«Δουλεύω πάνω στο νέο μου μυθιστόρημα, το “The Wine-Dark Sea” εδώ και τέσσερα χρόνια», μας λέει και το χαμόγελό της μαρτυρά μια ανακούφιση, καθώς, όπως μας περιγράφει, όταν ολοκλήρωσε το πρώτο προσχέδιο, ένιωσε σαν να είχε φτάσει στην κορυφή ενός βουνού. «Τώρα, όμως, που κοιτάζω το τοπίο από ψηλά, μπορώ να διακρίνω τα σημεία όπου χρειάζεται να φυτέψω περισσότερα δέντρα ή να κόψω το γρασίδι. Απολαμβάνω αυτό το στάδιο της συγγραφής», ομολογεί στον «Ε.Τ.» της Κυριακής η διακεκριμένη συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ και ξεκινά μια συζήτηση εφ’ όλης της ύλης: από το νέο της βιβλίο, που αναμένεται να κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο στο Ηνωμένο Βασίλειο και τον Νοέμβριο στην Ελλάδα, και την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα έως το «οξυγόνο» στο σπίτι της και τις σκέψεις της με την ευκαιρία του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου.

Πρόσφατα, η πολυβραβευμένη Βρετανή συγγραφέας, πολιτογραφημένη Ελληνίδα από το 2020, εντάχθηκε στο Parthenon Project για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα. «Oσο περισσότερα μπορώ να κάνω τόσο το καλύτερο», μας λέει συνοψίζοντας την πολύπτυχη δράση της ως μέλος και στο British Committee for the Reunification of the Parthenon Marbles (BPRCM). Στο μεταξύ, η επικοινωνία μας συνέπεσε με τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών με τους 200 εκτελεσθέντες στην Καισαριανή που συγκλόνισαν την κοινή γνώμη. Η Βικτόρια Χίσλοπ παρακολουθεί στενά το θέμα. Aλλωστε, στο πλαίσιο της έρευνάς της για το βιβλίο «Oσοι αγαπιούνται», είχε επισκεφθεί τον τόπο των εκτελέσεων και το μουσείο στην Καισαριανή. «Χαίρομαι που οι φωτογραφίες θα βρίσκονται στην Ελλάδα. Είναι το κατάλληλο μέρος. Απεικονίζουν μία πολύ σημαντική περίοδο της ελληνικής Ιστορίας και, όπως λέμε, “μία εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις”», μας αναφέρει λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, που δρομολογεί την απόκτησή τους.

Στο μυθιστόρημά σας «Το ειδώλιο» φωτίζετε ζητήματα της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων και της έννοιας της πατρίδας. Τι σας ενέπνευσε να γράψετε αυτήν την ιστορία;

Οπως συμβαίνει με τα περισσότερα μυθιστορήματά μου, όλα ξεκίνησαν από μία προσωπική ανακάλυψη που με εξέπληξε και με συγκλόνισε. Στην περίπτωση του μυθιστορήματος «Το ειδώλιο», αυτό συνέβη κατά την επίσκεψή μου σε μια αρχαιολογική ανασκαφή στις Κυκλάδες, συγκεκριμένα στην Κέρο, όπου ο υπεύθυνος καθηγητής Colin Renfrew παρουσίασε το έργο του μέσα από την ιστορία μίας τεράστιας κλοπής ειδωλίων από έναν ταφικό χώρο. Η κλοπή είχε σημειωθεί πριν ακόμη φτάσει για να ξεκινήσει την ανασκαφή, γεγονός που σήμαινε ότι δεν θα αποκτούσε ποτέ πλήρη εικόνα σχετικά με το για ποιον λόγο και από ποιους είχαν δημιουργηθεί τα ειδώλια. Είχαν πουληθεί και διασκορπιστεί, κυρίως στο εξωτερικό. Η αρχαιολογία μοιάζει με έργο ντετέκτιβ… σαν αστυνομική έρευνα και όσον αφορά τις χιλιετίες πριν από τη δημιουργία της γραφής, κάθε στοιχείο που άφησε πίσω του ένας πολιτισμός έχει σημασία. Οταν ένας μεγάλος αριθμός από αυτά τα «στοιχεία» λείπει, η γνώση παραμένει αναπόφευκτα ελλιπής. Αρχισα να ενδιαφέρομαι για όλο το ζήτημα της κλοπής αρχαιοτήτων από εγκληματίες και κατ’ επέκταση αυτό περιλαμβάνει και τις αφαιρέσεις αρχαιοτήτων που έγιναν απροκάλυπτα κατά την εποχή της αποικιοκρατίας, όταν οι άνθρωποι λειτουργούσαν με ένα πολύ διαφορετικό σύστημα αρχών και ηθικής. Και, φυσικά, αυτό περιλαμβάνει και το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα, το οποίο έχει γίνει για εμένα μια υπόθεση πάθους. Πρώτα απ’ όλα, ο Ελγιν δεν είχε την άδεια να αφαιρέσει τα Γλυπτά που ο ίδιος (και το Βρετανικό Μουσείο) ισχυρίζονται ότι είχε. Η αποξήλωση των Γλυπτών ήταν πράξη βανδαλισμού, για την οποία ο τότε σουλτάνος δεν είχε δώσει άδεια. 

Πώς βλέπετε σήμερα το εθνικό μας αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών;

Το αντιμετωπίζω με ολοένα αυξανόμενη ανησυχία αλλά και απογοήτευση για τη στάση του Βρετανικού Μουσείου. Βλέπουμε άλλα μουσεία ανά τον κόσμο να αναγνωρίζουν το βάσιμο των διεκδικήσεων ή των αιτημάτων για αντικείμενα που αποτελούν μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς ενός έθνους. Η επιστροφή μοναδικών έργων στον τόπο προέλευσής τους συμβαίνει πλέον διαρκώς. Για λόγους που εξακολουθούν να μας αφήνουν με πολλά ερωτηματικά, το Βρετανικό Μουσείο θεωρεί ότι διαφέρει από άλλα παρόμοια ιδρύματα. Δεν έχω την αίσθηση ότι βρισκόμαστε κοντά σε κάποια ουσιαστικά βήματα προς την επανένωση αυτήν τη στιγμή, κυρίως εξαιτίας της στάσης που τηρεί το Βρετανικό Μουσείο. Νομίζω ότι πρέπει πρώτα να υπάρξουν ορισμένες θεμελιώδεις αλλαγές. Οχι μόνο αλλαγές στη νομοθεσία, πίσω από την οποία το Βρετανικό Μουσείο βρίσκει σήμερα ένα βολικό καταφύγιο, αλλά μια αλλαγή καρδιάς και πνεύματος, μια αλλαγή στον τρόπο σκέψης του Βρετανικού Μουσείου.

 Το Βρετανικό Μουσείο βρίσκεται σε τροχιά ανακαίνισης. Πιστεύετε ότι αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει την πορεία των συζητήσεων γύρω από το ζήτημα;

Πρόκειται για ένα τεράστιο έργο ανακαίνισης «επαναπροσδιορισμού», όπως το έχει χαρακτηρίσει το ίδιο το Βρετανικό Μουσείο. Με το κλείσιμο της αίθουσας «Duveen», δεν είναι ακόμη σαφές τι θα συμβεί στα Γλυπτά, οπότε προφανώς είμαστε όλοι προβληματισμένοι και ανήσυχοι. Οταν ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου έδωσε συνέντευξη και είπε ότι του αρέσει να βλέπει το μουσείο ως «δανειστική βιβλιοθήκη», αυτό σήμανε συναγερμό. Σχεδιάζει να διασκορπίσει τα Γλυπτά σε όλο τον κόσμο με ξεχωριστά δάνεια; Εκτός Ευρώπης; Σε άλλο ημισφαίριο; Είναι πολύ ανησυχητικό. 

Ποιο είναι το «κλειδί» για μια επιτυχή επίλυση;

Το «κλειδί» για μια επιτυχή κατάληξη θα ήταν το Βρετανικό Μουσείο να εισέλθει ουσιαστικά στον 21ο αιώνα και να αγκαλιάσει την πραγματική αλλαγή. Να γίνει πιο διαφωτισμένο, διορατικό. Πιο γενναιόδωρο. Πιο εξωστρεφές. Και ίσως και αυτό: όλα τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και ο διευθυντής, Νίκολας Κάλιναν, να αποδεχθούν ως ομάδα μια πρόσκληση να επισκεφθούν το Μουσείο Ακρόπολης στην Αθήνα, είτε το έχουν ήδη επισκεφθεί είτε όχι, να σταθούν μαζί σε αυτό το υπέροχο μουσείο, με τον Παρθενώνα να δεσπόζει φωτισμένος πάνω από την Ακρόπολη, και απλώς να συλλογιστούν, να φανταστούν και να ακούσουν τον διευθυντή του Μουσείου Ακρόπολης, Νικόλα Σταμπολίδη, να εξηγεί με τον πιο απλό τρόπο γιατί τα Γλυπτά ανήκουν στο μεγάλο αθηναϊκό μουσείο. 

Να επιστρέψουμε στην πρώτη φορά που επισκεφθήκατε την Ελλάδα.

Ορισμένες στιγμές της εμπειρίας της ηρωίδας μου στο μυθιστόρημα «Το ειδώλιο», της Χέλενα, αντανακλούν και δικές μου, ιδιαίτερα η αντίδρασή της όταν επισκέπτεται για πρώτη φορά την Ελλάδα. Θυμάμαι ακόμη πολύ έντονα εκείνη τη στιγμή που κατέβηκα από το αεροπλάνο στο τότε αεροδρόμιο του Ελληνικού, στη Γλυφάδα: τη λάμψη πάνω στην άσφαλτο, τις μυρωδιές, το φως που λαμπύριζε στη θάλασσα. Ηταν σαν να ερωτεύεσαι. Από εκείνη την πρώτη επίσκεψη ήξερα πως θα επέστρεφα στην Ελλάδα ξανά και ξανά. 

Το «λογοτεχνικό ταξίδι» στην Ελλάδα ξεκίνησε πριν από δύο δεκαετίες με το μυθιστόρημα «Το νησί». Εχει αλλάξει η Βικτόρια Χίσλοπ με τα χρόνια;

Νομίζω πως οι περισσότεροι από εμάς αλλάζουμε με τα χρόνια, όχι μόνο λόγω της ηλικίας, αλλά και μέσα από τις εμπειρίες, το διάβασμα, τα ταξίδια, τη σκέψη, την εξωστρέφεια, τον χρόνο που περνάμε με άλλους ανθρώπους. Θα ήταν παράξενο να μην εξελισσόμαστε. Αρα, ναι, σίγουρα έχω αλλάξει. Ως συγγραφέας, ελπίζω πως έχω βελτιωθεί. Είναι λίγο σαν το πιάνο: αν συνεχίζεις να εξασκείσαι, πιθανότατα θα προοδεύσεις και θα φτάσεις να παίζεις Σοπέν… 

Ενδιαφέρεστε για την πολιτική; Θα σκεφτόσασταν να εμπλακείτε ενεργά;

Ενδιαφέρομαι πολύ για την πολιτική. Είμαι παντρεμένη με πολιτικό δημοσιογράφο και σατιρικό σχολιαστή, οπότε είναι μέρος του «οξυγόνου» του σπιτιού μας. Ωστόσο, κάποιες φορές χρειάζεται να απομακρύνομαι από το χάος της επικαιρότητας και το μπέρδεμα της παγκόσμιας πολιτικής. Δεν είμαι βέβαιη ότι ο κόσμος βρισκόταν ποτέ σε χειρότερη κατάσταση στη διάρκεια της ζωής μου και για λόγους αυτοπροστασίας νομίζω πως χρειαζόμαστε διαλείμματα: να «χαθούμε» σε ένα μυθιστόρημα ή μία ταινία ή απλώς να περπατήσουμε ακούγοντας μουσική. Περισσότερο από την πολιτική με ενδιαφέρει η Δημοκρατία, όπου η ελευθερία του λόγου διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Η πιο κοντινή μου προσέγγιση σε έναν ενεργό πολιτικό ρόλο είναι η εκστρατεία για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, που εμπεριέχει αρκετές πολιτικές διαστάσεις. Αν έπρεπε να διαλέξω, νομίζω πως θα ήμουν καλύτερη διπλωμάτης παρά πολιτικός. 

Με αφορμή τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας στις 8/3, ποιο θα ήταν το μήνυμά σας για φέτος;

Οι άνδρες διοικούν τον κόσμο, σε όλους σχεδόν τους τομείς και στις περισσότερες χώρες. Και τα πράγματα δεν πηγαίνουν ιδιαίτερα καλά αυτήν τη στιγμή, έτσι δεν είναι; Ας προσπαθήσουμε να το αλλάξουμε. Ας δώσουμε στα νέα κορίτσια την εκπαίδευση και την ενθάρρυνση που χρειάζονται, ώστε να διεκδικήσουν θέσεις εξουσίας και επιρροής. Αυτό μόνο καλό μπορεί να κάνει στον κόσμο. Να τον κάνει καλύτερο, πιο ειρηνικό. Και αυτό πρέπει να είναι η φιλοδοξία μας. Ισως ο μόνος τρόπος για να επιβιώσουμε. Οι γυναίκες είναι οι μεγάλες δημιουργοί.

Τι πραγματεύεται το νέο σας βιβλίο «The Wine-Dark Sea»;

Αυτήν τη φορά, η ιστορία εκτυλίσσεται την περίοδο του ελληνικού Εμφύλιου Πολέμου και στα χρόνια που ακολούθησαν, παρακολουθώντας τον κατακερματισμό δύο οικογενειών. Οι προσπάθειές τους να ξαναβρεθούν διαρκούν πολλά χρόνια και τους οδηγούν σε μακρινά και απαιτητικά ταξίδια, εξ ου και η αναφορά στην «Οδύσσεια» του Ομήρου στον τίτλο. 

Ποια βιβλία αγαπάτε;

Διαβάζω πολλά μη λογοτεχνικά βιβλία για έρευνα, αλλά και πολλά μυθιστορήματα. Οι αγαπημένες μου συγγραφείς είναι η Γαλλίδα Ανί Ερνό και η Αμερικανίδα Αν Τάιλερ. Και οι δύο γράφουν με την καρδιά, κάτι που θαυμάζω ιδιαίτερα!