ΝΑΤΟ 3.0: Τα ευρωπαϊκά βήματα για το αύριο της Συμμαχίας

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ που πραγματοποιήθηκε στην Αγκυρα την προηγούμενη εβδομάδα (8-9 Ιουλίου) έδωσε μεγάλη έμφαση στη στροφή του ΝΑΤΟ προς την Ευρώπη και στην πρόοδο των Ευρωπαίων συμμάχων στην αύξηση των δαπανών, των δυνατοτήτων και της ανθεκτικότητας. Αυτό μαρτυρούν, άλλωστε, και η απόφαση για εξοπλιστικά προγράμματα άνω των 50 δισ. ευρώ αλλά και το νέο πακέτο βοήθειας προς την Ουκρανία ύψους 80 δισ. δολαρίων.

REUTERS/Stringer

Προστασία

Ο στόχος που τέθηκε στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ πέρυσι στη Χάγη, ύψους 3,5% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες και 1,5% για μέτρα ασφάλειας και ανθεκτικότητας, υπογραμμίζει πόσο σημαντικός είναι ο μη στρατιωτικός τομέας για την κοινή μας ασφάλεια. Η ηλεκτρική ενέργεια, η ψηφιακή υποδομή στην οποία λειτουργούν οι κοινωνίες μας, τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, η ακεραιότητα των εκλογών, όλα αποτελούν σημαντικές υποδομές που πρέπει να προστατευθούν.

Χωρίς αξιόπιστη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, ανθεκτικά δίκτυα Παγκόσμιου Συστήματος Κινητής Τηλεφωνίας (GSM) ή ασφαλή εργαλεία τηλεδιάσκεψης, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κινδυνεύουν να μην είναι σε θέση να επικοινωνήσουν με τους πληθυσμούς τους σε περιόδους κρίσης. Σε περίπτωση που αυτές οι ζωτικές υποδομές δεχθούν επίθεση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ενδέχεται να μην είναι καν σε θέση να συγκαλέσουν έκτακτη Σύνοδο Κορυφής για να λάβουν κρίσιμες αποφάσεις. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας στους μη στρατιωτικούς τομείς θα πρέπει, επομένως, να αποτελέσει ύψιστη προτεραιότητα για τους Ευρωπαίους συμμάχους.

Οι κρίσιμες υποδομές που θα υπερασπιστεί η Ευρώπη συχνά λείπουν και είναι υπανάπτυκτες. Επίσης, πάρα πολλές κρίσιμες υποδομές παραμένουν απροστάτευτες. Μια διοικητική κουλτούρα συνηθισμένη σε συνθήκες ειρήνης και αυστηρούς κανονισμούς περιορίζει την ικανότητα της Ευρώπης να ανταποκρίνεται σε κρίσεις και να επαναπροσδιορίζει τις προτεραιότητες εκεί όπου έχει μεγαλύτερη σημασία. Απαιτείται μια νοοτροπία στις ευρωπαϊκές δημόσιες διοικήσεις -από τους ηγέτες των χωρών έως τους βουλευτές και από τις τοπικές Αρχές έως τις οικονομικές ή νομικές ομάδες σε όλο το διοικητικό τοπίο- σχετικά με την ανάγκη πραγματικής και σωστής προετοιμασίας για τα χειρότερα σενάρια.

Αλλαγή

Τα χρήματα από μόνα τους δεν θα κάνουν την Ευρώπη πιο ανθεκτική. Απαιτείται, επίσης, αλλαγή νοοτροπίας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε πως η Ρωσία, αδυνατώντας να σημειώσει σημαντική πρόοδο στην πρώτη γραμμή, έχει μετατοπίσει το βάρος των επιθέσεών της στην καταστροφή των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας, ώστε να αποθαρρύνει τον λαό της. Η ενέργεια είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο στην πρώτη γραμμή, αλλά και σε κάθε ουκρανικό διαμέρισμα κατά τη διάρκεια των σκληρών χειμώνων. Η ενέργεια είναι ζωτικής σημασίας για την καθημερινή επιβίωση των ανθρώπων.

Πρόκειται, επίσης, για την ύπαρξη επαρκών υποδομών, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα διαμερίσματα θα παραμείνουν ζεστά και τα φώτα στα εργοστάσια πυρομαχικών θα παραμείνουν αναμμένα κατά τη διάρκεια ενός πολέμου. Πρόκειται για την ύπαρξη των απαραίτητων φυσικών ενισχύσεων για την προστασία κρίσιμων υποδομών από επιθέσεις και για την ύπαρξη επαρκών αποθεμάτων και εφεδρικών επιλογών για την ταχεία ανακούφιση των διαταραχών σε περίπτωση επιτυχίας των επιθέσεων. Οι ανθεκτικές υποδομές συμβάλλουν στη δημιουργία ανθεκτικών κοινωνιών.

Ωστόσο, τα ευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα και η παραγωγή, αλλά και τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, ο Κυβερνοχώρος και τα εργοστάσια ζωτικής σημασίας για την αμυντική βιομηχανική βάση, παραμένουν ευάλωτα σε ασύμμετρες επιθέσεις και διαταραχές. Η Ε.Ε. έχει, επίσης, να διαδραματίσει ρόλο εδώ. Μια ισχυρότερη και πιο ικανή Ε.Ε. ενισχύει το ΝΑΤΟ. Η Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ συνεργάζονται ήδη στενά μέσω των επτά Διαρθρωμένων Διαλόγων για όλα τα θέματα, από τη στρατιωτική κινητικότητα έως την ανθεκτικότητα και την αμυντική βιομηχανία.

Η υπεράσπιση μερικών χιλιάδων χιλιομέτρων συνόρων ή πρώτης γραμμής είναι αρκετά περίπλοκη. Η υπεράσπιση των κρίσιμων υποδομών μιας ολόκληρης ηπείρου είναι ακόμη πιο περίπλοκη, ειδικά όταν οι κρίσεις μπορεί να συμβούν ταχύτερα απ’ ό,τι επιτρέπουν οι κανόνες χρηματοδότησης και οι ρυθμοί παραγωγής των ευρωπαϊκών αμυντικών βιομηχανιών που λειτουργούν με ταχύτητα σε καιρό ειρήνης.

Ευελιξία

Καθώς οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ -οι περισσότεροι είναι, επίσης, μέλη της Ε.Ε.- επιδιώκουν να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες για να επιτύχουν τους στόχους που τέθηκαν στη Χάγη, η Ε.Ε. θα πρέπει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στον εξορθολογισμό των αμυντικών προμηθειών και στη δημιουργία μιας αρχιτεκτονικής που διασφαλίζει ευελιξία και ταχύτητα. Εδώ, η Ε.Ε. μπορεί να μάθει ένα ή δύο πράγματα από τις ΗΠΑ.

Αναγκαίος ο ευρωπαϊκός νόμος περί παραγωγής άμυνας

Η Ευρώπη χρειάζεται έναν νόμο περί παραγωγής άμυνας, σύμφωνα με τον νόμο περί παραγωγής άμυνας των ΗΠΑ του 1950, ένα έκτακτο νομικό μέσο που επιτρέπει στις κυβερνήσεις να κατευθύνουν τη βιομηχανική παραγωγή, να παρακάμπτουν τους κανόνες προμηθειών και να ενεργοποιούν τη χρηματοδότηση έκτακτης ανάγκης με την ταχύτητα του πολέμου. Τα ευρωπαϊκά κράτη και οι θεσμοί θα πρέπει να αναπτύξουν διαδικασίες έκτακτης ανάγκης για έργα που απαιτούνται από μεγάλες κρίσεις ή πολέμους, χαλαρώνοντας τους αυστηρούς κανονισμούς και επιταχύνοντας τις διαδικασίες αδειοδότησης.

Αντιμετώπιση υβριδικών απειλών

Υπάρχει ανάγκη για μεγαλύτερη και ταχύτερη ευρωπαϊκή προσαρμογή απέναντι σε υβριδικές απειλές. Οι αντίπαλοι προκαλούν πόνο με χαμηλό κόστος, χρησιμοποιώντας φθηνά drones για να διαταράξουν την εναέρια κυκλοφορία, χρηματοδοτώντας δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος για να δημιουργήσουν χάος και να προκαλέσουν κοινωνική αναταραχή και χρηματοδοτώντας σχετικά φθηνές εκστρατείες παραπληροφόρησης για να τροφοδοτήσουν την πόλωση, τη δυσπιστία και τη δυσαρέσκεια.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ, ναύαρχο Κάβο Ντραγκόνε, η Ρωσία δαπανά περίπου 2 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε γνωστικό πόλεμο. Το 2022 αποκαλύφθηκε η Επιχείρηση Doppelganger, μια σημαντική εκστρατεία με έδρα τη Ρωσία που χρησιμοποίησε «κλώνους» αυθεντικών Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης για τη διάδοση ψεύτικων άρθρων, δημοσκοπήσεων και άλλων τύπων κακόβουλου περιεχομένου που αποσκοπούσαν στη σύγχυση και την οργή του δυτικού κοινού, καθώς και στη διακοπή της υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Προβληματισμός

Ωστόσο, η τρέχουσα αντίδραση της Ευρώπης εξακολουθεί να είναι κατακερματισμένη και αμυντική. Παίζει ρόλο μόνο σε μεμονωμένα περιστατικά και βασίζεται υπερβολικά στην ασπίδα. Οπως η στρατιωτική θεωρία της νίκης δεν αφορά μόνο την κατάρριψη drones ή πυραύλων, αλλά και την πραγματοποίηση εις βάθος επιθέσεων εναντίον εκείνων που μας επιτίθενται, στον υβριδικό τομέα θα χρειαστούν περισσότερες επιχειρήσεις με προοδευτική κλίση για να επιβληθεί κόστος στους δράστες και να αποκατασταθεί μια ισορροπία αμοιβαιότητας.

Αυτό είναι ζωτικής σημασίας για την ανθεκτικότητα: η αποτροπή, όχι μόνο η καθαρή αντιδραστική άμυνα, θα αποθαρρύνει τους αντιπάλους μας από το να εξαπολύσουν υβριδικές επιθέσεις εναντίον ευρωπαϊκών χωρών.