Ενα μοναδικό ταξίδι στον τόπο και τον χρόνο της αρχαίας Ελεύθερνας παρουσιάζεται σήμερα στην Αθήνα.
Από τους ομηρικούς χρόνους έως την ελληνορωμαϊκή εποχή και τους πρώιμους βυζαντινούς αιώνες, η ιστορία της Αρχαίας Ελεύθερνας εξακολουθεί να αποκαλύπτεται εδώ και 41 χρόνια ανασκαφικής έρευνας της κρητικής γης. Τον Ιούνιο του 2025, ο ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης και ανασκαφέας της αρχαίας Ελεύθερνας, Νίκος Σταμπολίδης, γιόρτασε 40 χρόνια από την έναρξη των ανασκαφών που έφεραν στο φως τη νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας, μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις διεθνώς.
άποψη από την ανασκαφή στην αρχαία πόλη.
Με αφορμή την επετειακή έκθεση «Αρχαϊκές ελίτ: Πολεμιστές και Πριγκίπισσες» στο Μουσείο Αρχαίας Ελεύθερνας, εκείνο το καλοκαίρι ο καθηγητής είχε γυρίσει τον χρόνο πίσω, στην πρώτη ημέρα, στις 8 Σεπτεμβρίου 1985, όταν ξεκίνησε να σκάβει στην Ελεύθερνα. Τότε, ένα λεωφορείο εξυπηρετούσε τα χωριά της περιοχής μόλις δύο φορές την εβδομάδα, ενώ ο σημερινός δρόμος προς τον αρχαιολογικό χώρο δεν υπήρχε ακόμη. Θυμόταν τους κατοίκους που άνοιγαν τα σπίτια και τις αυλές τους για να φιλοξενήσουν εκείνον και τους φοιτητές του, τις δυσκολίες των πρώτων χρόνων, τους συνεργάτες και τους ανθρώπους που μοιράστηκαν μαζί του την ανασκαφική περιπέτεια που έβαλε την Ελεύθερνα στον παγκόσμιο αρχαιολογικό χάρτη.
Για αυτήν την ξεχωριστή διαδρομή στην Ελεύθερνα, την πόλη που γνώριζε ο Ομηρος, ανοιχτή στον κόσμο της Ανατολικής Μεσογείου, με δεσμούς που έφταναν από την Πελοπόννησο και την Αττική έως την Αίγυπτο, τη Φοινίκη και την Ετρουρία, ο Νίκος Σταμπολίδης μιλά σήμερα Δευτέρα στο Μέγαρο Μουσικής.
Λίγες ώρες πριν από την εκδήλωση με τίτλο «Ελεύθερνα 40+1: Μια αναδυόμενη αρχαία πόλη», που ταυτόχρονα θα είναι επιστημονική αφήγηση, προσωπική εξομολόγηση και ταξίδι στα έγκατα της κρητικής γης και της ιστορίας, ο καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης μιλά στον «Ε.Τ.» για την ανασκαφή, το μουσείο, το «θησαυροφυλάκιο ιστοριών, το πρώτο μουσείο αρχαιολογικού χώρου στην Κρήτη», τις παλαιοχριστιανικές βασιλικές και τις αναστηλώσεις, τους «συνδεόμενους και αλληλοτεμνόμενους κύκλους», όπως τους χαρακτηρίζει.
Νίκος Σταμπολίδης στον «Ε.Τ.»: «Δεν μπορείς να ξεχωρίσεις τους αλληλοτεμνόμενους κύκλους της έρευνας, της προστασίας και της ανάδειξης»
«Δεν μπορείς να τους ξεχωρίσεις», μας λέει, όταν τον ρωτάμε για τον «επόμενο κύκλο» στην Ελεύθερνα. Και εξηγεί πως «η έρευνα, η προστασία και η ανάδειξη των μνημείων εξελίσσονται παράλληλα. Οταν ολοκληρώνεται η ανασκαφική περίοδος, συνήθως τον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβριο, ακολουθούν αμέσως η καταγραφή, η μελέτη και η συντήρηση των ευρημάτων. Πρόκειται, δηλαδή, για μια συνεχή και συνεχιζόμενη επιστημονική διαδικασία».
Η συζήτηση στρέφεται στην ανάδειξη των παλαιοχριστιανικών μνημείων της Ελεύθερνας και στην προοπτική να αποτελέσουν έναν επιπλέον πόλο έλξης επισκεπτών. Στην ανατολική πλευρά του λόφου της Αρχαίας Ελεύθερνας ανασκάπτεται η ελληνιστική, ρωμαϊκή και πρωτοβυζαντινή πόλη. Εκεί έχουν εντοπιστεί τρεις βασιλικές: του Μιχαήλ Αρχαγγέλου, της Αγίας Ειρήνης, και η λεγόμενη βασιλική του Αγίου Μάρκου, που ερευνάται συστηματικά από το 2018.
Σήμερα, όπως αποκαλύπτει στον «Ε.Τ.», οι εργασίες στη βασιλική στη θέση Αγιος Μάρκος, που χρονολογείται στις αρχές του 6ου αιώνα μ.Χ., έχουν προχωρήσει. Οι μελέτες έχουν εξελιχθεί, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η συντήρηση του μνημείου. Σε επόμενη φάση, την άνοιξη ή το καλοκαίρι, προβλέπεται -όπως λέει ο κ. Σταμπολίδης- να προχωρήσει και το κέλυφος προστασίας του μνημείου.
ΒΟΧ
Info: «Ελεύθερνα 40+1: Μια αναδυόμενη αρχαία πόλη», Νίκος Σταμπολίδης
Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, 19:00, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος.
