Πληθωρικός, πηγαίος, αυθόρμητος, πολύ αγαπητός ηθοποιός και σκηνοθέτης, με πορεία πενήντα ετών πίσω του, ο Γιάννης Μποσταντζόγλου μίλησε στην εκπομπή Art Therapy στο διαδικτυακό κανάλι του Ελεύθερου Τύπου και στη Δέσποινα Σαββοπούλου για την πλούσια διαδρομή του, για το ελληνικό θέατρο, την παράσταση που παίζει με μεγάλη επιτυχία για δεύτερη χρονιά φέτος την «Τελευταία Έξοδος -Ρίτα Χέιγουορθ» στο θέατρο Άνεσις, αλλά και για την οικογένειά του, τις ασχολίες του, το βιβλίο που ετοιμάζει και άλλα πολλά ακόμα πάντα με χιούμορ και έντονο αυτοσαρκασμό.
Γιός του κορυφαίου δημιουργού Μέντη Μποσταντζόγλου, του γνωστού μας Μποστ που υπήρξε διακεκριμένος, σκιτσογράφος, ζωγράφος, θεατρικός συγγραφέας, γελοιογράφος, στιχουργός, μεγάλωσε σε μια οικογένεια που η τέχνη ανθούσε σε πολλά επίπεδα.
«Έτυχε να έχω πολύ καλούς γονείς. Ήταν σωστοί άνθρωποι, δεν μας ζόριζαν με τον αδερφό μου», λέει ο ίδιος. «Μας έλεγαν να προσπαθούμε να πορευόμαστε σωστά, αλλά μας έδειχναν και τις κακές μας πλευρές. Ήταν άνθρωποι που παρακολουθούσαν τη διαδρομή μας, αλλά και εμείς αν μπορώ να το πω ήμασταν καλής πάστας και δεν εκτραπήκαμε. Από εκείνους πήραμε ηθικές αρχές και αξίες. Θέλω να μείνω σε αυτό, καθώς για μένα δεν έχει σημασία αν είμαι καλός ή μέτριος ή κακός ηθοποιός ή συγγραφέας ή σκηνοθέτης. Με ενδιαφέρει κυρίως η υπαρξιακή υστεροφημία μου. Θέλω περισσότερο να λένε για μένα ότι ήμουν βολικός, συνεννοήσιμος άνθρωπος. Αν και έχω υπάρξει κι εγώ κέρατο βερνικωμένο που λένε μερικές φορές. Και σε συνεργασίες μου μπορεί να συμβεί. Έχω σηκωθεί και έχω φύγει, όταν με προκαλούν. Έχω ωστόσο γαϊδουρινή υπομονή και για να εκνευριστώ πρέπει να γίνει κάτι που με ενοχλεί πολλές φορές. Τότε θα το πω και αν είναι θα εκραγώ. Αλλά την εκατοστή φορά… Μερικές φορές μπορεί να είμαι δύσκολος άνθρωπος. Αν μου πατήσεις τον κάλο που λένε εκνευρίζομαι. Δεν θεωρώ όμως ότι αδικώ τους ανθρώπους.»
Για την παράσταση «Τελευταία έξοδος-Ρίτα Χέιγουορθ» που παίζει για δεύτερη φορά φέτος με μεγάλη επιτυχία στο θέατρο Άνεσις: «Πρόκειται για ένα θεατρικό έργο που προήλθε από ταινία, η οποία συγκαταλέγεται σήμερα μεταξύ των δέκα καλύτερων ταινιών. Είναι μια δουλειά συνόλου, όπου πρωταγωνιστεί ο Νίκος Ψαράς, ο οποίος είναι εξαιρετικός, ενώ επίσης παίζουν ο Μάνος Βακούσης, ο Δημήτρης Παπανικολάου, ο Γιώργος Ρούφας και πολλοί ακόμα, όλοι καταπληκτικοί. Κάνουμε και πολύ καλή παρέα. Είναι από τις σπάνιες φορές στην καριέρα μου, στα 55 χρόνια που είμαι στο κουρμπέτι, που έχω νιώσει τόσο τρυφερά, ωραία, υποστηρικτικά, αστεία, σεβαστικά. Κανείς δεν ξεπερνά τα όρια.»
Για τον ρόλο του και το έργο: «Όλη η παράσταση διαδραματίζεται σε μια φυλακή. Παίζω τον ρόλο του κρατούμενου που συντηρεί τη βιβλιοθήκη, του βιβλιοθηκάριου.»
Διαβάστε Επίσης
Ποια μηνύματα θέλει να μας περάσει το έργο μέσα από μια φυλακή; «Της φιλίας, της αλληλεγγύης, της δικαιοσύνης. Αλλά και με όλα τα κακά που φέρει μια φυλακή. Ας πούμε εγώ αυτοκτονώ στο τέλος γιατί έχω πάθει ιδρυματισμό μετά από 50 χρόνια φυλακισμένος. Βγαίνω έξω στην κοινωνία και δεν μπορώ να ζήσω. Δεν ξέρω τι σημαίνει να είμαι ελεύθερος. Το έργο είναι αλληγορικό. Μας λέει ότι μας περικυκλώνει κοινωνική θανατήλα και σαπίλα. Και λες αμάν πώς θα ξεφύγω από αυτό το βάσανο. Ενώ βρίσκονται σε μια φυλακή σκοτεινή και δυσώδη, τρέφουν ελπίδα για το πως θα βγουν από τα τείχη της φυλακής που μεταφορικά είναι τείχη κοινωνικά.»
Έχουμε χάσει τον προσανατολισμό μας σήμερα; «Σαφώς τον έχουμε χάσει. Βλέπουμε κάθε μέρα λάθος δικαστικές αποφάσεις, πολέμους, αναίτια βία και κυνισμό. Δεν είμαι αισιόδοξος με αυτό που βλέπω. Έχω ζήσει παλαιότερα πολύ φτωχότερα, πολύ πιο δύσκολα από τώρα. Και όμως υπήρχε ανθρωπιά που σήμερα είναι υπό διωγμό. Με στενοχωρεί πάρα πολύ αυτό. Με θλίβει. Τα νέα παιδιά που έπονται αναρωτιέμαι σε τί κόσμο θα ζήσουν. Έχουν έρθει όλα ανάποδα με τις επιλογές των ηγετών σήμερα.»
Σε αυτό το πλαίσιο το κοινό έχει ανάγκη να πηγαίνει στο θέατρο; «Νομίζω ναι. Αλλά δεν ξέρω αν όλοι επιλέγουν ένα σοβαρό θέατρο να δουν. Υπάρχει η καραμέλα που λέει ότι πάμε στο θέατρο να διασκεδάσουμε, δεν πάμε να προβληματιστούμε. Δηλαδή θες καλαμπούρια και ανέκδοτα για να γίνει όμορφη η ζωή σου; Στο θέατρο πας για να προβληματιστείς, να δεις πώς μπορείς να απεμπλακείς από τον βρόγχο της καθημερινότητας. Πώς μπορεί να δοθεί μια λύση στους προβληματισμούς σου. Δεν πας για να χαχανίζεις και μετά να ξαναπέσεις στη ζωή σου, που είναι σαν καζάνι που βράζει.»
Ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος της τέχνης σήμερα; «Είναι να σε εξευγενίσει, να σου ανοίγει τους ορίζοντες, να σε κάνει καλύτερο άνθρωπο. Δεν είναι να σε κάνει να χαχανίσεις.»
Ποιες είναι οι αγαπημένες συνήθειες; «Μου αρέσει πολύ να διαβάζω και να ασχολούμαι με τα χομπάκια μου. Μου αρέσει για παράδειγμα να συλλέγω νομισματάκια. Μου αρέσουν και τα παλιά πιάτα, τα ξυλόγλυπτα, οι πίνακες, τα βιβλία επίσης. Είναι ένας άλλος κόσμος, αυτός με τα παλιά αντικείμενα, που σου δίνει μεγάλες ικανοποιήσεις και σε κάνει να ξεφεύγεις από τη ρουτίνα σου. Ψάχνω να βρω αυτά τα παλιά αντικείμενα, να τα πληρώσω, δεν έχω να φάω, φωνάζει η γυναίκα μου…»
Είναι μια οικογένεια ηθοποιών μαζί με τη γυναίκα του Δήμητρα Παπαδήμα, την κόρη τους Θαλασσινή που ακολούθησε τον δρόμο των γονιών της στην υποκριτική, πλην του γιού που έγινε ξεναγός: «Είναι ακόμα στις αρχές της η Θαλασσινή. Θεωρώ ότι έχει πολύ μεγάλο ταλέντο. Της λέω να μην απογοητεύεται, να προσπαθεί, αλλά και να μην πάρουν τα μυαλά της αέρα γιατί μπορεί να μείνει 10 χρόνια άνεργη και μετά να ανοίξει τυροπιτάδικο. Δεν είναι ντροπή. Την προσγειώνω απότομα, αλλά αποφασιστικά. Δεν μου αρέσει να λέμε μόνο καλά λόγια στα παιδιά μας. Χάνουν το μέτρο έτσι. Είναι και θέμα τύχης, επιμονής και υπομονής αν θα επιπλεύσεις στο επάγγελμα,.»
Εκείνη τι λέει για τους ηθοποιούς γονείς της; Σας θαυμάζει βέβαια; «Ναι, έτσι νομίζω ναι, μας θαυμάζει ως μαμά και μπαμπά, ως πρότυπα. Έχει ορθή κρίση. Είναι καλό παιδί, δεν ουρανοβατεί. Πατάει γερά στα πόδια της. Αλλά στενοχωριέται αν δεν της πάει κάτι καλά. Έχει δυσκολίες στο να βρει δουλειά. Είμαστε …100 χιλιάδες ηθοποιοί πια.»
Πως θα ήταν να παίξετε μαζί; «Θα μου άρεσε. Υπήρξε μια περίπτωση που συζητάγαμε κάτι σχετικό όπου θα παίζαμε και στο θέατρο τον μπαμπά και την κόρη, αλλά δεν ευοδώθηκε τελικά. Άλλη φορά…»
Με τη Δήμητρα Παπαδήμα είστε 35 χρόνια μαζί. Πως είναι η κοινή σας ζωή; «Βασανίζει ο ένας τον άλλον… Όχι, περνάμε πολύ καλά. Ειδικά τώρα έχουμε εξομαλύνει τα εφηβικά νεύρα, τα πείσματα, τις χαζομάρες. Η σχέση μας διέπεται από σεβασμό και κατανόηση. Είμαστε μια χαρά.»
Φίλοι από το θέατρο υπάρχουν; «Όχι πάρα πολλοί, αλλά υπάρχουν. Έχουμε συνεργαστεί με μερικούς ανθρώπους 100 φορές. Με άλλους χανόμαστε. Είναι το επάγγελμα τέτοιο. Παίζει ο ένας εδώ, ο άλλος εκεί… Έχω και φίλους από την παιδική μου ηλικία και από τη γειτονιά που είχα παλιά, κ.ά. Έχω και έναν αδελφικό φίλο στη Δράμα, γιατρός στη σύνταξη πλέον. Είμαστε τόσο αγαπημένοι, σαν να βλεπόμαστε κάθε μέρα. Μιλάμε στο τηλέφωνο πολύ συχνά.»
Τι ζητάει από έναν άνθρωπο για να είναι φίλοι; «Το καθαρό του βλέμμα. Να είναι αλληλέγγυος φιλικά. Να μου δείχνει την αγάπη του. Και να μην έχουμε διαφορές επαγγελματικές, ή άλλες. Να υπάρχει αγνή φιλία μεταξύ μας.»
Υπάρχει ενσυναίσθηση σήμερα μπαίνουμε ο ένας στη θέση του άλλου; «Νομίζω ναι. Αλλά βαίνει συνεχώς μειούμενη αυτή η ενσυναίσθηση. Αρχίζουμε και γινόμαστε πολύ παρτάκηδες και κυνικοί. Λες εγώ να τη βγάζω καθαρή, δεν με νοιάζει ο δίπλα. Εμείς έχουμε μάθει αλλιώς. Είμαστε μπολιασμένοι με μια ανθρώπινη συμπεριφορά. Με ενδιαφέρει ο άλλος να με σέβεται. Να με εκτιμάει. Να με φροντίζει. Να με αγαπάει ανυστερόβουλα.»
Με αγαπημένη συνήθεια την ανάγνωση περνά ώρες ολόκληρες σε καφέ διαβάζοντας: «Ναι πράγματι. Μου αρέσει. Τώρα διαβάζω μια πραγματεία για τον μπαμπά μου του Κώστα Κυριακού. Που εξηγεί τα της θεατρικής του γλώσσας και γενικά για την καλλιτεχνική του υπόσταση. Επίσης διαβάζω τα «Αποκηρυγμένα» ποιήματα του Καβάφη, που έχουν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Ο άνθρωπος ήταν εξαιρετικά προοδευτικός. Ένα πολύ ψαγμένο άτομο. Έγραφε για τα Ελγίνεια Μάρμαρα διεκδικώντας τα με επιχειρηματολογία κατά των αποικιοκρατών, το 1891. Έγραφε επίσης για την στιχοπλοκή των αρχαίων ποιητών. Το γεγονός με μένα είναι ότι διαβάζω άναρχα. Μπορεί να διαβάζω ταυτόχρονα την Θεία Κωμωδία του Δάντη και τη βιογραφία του Χίτλερ και ποίηση Καβάφη. Με ενδιαφέρουν πολλά και διαφορετικά. Δεν είμαι μονομερής, ούτε μονομανής. Μου αρέσει να αποκτώ γνώσεις για διαφορετικά θέματα.»
Ένας τόσο καλός αναγνώστης μπορεί να είναι και συγγραφέας; Υπάρχει κάποιο βιβλίο προς έκδοση; «Ναι γράφω πολλά χρόνια. Έχω έτοιμο ένα βιβλίο που είναι υπό έκδοση με τίτλο «Το προσωπικό μου παραλήρημα». Επειδή θίγω κάποια σοβαρά θέματα, ενώ άρεσε, δεν μου το κυκλοφορούν 4-5 εκδότες που το πήγα και θα το κυκλοφορήσω ως αυτοέκδοση μόνος μου και θα πάω να το πουλάω έξω από το Πολυτεχνείο. Είναι μια θεώρηση των γεγονότων που συμβαίνουν γύρω μας. Ετοιμάζω κι ένα ακόμα βιβλίο που επίσης είναι σχεδόν έτοιμο με δικά μου μοιρολόγια. Σε ένα άλλο βιβλίο παλιότερο που έχω γράψει έχω περίπου εξήντα τραγούδια, σαράντα από τα οποία έχουν ήδη μελοποιηθεί από σημαντικούς συνθέτες, όπως οι: Θεοδωράκης, Κηλαηδόνης, Νικολόπουλος, Τσακνής, Βαγιόπουλος, Πλέσσας, Σούκας. Ίσως κάποια στιγμή κυκλοφορήσουν και αυτά τα τραγούδια σε δισκάκι.»
Το γεγονός ότι στη διαδρομή υπήρξε μια πολύ αθλητική ζωή. Αθλητής στο πόλο, το στίβο και το δέκαθλο. Όλο αυτό πόσο έχει επηρεάσει τη θεατρική και καλλιτεχνική ζωή; «Ο δρων αθλητής μοιάζει με τον δρώντα καλλιτέχνη. Πρέπει να έχει συγκρότηση, αυτοσυγκράτηση, εγκράτεια, πείσμα. Όλα αυτά τα καλλιεργείς και βγαίνει ένα κράμα του ότι είσαι τελικά καλλιτεχνικά. Εγώ είμαι λίγο σαν τον μπαμπά που ήταν και ζωγράφος και σκηνογράφος και συγγραφέας. Πολυδιάστατος. Δεν έχω όμως βλέψεις να ντύσω τον εαυτό μου με πολλά επίθετα. Απλά μου αρέσει να εκφράζομαι με πολλούς τρόπους. Γι αυτό και έχω κυκλοφορήσει δύο βιβλία που ούτε τα έχω παρουσιάσει. Ήθελα απλά να φύγουν από πάνω μου αυτά που είχα να πω.»
Λείπει από τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, όπου δεν εμφανίζεται εδώ και μερικά χρόνια: «Κι εμένα μου λείπουν. Όποιος θέλει με παίρνει. Αν αντέχω πηγαίνω. Το τελευταίο τηλεοπτικό ήταν «Οι στάβλοι της Εριέττας Ζαΐμη», είκοσι χρόνια πίσω. Οι αμοιβές σήμερα είναι πενιχρές. Κάποτε οι εποχές ήταν καλύτερες. Για δέκα χρόνια έβγαλα κι εγώ κάποια χρήματα. Όμως είμαι 55 χρόνια στη δουλειά αυτή. Δεν συμβαίνουν συνέχεια αυτά. Και η ζωή συνεχίζεται.»
Ο απολογισμός των 55 χρόνων δουλειάς είναι θετικός; «Θετικός είναι βέβαια. Και τώρα να ξανάρχιζα τα ίδια θα ήθελα να κάνω. Τώρα που μεγάλωσα βλέπω ότι έχω κουραστεί πολύ. Μια λέω να πεθάνω στη σκηνή, μια λέω γιατί να πεθάνω στη σκηνή και να μην είμαι στα ζεστά να τρώω πατσάδες και καλαμπόκια; Κάποτε μου είχε πει ο Γιώργος Μιχαλακόπουλος ότι κουβαλάει 40 χρόνια συσσωρευμένης κούρασης. Έτσι είναι. Δεν έχω χάσει σεζόν. Και κάθε σεζόν βάζεις ένα βιβλίο στον εγκέφαλό σου. Το μαθαίνεις απ’ έξω και το παίζεις κάθε μέρα επί σκηνής. Μπορεί μάλιστα και να αλλάζεις είδος, και να πηγαίνεις από την επιθεώρηση, στην κωμωδία ή στο δράμα. Όταν είσαι 20 πετάς. Όταν μεγαλώνεις όμως και πάλι ο θεατής πρέπει να σε βλέπει σε φόρμα γιατί έχει πληρώσει. Και ο ρόλος μπορεί να έχει απαιτήσεις και το θέατρο είναι αχάριστο.
Μπορούμε να ξεχωρίσουμε κάποιες παραστάσεις-σταθμούς σε αυτά τα 55 χρόνια πορείας; «Ίσως ξεχάσω μερικά και γίνω άδικος. Θα μείνω σε κάποιες ενότητες. Είχαμε κάνει με τον Γιάννη Κακλέα, που είναι αδερφικός φίλος και είμαστε μαζί από τη σχολή του Κουν το 1972, την ομάδα Θέαμα και κάναμε κάποια έργα με μεγάλη επιτυχία. Μετά έπαιξα για 3-3,5 χρόνια με την Ξένια Καλογεροπούλου σε πολύ φροντισμένες παραγωγές για παιδιά. Μετά έκανα πολλές παραστάσεις στο ελεύθερο θέατρο. Κάποιες δεν ήταν καλές και έγιναν για βιοποριστικούς λόγους. Γιατί έτσι έτυχε. Άλλες φορές δεν εκτίμησα εγώ μια πρόταση που ήταν καλύτερη και πήγα στην χειρότερη. Ή για να είμαι σε φιλικό περιβάλλον. Για λόγους προσωπικούς. Έχω αρνηθεί προτάσεις πολύ συμφέρουσες για μένα γιατί είχα πει σε ένα φίλο θα είμαι μαζί σου. Δεν παίρνω τον λόγο μου πίσω ποτέ. Και έχω ταλαιπωρηθεί γι αυτό. Μια ακόμα ενότητα εξαιρετική ήταν παραστάσεις που έκανα με τη γυναίκα μου τη Δήμητρα Παπαδήμα. Όπως τα «Μικρά συζυγικά Εγκλήματα» καθώς και κάποια δικά της έργα. Είχε γράψει το «Μποστ και Φλοξ» που παίξαμε με τον Κώστα Φλωκατούλα και είχε πάει πάρα πολύ καλά.»
Υπάρχουν σχέδια, όνειρα; «Πολλά, αλλά δεν πρέπει να είμαστε αχόρταγοι. Δεν προλαβαίνουμε να τα κάνουμε όλα στη ζωή μας. Ένα κουσούρι που έχω είναι να λέω κάθε τόσο δεν θα προλάβω να διαβάσω τα βιβλία, να ανεβάσω τα έργα, να παίξω τους ρόλους που θα ήθελα. Και μετά καταλαβαίνω ότι δεν γίνεται να κυνηγάω τα πάντα. Ό,τι κάτσει λοιπόν και να λέμε δόξα τω Θεώ. Να το κάνουμε όσο μπορούμε πιο καλά και να πηγαίνουμε παρακάτω…»
