Σύνοδος Κορυφής ΝΑΤΟ: Μύθοι και αλήθειες - Τα τουρκικά F35 και τα ανύπαρκτα νατοϊκά στρατηγεία

Μπορεί οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για τη σκέψη πώλησης F-35 στην Τουρκία να καθιστούν αναγκαία την επαγρύπνηση σε διπλωματικό επίπεδο, όμως η εικόνα «καταστροφολογίας» κάθε άλλο παρά δικαιώθηκε. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το ανύπαρκτο στην ατζέντα της Συνόδου ζήτημα των στρατηγείων, για το οποίο ακόμη και πολιτικά πρόσωπα στη χώρα μας ζητούσαν από την κυβέρνηση να θέσει… βέτο!

Γενικά, η Σύνοδος Κορυφής εξελίχθηκε σε άσκηση δημοσίων διεθνών σχέσεων του Αμερικανού προέδρου και ανάδειξης του «ηγεμονικού» προφίλ του στη Δύση. Την ίδια Σύνοδο προσπάθησε να αξιοποιήσει και ο οικοδεσπότης Τούρκος ομόλογός του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, όπως ήταν αναμενόμενο, για να προβάλει μια αναβαθμισμένη εικόνα της χώρας του και, κυρίως, για να περάσει το μήνυμα στους συμμάχους ότι η Τουρκία τούς είναι απαραίτητη για τη συλλογική άμυνα των 32.

Σύνοδος Κορυφής ΝΑΤΟ: Υποσχέσεις, αλλά…

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον προσείλκυσε, βεβαίως, στη χώρα μας, καθώς άπτεται του ελληνοτουρκικού αμυντικού συσχετισμού δυνάμεων, το ζήτημα της επαναφοράς της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Η αλήθεια είναι ότι παρά το θερμό κλίμα μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν στον διάλογό τους μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες, ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε υποσχέσεις που δεν είναι αμελητέες σίγουρα, αλλά τις έχει δώσει και στο παρελθόν. Η φράση «θα το σκεφθούμε» του προέδρου των ΗΠΑ απέχει σαφώς από μία κατηγορηματική διαβεβαίωση ότι θα αρθούν άμεσα οι κυρώσεις CAATSA και πως η Τουρκία θα παραλάβει σύντομα την υπερσύγχρονη αεροπορική πλατφόρμα, χωρίς αυτό να σημαίνει και ότι δεν θα το επιχειρήσει.

Το γεγονός, πάντως, ότι η Αγκυρα παίζει ακόμη «τα ρέστα της» για την απόκτηση των F-35, ένα μαχητικό αεροσκάφος-game changer, αποτελεί και μία δικαίωση της κυβέρνησης Μητσοτάκη στη συγκεκριμένη εξοπλιστική επιλογή, καθώς όλοι φαντάζονται την αγωνία που θα υπήρχε σήμερα αν είχε συμβεί το αντίθετο. Αν δηλαδή η Ελλάδα ήταν εκτός προγράμματος και η Τουρκία πίεζε σήμερα για να αποκτήσει ένα υπερόπλο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, όπως, άλλωστε, είχε αναφέρει και ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Νίκος Δένδιας, στη σχετική συζήτηση της αρμόδιας Επιτροπής της Βουλής (24/9/2025), απαντώντας στη σχετική με το «μεγάλο κόστος των F-35» παρατήρηση του τότε τομεάρχη Εθνικής Αμυνας του ΣΥΡΙΖΑ, Ευάγγελου Αποστολάκη, που ζητούσε να προτεραιοποιηθούν προγράμματα ενίσχυσης του στόλου.

Την ίδια στιγμή, άλλωστε, που τα F-35 παραμένουν «αντικείμενο του πόθου» για την Αγκυρα, τα ελληνικά μαχητικά αεροσκάφη αυτού του τύπου ήδη κατασκευάζονται και τον επόμενο χρόνο οι πρώτοι Ελληνες πιλότοι τους θα εκπαιδεύονται στις ΗΠΑ.

Οι πύραυλοι S-400

Οσον αφορά την Τουρκία, το πρώτο πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει είναι τι θα γίνει με τους ρωσικούς αντιαεροπορικούς πυραύλους S-400. Στο ερώτημα αυτό σαφής απάντηση δεν έχει δοθεί, πέρα από την εμφάνιση ενός νέου προβληματικού σεναρίου παραχώρησης στη Συρία, που συναντά τη σφοδρή αντίδραση του Ισραήλ.

Αλλωστε, το γεγονός ότι υπήρξε ήδη κινητοποίηση Δημοκρατικών βουλευτών και γερουσιαστών στο Κογκρέσο για να υπάρξει «ψήφισμα αποδοκιμασίας», εφόσον επιχειρηθεί άρση των κυρώσεων του Νόμου CAATSA, αποδεικνύει ότι η προσπάθεια δεν θα είναι εύκολη, ιδίως εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών στα δύο νομοθετικά σώματα των ΗΠΑ.

Ενα άλλο σενάριο που εξετάζεται είναι η παραχώρηση των S-400 σε άλλη φιλική στην Τουρκία χώρα (π.χ. στο Αζερμπαϊτζάν ή σε κράτος της Μέσης Ανατολής), ενώ η Τουρκία προσδοκά σε αυτήν την περίπτωση να αποδεσμευθούν άμεσα τα πέντε F-35 που έχουν ήδη κατασκευαστεί για λογαριασμό της, αν και είναι ακόμη αμφίβολο ότι όντως θα πράξουν οι ΗΠΑ κάτι τέτοιο.

Χαρακτηριστικό, επίσης, του πόσο έχει θορυβήσει την Ουάσιγκτον το ζήτημα των έντονων αντιδράσεων του Ισραήλ στην ενδεχόμενη αποδέσμευση της πώλησης F-35 στην Τουρκία είναι ότι, αν δεν είχε υπάρξει η αναζωπύρωση της σύρραξης ΗΠΑ-Ιράν, ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, σχεδίαζε να επισκεφθεί το Τελ Αβίβ, σε μια προσπάθεια εξευμενισμού του Μπέντζαμιν Νετανιάχου.

Οι αμερικανικοί κινητήρες για τα ΚΑΑΝ 

Μικρότερο συγκριτικά πρόβλημα για την Ελλάδα είναι η πώληση αμερικανικών κινητήρων F110 της General Electric στην Τουρκία για την κατασκευή των τουρκικών μαχητικών αεροσκαφών ΚΑΑΝ. Παρότι δεν τη χαροποιεί ως κίνηση, είναι αλήθεια ότι η συγκεκριμένη πώληση δεν μπορεί να μπλοκαριστεί με τις κυρώσεις CAATSA. Παράλληλα, όμως, η κίνηση αυτή «εγκλωβίζει» την Αγκυρα για τα καλά σε ένα αμφίβολης αποτελεσματικότητας και αξιοπιστίας εγχείρημα.

Σε περίπτωση, μάλιστα, που επιβεβαιωθεί η «πονηρή» σκέψη αμυντικών αναλυτών ότι η Ουάσιγκτον επιτρέπει την πώληση των κινητήρων επειδή ακριβώς γνωρίζει ότι είναι δύσκολο στο ορατό μέλλον να αποδεσμευθεί η πώληση F-35 στην Τουρκία, θα ταιριάζει τότε το «ουδέν κακόν αμιγές καλού».

Οι βολές Τραμπ κατά συμμάχων 

Σε πολυμερές επίπεδο, αναδείχθηκαν στη Σύνοδο Κορυφής οι συνεχιζόμενες «τριβές» μεταξύ ΗΠΑ και άλλων εταίρων της στο ΝΑΤΟ για το ζήτημα της σύρραξης με το Ιράν, με τον Αμερικανό πρόεδρο να επιφυλάσσει την «ψυχρολουσία» -ιδίως όσον αφορά τη διοργανώτρια Τουρκία- της διεξαγωγής της Συνόδου στη σκιά νέων πληγμάτων των ΗΠΑ στο Ιράν.

Φάνηκε, επίσης, για μία ακόμη φορά, το «χάσμα» σε προσωπικό επίπεδο μεταξύ Τραμπ και συγκεκριμένων Ευρωπαίων ηγετών με εντελώς διαφορετικά ιδεολογικά χαρακτηριστικά, όπως με τον σοσιαλιστή πρωθυπουργό της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, και τη συντηρητική πρωθυπουργό της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι. Από την άλλη πλευρά, όμως, αποδείχθηκε ότι η προσέγγιση με τον κεντρώο πρόεδρο της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, συνεχίζεται, σε σημείο που το Παρίσι να δικαιολογήσει τα νέα πλήγματα των ΗΠΑ στο Ιράν, με δήλωση του Γάλλου υπουργού Εξωτερικών, Ζαν-Νοέλ Μπαρό.

Σημαντικό, επίσης, είναι ότι, παρά τη ρητορική του Τραμπ στο παρελθόν, το ΝΑΤΟ δεσμεύθηκε για στρατιωτική βοήθεια, τουλάχιστον 140 δισ. ευρώ, στην Ουκρανία την περίοδο 2026-27, παράλληλα με τον σχεδιασμό για την παραγωγή συστημάτων Patriot.

Σύνοδος Κορυφής ΝΑΤΟ: Οι «κόκκινες γραμμές» της Αθήνας

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προσήλθε με αυτοπεποίθηση στη Σύνοδο Κορυφής και έθεσε σαφέστατες «κόκκινες γραμμές» μέσα στην Αγκυρα για τα όρια της στρατιωτικής ενίσχυσης της Τουρκίας από τις ΗΠΑ. Παρότι ο κ. Μητσοτάκης «τυπικά» δεν θέλησε να σχολιάσει τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τα F-35, επεσήμανε ότι δεν μπορεί να είναι αποδεκτό το casus belli της Τουρκίας κατά συμμαχικής χώρας και να μη λαμβάνεται υπ’ όψιν το ζήτημα των θεμελιωδών αρχών της καλής γειτονίας.

Το γεγονός, μάλιστα, ότι τέθηκε σε επίπεδο Συμμαχίας το ζήτημα του σεβασμού της κυριαρχίας κάθε κράτους-μέλους αποκτά ξεχωριστή σημασία, επειδή έγινε «εκτός έδρας». Υπενθυμίζεται ότι ακριβώς το ίδιο ζήτημα έγινε αιτία να βρεθεί εκτός του προγράμματος SAFE η Τουρκία. Οπως, άλλωστε, σχολίαζαν διπλωματικές πηγές την επομένη της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, «η Ελλάδα δεν μπορεί να ασκήσει βέτο, αλλά επιμένει στους όρους για την Τουρκία».

Και μπορεί η Αγκυρα να αναλώθηκε σε αμφιλεγόμενης αισθητικής επικοινωνιακά παιχνίδια, όπως με το «οθωμανικό εμβατήριο των γενιτσάρων» (το οποίο, όμως, στην πραγματικότητα ακούστηκε και κατά την υποδοχή και των άλλων ηγετών στο δείπνο και όχι μόνο του Ελληνα πρωθυπουργού), όμως η χώρα μας κάθε άλλα παρά βρέθηκε να παριστάνει τον «φτωχό συγγενή».

Δίαυλος επικοινωνίας

Στις επαφές που είχε ο κ. Μητσοτάκης, στο πλαίσιο της Συνόδου, κατέστη σαφές ότι η Ελλάδα είναι πυλώνας ασφάλειας και σταθερότητας. Η χώρα μας έχει καταφέρει, επίσης, να διατηρεί σταθερό δίαυλο επικοινωνίας με την Ουάσιγκτον, ευρισκόμενη σταθερά εκτός του «κάδρου» της κριτικής του Αμερικανού προέδρου, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει, όπως προαναφέρθηκε, με τους πρωθυπουργούς της Ισπανίας και της Ιταλίας.

«Προίκα» σε αυτήν τη σταθερά καλή σχέση με τις ΗΠΑ είναι, βέβαια, και οι αμυντικές δαπάνες, οι οποίες, όπως έγραψε στο προηγούμενο φύλλο ο «Ε.Τ.», ξεπερνούν ήδη το όριο του 5% συνολικά (καθαρά αμυντικές και συμπληρωματικές), καθιστώντας την Ελλάδα παράδειγμα εντός της Συμμαχίας.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα συμμετέχει και σε άλλες πρωτοβουλίες για την άμυνα του δυτικού κόσμου. Δεν είναι τυχαίο ότι σε συνέχεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρωθυπουργό του Καναδά, Μαρκ Κάρνι, που έχει αναλάβει και τη σχετική πρωτοβουλία, ανακοινώθηκε, κατά την πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, ότι η Ελλάδα θα συμμετάσχει ως ιδρυτικό μέλος της Defence, Security and Resilience Bank (DSRB), της πρώτης παγκόσμιας τράπεζας για τη χρηματοδότηση της άμυνας, της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας.

Μάλιστα, στην Αγκυρα είχαν συναντήσεις ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, και ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Νίκος Δένδιας, με τους Καναδούς ομολόγους τους, Ανίτα Ανάντ και Ντέιβιντ ΜακΓκίντι αντίστοιχα.

Το «παραμύθι» των στρατηγείων του ΝΑΤΟ στην Τουρκία

Αν κάτι άλλο αναδείχθηκε από τα αποτελέσματα της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ είναι η ευκολία με την οποία υιοθετούνται στη χώρα μας σενάρια περί «τεράστιας αναβάθμισης» της Τουρκίας με την περιβόητη «ίδρυση στρατηγείων» στη γειτονική χώρα, η οποία θα γινόταν ακόμη και αφορμή… πολιτικών εξελίξεων στην Ελλάδα. Οπως αναμενόταν, τέτοιο ζήτημα δεν συζητήθηκε, καθώς δεν περιλαμβανόταν καν στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής, όπως είχε ήδη γράψει ο «Ε.Τ.» στο προηγούμενο φύλλο, ενώ και γενικότερα το θέμα αυτό δεν έχει τις δραματικές διαστάσεις που του προσδίδονται.

Απλώς, η Τουρκία προσφέρει υφιστάμενες εθνικές αμυντικές δομές στην Κωνσταντινούπολη και τα Αδανα προς αξιοποίηση από το ΝΑΤΟ, όπως το ίδιο πράττουν και άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, που έχει θέσει προς αξιολόγηση τη διάθεση του Πολυεθνικού Ναυτικού Στρατηγείου (GR Maritime Forces – GRMARFOR HQ) του Πολεμικού Ναυτικού στην Αγία Παρασκευή και του Εθνικού Κέντρου Αεροπορικών Επιχειρήσεων (ΕΚΑΕ) στη Λάρισα.

Δυναμικό «παρών»

Επίσης, παρά την εγχώριας προέλευσης «γκρίνια» για τη συμμετοχή της Τουρκίας σε προγράμματα αμυντικής βιομηχανίας, σε σύγχυση με το SAFE της Ε.Ε. προφανώς -καθώς αυτονόητα στο ΝΑΤΟ δεν υπάρχουν περιορισμοί για τη συμμετοχή της-, η Ελλάδα δίνει δυναμικό «παρών» και σε αυτό το επίπεδο. Παράδειγμα η συμμετοχή της στο έργο για τον προσδιορισμό των παραμέτρων των νέων πυρομαχικών πυροβολικού 155 χιλιοστών, στο πλαίσιο του προτύπου της Συμμαχίας για τα «Πυρομαχικά Εμμεσης Πυρός Γενικής Χρήσης ΝΑΤΟ (GENIFR)».

Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα παρακολουθεί με προσοχή τις εξελίξεις στο ζήτημα της πώλησης στην Τουρκία του γαλλοϊταλικού συστήματος SAMP/T, το οποίο κατασκευάζεται από την κοινοπραξία Eurosam, στην οποία συμμετέχουν οι MBDA France, MBDA Italy και Thales. Η πρόσφατη σύρραξη στο Ιράν είναι αλήθεια ότι απέδειξε πως η Τουρκία είναι «γυμνή» στο ζήτημα της αντιαεροπορικής άμυνας, είτε από κακό αμυντικό σχεδιασμό είτε από… αλαζονεία και την πεποίθηση ότι δεν πρόκειται να δεχθεί πλήγμα στο έδαφός της! Το ενδεχόμενο προμήθειας, όμως, σημαντικού οπλικού συστήματος από τη Γαλλία, έστω και αν πρόκειται για συμπαραγωγή, δεν μπορεί παρά να προκαλεί προβληματισμό.