Το τραγούδι «Θερινά σινεμά» του Λουκιανού Κηλαηδόνη, το άκουσα χρόνια αργότερα, μεγάλη πια.
Κι όμως, από την πρώτη στιγμή ένιωσα πως μιλούσε για τα δικά μας καλοκαίρια. Για το θερινό σινεμά «Αστέρια» της Κατερίνης. Για εκείνες τις νύχτες που νόμιζες πως ο κόσμος ολόκληρος χωρούσε σε ένα λευκό πανί, λίγες μεταλλικές καρέκλες και μια μυρωδιά από γιασεμί. Ο ουρανός ήταν η οροφή του και το γιασεμί το φως του. Κάθε Τετάρτη βράδυ -βραδιά κανονισμένη από καιρό στις ζωές των μεγάλων- λίγο πριν δύσει ο ήλιος, οι πόρτες άνοιγαν διάπλατα, οι καρέκλες του σκηνοθέτη σύρονταν πάνω στο χαλίκι κι η μυρωδιά από αγιόκλημα και ζουμπούλι απλωνόταν στον δρόμο σαν υπόσχεση πως κάτι θα συμβεί. Ημουν παιδί τότε, του Δημοτικού. Στην ηλικία που πιστεύεις πως τα καλοκαίρια δεν τελειώνουν ποτέ και πως οι μεγάλοι ξέρουν πάντα περισσότερα απ’ όσα λένε. Ηταν χρόνια χούντας. Θυμάμαι έναν χωροφύλακα να στέκεται συχνά λίγο πιο πέρα, αμίλητος, σαν να επιτηρούσε ακόμη και το σκοτάδι. Η γιαγιά μου με έπιανε από το χέρι σφιχτά και περπατούσαμε προς το σινεμά μέσα στο μισοσκόταδο. Το θερινό σινεμά ήθελε ημίφως. Ηθελε χώρο για το θαύμα. Γιατί έτσι το βλέπαμε. Πριν ακόμη πληρώσουμε το εισιτήριο, ακούγαμε τους πρώτους ήχους. Το μεταλλικό τρίξιμο της μηχανής προβολής, τις φωνές παιδιών που έτρεχαν ανάμεσα στις σειρές πριν αρχίσει η ταινία. Μπαίναμε από μια μικρή πόρτα με σκουριασμένο σύρτη.
– Πρόσεχε μην πιαστείς, έλεγε πάντα η γιαγιά μου. Σαν να ήταν η είσοδος σε κάποιο μυστικό μέρος που μπορούσε να σε δαγκώσει. Μέσα, οι καρέκλες έτριζαν σαν να διαμαρτύρονταν που τις ξυπνούσαμε. Τα παιδιά καθόντουσαν στα χαλίκια, σχεδόν κάτω από το λευκό πανί. Τότε πήγαινε πολύ κόσμος στο σινεμά και τα παιδιά δεν έπρεπε να πιάνουμε θέσεις. Αλλο που δεν θέλαμε. Πίσω οι άντρες με τσιγάρα που άναβαν κι έσβηναν σαν μικρά αστέρια, ενώ οι γυναίκες κρατούσαν σακούλες με πασατέμπο και στραγάλια, βεντάλιες που ανοιγόκλειναν αργά μέσα στη ζέστη. Η γιαγιά μου μού αγόραζε πάντα πορτοκαλάδα.
Η συυγραφέας Μάγδα Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη
– Μην τα ρίχνεις κάτω τα φλούδια, με συμβούλευε.
Κι εγώ φυσικά τα έριχνα. Οχι επίτηδες. Απλώς τα δάχτυλά μου ήταν πάντα λίγο πιο γρήγορα από μένα, από την αγωνία της αναμονής της ταινίας.
– Μη μιλάς όταν αρχίσει, μου έλεγε ύστερα. Θα χάσεις τη μαγεία.
Διαβάστε Επίσης
Κι εγώ σώπαινα. Οχι από φόβο. Από προσμονή. Οταν άναβε το πανί, όλα άλλαζαν. Πρώτα οι διαφημίσεις. Ο Ακάκιος με τα μακαρόνια ΜΙΣΚΟ, οι σοκολάτες ΙΟΝ, τα τσιγάρα SANTE με την ξανθομαλλούσα που χαμογελούσε σαν να μην υπήρχε ποτέ λύπη στον κόσμο. Υστερα η μουσική γέμιζε τον χώρο και οι άνθρωποι της γειτονιάς γίνονταν σκιές. Οι σκιές γίνονταν ιστορίες. Για δύο ώρες δεν ήμασταν ούτε θεατές ούτε πρωταγωνιστές. Ημασταν κάτι ενδιάμεσο. Σαν κομπάρσοι μιας ταινίας που, χωρίς να το ξέρουμε, μιλούσε και για τη δική μας ζωή. Κάποιες βραδιές είχε καουμπόικες ταινίες. Αλογα που έτρεχαν μέσα στη σκόνη, πιστολίδια, άντρες που δεν φοβούνταν τίποτα. Ο Λευτέρης κι ο Πάνος πετάγονταν όρθιοι και πυροβολούσαν με το δάχτυλο.
— Πιάσ’ τον!
Γέλια απλώνονταν παντού. Κάποιος τους μάλωνε, μα κανείς δεν θύμωνε πραγματικά. Γιατί όλοι, λίγο ή πολύ, θέλαμε να μπούμε μέσα στην ταινία. Κι εγώ πίστευα πως αν σηκωθώ αργά και περπατήσω μέχρι το πανί, θα μπορέσω να περάσω από την άλλη πλευρά. Μια φορά το δοκίμασα. Σηκώθηκα χωρίς να με δει η γιαγιά και πήγα μέχρι τις πρώτες σειρές μαζί με τα παιδιά της γειτονιάς. Το φως του προβολέα έπεσε πάνω μου και για μια στιγμή ένιωσα διάφανη. Σαν να έβλεπαν όλοι. Γύρισα πίσω τρέχοντας.
— Πού πήγες; με ρώτησε η γιαγιά.
— Μέσα στο πανί, της είπα.
Γέλασε χωρίς να με πιστέψει. Μα όταν είχε Νίκο Ξανθόπουλο, άλλαζαν όλα. Οι φωνές χαμήλωναν από την αρχή. Τα γέλια έσβηναν νωρίς. Οι θείες πίσω μας έσκυβαν η μία προς την άλλη και ψιθύριζαν ονόματα και τόπους σαν προσευχές.
— Σαν κι αυτούς ήμασταν…
— Από τη Σμύρνη… θυμάσαι;
Τότε η γιαγιά μου έσφιγγε το χέρι μου λίγο πιο δυνατά.
— Πόντος, μου ψιθύριζε. Τραπεζούντα. Σαμψούντα. Μη τα ξεχάσεις.
Δεν ήμασταν Πόντιοι στην καταγωγή. Κι όμως μεγαλώσαμε μέσα από τις μνήμες τους. Η Κατερίνη είναι γεμάτη από ανθρώπους που έφεραν μαζί τους τόπους χαμένους. Αλλοι από τον Πόντο, άλλοι από τη Σμύρνη, άλλοι από χωριά που δεν υπάρχουν πια παρά μόνο μέσα στις αφηγήσεις τους. Στον Ξανθόπουλο οι μεγάλοι δεν έβλεπαν έναν ήρωα· έβλεπαν συγγενείς που χάθηκαν, πατρίδες που δεν γύρισαν ποτέ. Εκλαιγα κι εγώ χωρίς να ξέρω γιατί. Ισως γιατί τα μάτια των προσφύγων στην οθόνη έμοιαζαν με το βλέμμα της γιαγιάς όταν κοιτούσε μακριά, πέρα από τη γειτονιά, πέρα από την πόλη. Μετά την ταινία η γειτονιά δεν κοιμόταν ποτέ αμέσως. Οι καρέκλες έβγαιναν στα πεζοδρόμια, οι αυλές γέμιζαν φως από το φεγγάρι, οι μεγάλοι μιλούσαν μέχρι αργά.
Μια νύχτα θυμάμαι, στα «Αστέρια», έπεσε το ρεύμα. Το πανί σκοτείνιασε απότομα και ακούστηκε ένα συλλογικό «αχ». Κάποιο παιδί γέλασε, κάποιος αγανάκτησε, μια γυναίκα έκανε αέρα με τη βεντάλια της. Για λίγα δευτερόλεπτα επικράτησε σιωπή. Κι ύστερα ακούστηκαν τα τζιτζίκια. Θυμάμαι πως σήκωσα το κεφάλι μου και κοίταξα τον ουρανό. Ηταν γεμάτος αστέρια, σαν να περίμεναν τόση ώρα τη σειρά τους.
