωί ξεκινήσαμε νωρίς. Το θέαμα εντυπωσιακό με τους λαξεμένους
βράχους. Κάποτε ήταν σπίτια και παρεκκλήσια Ρωμιών, σήμερα τα
περισσότερα έχουν εγκαταλειφθεί. Πήγαμε στο σπίτι, ένα ερείπιο σε ένα ύψωμα, στο στάβλο του οποίου πέρασε τη ζωή του σκλάβος ο Αγιος Ιωάννης ο Ρώσος. Μείναμε για λίγο ακίνητοι, προσευχόμενοι. Περιτριγυρίζοντας το υπόγειο όπου ζούσαν τα ζώα και ο Αγιος Ιωάννης, σκέφθηκα την αξία που είχε για τον κάθε Ελληνα αυτός ο ταπεινός τόπος…
Μετά το Προκόπι, κινήσαμε για τα Κόραμα, μία από τις ωραιότερες και
μοναδική ως προς τη μορφολογία της περιοχή του κόσμου. Σπουδαία από τη φύση του εδάφους της και, κυρίως, από τους ελληνορθόδοξους ναούς που διασώθηκαν, έστω και κακοποιημένοι οι περισσότεροι. Το μίσος των βάρβαρων κατακτητών πλήρωσαν κυρίως οι αγιογραφίες, με το βγάλσιμο των ματιών του Ιησού Χριστού, της Παναγίας και των Αγίων… Το ανοικτό αρχαιολογικό πάρκο των Κοράμων ανήκει στην παγκόσμια φυσική και πολιτισμική κληρονομιά της ανθρωπότητας και προστατεύεται από την
UNESCO…
Για να εισέλθουμε στο μεγάλης έκτασης υπαίθριο μουσείο πληρώσαμε
εισιτήριο. Ταμίας και φύλακας μαζί της εισόδου ένας μουστακαλής, μετρίου αναστήματος και μεσήλικας Τούρκος. Σε μια απόσταση έξω από την είσοδο τρεις αστυνομικοί εν στολή. Ο ταμίας αμέσως κατάλαβε ότι είμαστε Ελληνες.
– Γκρικς; μας ρώτησε χαμογελώντας.
– Γκρικς, του απαντήσαμε.
– Σπικ ίνγκλις;
– Γιες…
– Θέλετε ξεναγό; Θα είναι δύσκολο μόνοι σας να βρείτε τις τοποθεσίες των πιο αντιπροσωπευτικών και σημαντικών εκκλησιών και παρεκκλησίων…
Κοιταχτήκαμε με τον π. Κύριλλο. Οσα και να έχουμε διαβάσει, τοπογραφικά υστερούμε, είπαμε.
– Πόσα χρήματα θέλει;
Μας είπε μια τιμή που τη θεωρήσαμε λογική. Δεχτήκαμε. Ενας επίσης
μεσήλικας μυστακοφόρος Τούρκος ήταν ο ξεναγός μας. Τον λέγανε Ισμαήλ…
Μας έκανε μια γενική περιγραφή της μοναδικής περιοχής, λέγοντάς μας ότι οι διάσπαρτοι βράχοι εύκολα σμιλεύονται και είναι σταθεροί, αδιάβροχοι και δροσεροί στο εσωτερικό τους γιατί αποτελούνται από ηφαιστειακή τέφρα, στρώμα λάβας και ελαφρόπετρα, υλικά από την ηφαιστειακή μάζα που εξακοντίστηκε από τα γύρω βουνά… Μας είπε για τις εκκλησίες και τα παρεκκλήσια που θα επισκεφθούμε και στο τέλος μας ερώτησε στα αγγλικά:
– Ελληνες είσθε;
Και αφού του απαντήσαμε θετικά, μας χαμογέλασε συγκαταβατικά.
– Καταλαβαίνω εσάς τους Ελληνες που έρχεστε να δείτε την Καππαδοκία…
Αμήχανα χαμογελάσαμε, αλλά δεν ανοίξαμε συζήτηση μαζί του. Εκείνος
συνέχισε:
– Μένανε εδώ πολλοί Ελληνες και ήταν μοναστηριακή περιοχή
με χιλιάδες μοναχούς. Κατά μία άποψη ήταν καταφύγιο πολλών στον καιρό της Εικονομαχίας. Λέγεται ότι στην κοιλάδα Ματιανής-Κοράμων, το 728, ο αριθμός των μοναχών είχε υπερβεί τις 100.000… Και όλοι ζούσαν σε αυτές
τις σπηλιές…
Εντυπωσιαστήκαμε από τα νούμερα, αλλά πάλι δεν μιλήσαμε, οπότε χωρίς άλλα λόγια ξεκίνησε την ξενάγηση… Είπαμε να μη μιλήσουμε για θέματα που είχαν σχέση με τον Ελληνισμό, γιατί συνεργαζόμενος ήταν με την εξουσία, ποιος ξέρει τι θα έλεγε για μας, αν τον ρωτούσαν…
Οσα επισκεφθήκαμε και είδαμε ήταν άκρως εντυπωσιακά. Οχι τόσο η τέχνη τους. Αυτή είναι σε πολλές τοιχογραφίες ναΐφ, αλλά με όλη τη δροσιά της βαθύτατης ευσέβειας και του αυθορμητισμού της πίστης των αγιογράφων.
Είναι εντυπωσιακό το πόσο πυκνές είναι σε πολλές εκκλησίες οι
τοιχογραφίες, για να διδάξουν στους πιστούς όσο γίνεται περισσότερα για το βίο του Χριστού, της Παναγίας και των αγίων…
Περάσαμε όλη τη μέρα μας εκεί. Ο ξεναγός κάποια στιγμή μας παράτησε, αφού μας έδειξε ποια μέρη ακόμη να επισκεφθούμε… Δεν ήταν μαθημένος να καθυστερούν τόσο οι επισκέπτες και τον περίμενε και ένα γκρουπ τουριστών… Θέλαμε να απολαύσουμε και πάλι την αρχιτεκτονική των λαξευμένων εκκλησιών, όπως «των Σανδάλων», «τη Σκοτεινή» και «των Στεφάνων». Μας έμεινε πάντως αυτό που μας είπε ο ξεναγός για το πώς τρέφονταν στις σπηλιές των βράχων οι ερημίτες μοναχοί και έφτιαχναν κρεμαστό κήπο, στον οποίο φύτευαν χορταρικά και τα πότιζαν από στέρνα λαξευμένη επίσης στο βράχο…
Απόγευμα ήταν και η ώρα που έκλεινε η πόρτα… Ημασταν κατάκοποι, αλλά κατευχαριστημένοι… Πηγαίνοντας προς το ξενοδοχείο, είπα στον π. Κύριλλο:
– Πάτερ μου, φαίνεται ότι στην Καππαδοκία δεν θα βρούμε κρυπτοχριστιανό ούτε για δείγμα…
– Ετσι δείχνουν τα πράγματα. Αλλά πού ξέρεις; Εδώ ήρθαμε για το προσκύνημα. Ετσι κάναμε και στον Πόντο, στη Σμύρνη και στη Μαγνησία. Αλλά εκεί συναντήσαμε.. Πού ξέρεις λοιπόν; Μπορεί κάποιος να εμφανιστεί…