Πέντε χάλκινα αντικείμενα πολεμικής εξάρτυσης -δύο κράνη και τρεις μίτρες με έκτυπη διακόσμηση, που χρονολογούνται στον ύστερο 7ο αιώνα π.Χ.- τα οποία συνδέονται τεκμηριωμένα με ευρείας κλίμακας λαθρανασκαφή που πραγματοποιήθηκε το 1964 στο Αφρατί Βιάννου Ηρακλείου Κρήτης, παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής στην Ελλάδα από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η επιστροφή τους έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα επανενωθούν με ευρήματα από την ίδια λαθρανασκαφή, τα οποία είχαν κατασχεθεί από τις ελληνικές Αρχές και φυλάσσονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, καθιστώντας δυνατή την επανένωση ενός σημαντικού αρχαιολογικού συνόλου. Μαζί τους επαναπατρίζονται από τις ΗΠΑ ακόμη δέκα αρχαιότητες, οι οποίες καλύπτουν ένα ευρύ χρονολογικό φάσμα, από την προϊστορική εποχή έως την αρχαϊκή, την κλασική και την ελληνιστική περίοδο, φθάνοντας έως τον 1ο αιώνα μ.Χ. Οι δεκαπέντε αρχαιότητες παραδόθηκαν στην υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε ειδική τελετή στην Εισαγγελία του Μανχάταν.
Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει, επίσης, τη συστηματική δράση της Εισαγγελίας του Μανχάτταν και ειδικότερα της Υπηρεσίας Παράνομης Διακίνησης Αρχαιοτήτων (Antiquities Trafficking Unit) αλλά και τη στενή συνεργασία με τις ελληνικές Αρχές για την επιστροφή παράνομα διακινηθέντων πολιτιστικών αγαθών. «Με τον σημερινό επαναπατρισμό 15 ακόμη αρχαιοτήτων επιβεβαιώνεται εκ νέου ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς συναντά έμπρακτα τη δικαιοσύνη και τη διεθνή συνεργασία. Από το 2022 έως σήμερα, 179 αρχαιότητες έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα με αποφάσεις της Εισαγγελίας του Μανχάταν» σημείωσε κατά την τελετή παράδοσης-παραλαβής η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και έκανε ιδιαίτερη αναφορά στα ευρήματα που συνδέονται με τη λαθρανασκαφή στην Κρήτη.
Η υπουργός υπογράμμισε επίσης ότι «πίσω από κάθε επαναπατρισμό βρίσκεται μια συστηματική και επίμονη προσπάθεια έρευνας, επιστημονικής τεκμηρίωσης και διεθνούς συνεργασίας», τονίζοντας ότι η συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισμού με την Εισαγγελία του Μανχάταν έχει αποδειχθεί καθοριστική.
Διαβάστε Επίσης
Όπως είπε η κ. Μενδώνη: «Η Ελλάδα δεν είναι απλώς αποδέκτης των θετικών αποτελεσμάτων αυτής της κοινής προσπάθειας. Είναι ενεργός και ουσιαστικός εταίρος στη διαδικασία εντοπισμού, τεκμηρίωσης και ανάκτησης πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από τη χώρα μας. Κάθε επαναπατρισμός είναι μια πράξη δικαιοσύνης απέναντι στην ιστορία μας και, ταυτόχρονα, μια έμπρακτη απόδειξη ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο παράνομης εμπορίας».
Από την μεριά του ο επικεφαλής της Antiquities Trafficking Unit, Αντιεισαγγελέας στην Εισαγγελία του Μανχάταν, Matthew Bogdanos, σημείωσε ότι «κάθε αντικείμενο που επιστρέφει στο σπίτι του, στους Έλληνες, αποτελεί έναν εορτασμό της φιλίας και της αδιάλειπτης προσπάθειάς μας ενάντια στην παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων. Αλλά κάθε επαναπατρισμός αποτελεί και μια υπενθύμιση της συστηματικής αναζήτησης για τα ιδεώδη του κάλλους, της δικαιοσύνης και της αλήθειας, που γέννησε η ηλιόλουστη γη της Ελληνικής Δημοκρατίας».
Όπως αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση τα αντικείμενα καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ χρονολογικό φάσμα, από την προϊστορική και την πρώιμη μυκηναϊκή περίοδο έως την αρχαϊκή, την κλασική και την ελληνιστική εποχή, φθάνοντας έως την πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο (1ο αιώνα μ.Χ.).
Στις αρχαιότητες περιλαμβάνονται ένα κυκλαδίτικο μαρμάρινο γυναικείο ειδώλιο τύπου Σπεδού (2700–2600 π.Χ.) και ένα μαρμάρινο πώμα πυξίδας (2700–2200 π.Χ.), καθώς και μία πήλινη ραμφόστομη πρόχους, αγγείο με χαρακτηριστικό ραμφοειδές στόμιο (1750–1700 π.Χ.). Από την αρχαϊκή περίοδο προέρχεται ένα συμπαγές χάλκινο βραχιόλι με στικτή διακόσμηση (7ος–6ος αιώνας π.Χ.), της κατηγορίας των λεγόμενων «μακεδονικών χαλκών».
Στην κλασική περίοδο χρονολογείται ένας μαρμάρινος κόχλος, γύρω στο 400 π.Χ., ενώ στην ύστερη κλασική περίοδο ανήκουν ένας χάλκινος δίσκος κατόπτρου και ένα χάλκινο απορραντήριο δηλαδή αγγείο που χρησιμοποιούνταν για τελετουργικό με νερό, που χρονολογούνται μεταξύ 350 και 300 π.Χ. Στην ελληνιστική περίοδο ανήκει χρυσό περιδέραιο με περίαπτο σε σχήμα αμφορέα (125–120 π.Χ.). Τέλος, στην πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο, και συγκεκριμένα στην περίοδο των Ιουλίων-Κλαυδίων (14–68 μ.Χ.), χρονολογείται ανδρική κεφαλή με toga (ένδυμα των Ρωμαίων), από εξαιρετικής ποιότητας παριανό μάρμαρο, η οποία θεωρείται ότι απεικόνιζε τον Genius, την προσωποποίηση του πνεύματος του αυτοκράτορα.
Η προέλευση των πέντε χάλκινων αντικειμένων και η σύνδεσή τους με τη λαθρανασκαφή που πραγματοποιήθηκε πριν από 62 χρόνια στην Κρήτη τεκμηριώθηκαν από τη Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του Υπουργείου Πολιτισμού, μέσα από αρχαιολογικές και ιστορικές δημοσιεύσεις, αρχειακό υλικό και στοιχεία από κατασχέσεις στην ίδια περιοχή. Ανάλογα ευρήματα από την ίδια λαθρανασκαφή είχαν κατασχεθεί από τις ελληνικές Αρχές και σήμερα φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, γεγονός που επιτρέπει πλέον την επανένωση ενός σημαντικού αρχαιολογικού συνόλου.
Η τελετή επαναπατρισμού των αρχαιοτήτων έγινε παρουσία της Υφυπουργού Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, αρμόδιας για Μορφωτικές και Πολιτιστικές Υποθέσεις Catherine Dillon, της Γενικής Προξένου της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη Ιφιγένειας Καναρά, της Προϊσταμένης της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών Βάσως Παπαγεωργίου, στελεχών της Αντιεισαγγελίας του Μανχάταν και του Υπουργείου Πολιτισμού.
