Μια ασυνήθιστη μεταβολή στην ατμόσφαιρα, δεκάδες χιλιόμετρα πάνω από τον Βόρειο Πόλο, έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον των μετεωρολόγων, καθώς ενδέχεται να επηρεάσει τον φετινό χειμώνα σε περιοχές της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής και της Ασίας.
Η πολική δίνη, το ισχυρό σύστημα ανέμων που συγκρατεί τον εξαιρετικά ψυχρό αέρα πάνω από την Αρκτική, εξασθενεί πολύ νωρίτερα από το συνηθισμένο, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία. Σύμφωνα με το Reuters, η διαταραχή αυτή θεωρείται εξαιρετικά πρώιμη και μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα χαμηλών θερμοκρασιών, παγετού και χιονοπτώσεων σε ορισμένες περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου. Οι επιστήμονες, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η εξασθένηση της πολικής δίνης δεν σημαίνει απαραίτητα πως θα ακολουθήσει ένας ιδιαίτερα βαρύς χειμώνας. 
Τι είναι η πολική δίνη και πώς επηρεάζει τον καιρό
Η πολική δίνη είναι ένα εκτεταμένο σύστημα ισχυρών ανέμων που περιστρέφονται γύρω από την Αρκτική. Οι μετεωρολόγοι διακρίνουν τη στρατοσφαιρική και την τροποσφαιρική πολική δίνη, με την πρώτη να βρίσκεται αυτή την περίοδο στο επίκεντρο της επιστημονικής παρακολούθησης. Η στρατοσφαιρική πολική δίνη αναπτύσσεται σε ύψος περίπου 10 έως 50 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης. Οι άνεμοί της κινούνται συνήθως από τα δυτικά προς τα ανατολικά και συμβάλλουν στη διατήρηση του πολύ ψυχρού αέρα κοντά στον Βόρειο Πόλο. Όταν το σύστημα παραμένει ισχυρό, περιορίζει τις μεγάλες μετακινήσεις των ψυχρών αέριων μαζών προς νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη. Όταν όμως εξασθενεί ή διαταράσσεται, μπορεί να επηρεάσει τους ανέμους στα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας και να μεταβάλει τις καιρικές συνθήκες. Η ατμοσφαιρική επιστήμονας Τζένιφερ Φράνσις εξήγησε στο Reuters ότι η διαταραχή της πολικής δίνης μπορεί να ευνοήσει τη μετακίνηση ψυχρού αέρα προς περιοχές της Ευρασίας και της Βόρειας Αμερικής.
Γιατί η φετινή εξασθένηση θεωρείται ασυνήθιστη
Η πολική δίνη ενισχύεται συνήθως κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και φτάνει στη μεγαλύτερη έντασή της μέσα στον χειμώνα. Οι σημαντικές διαταραχές της εμφανίζονται συχνότερα τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο. Φέτος, όμως, η εξασθένησή της καταγράφεται ήδη από τις αρχές Νοεμβρίου. Ο Άνταμ Σκέιφ, επικεφαλής μακροπρόθεσμων προβλέψεων της βρετανικής μετεωρολογικής υπηρεσίας Met Office, δήλωσε στο Reuters ότι έχουν παρατηρηθεί στο παρελθόν καταρρεύσεις της πολικής δίνης μέσα στον Νοέμβριο, όχι όμως τόσο νωρίς. Αντίστοιχα, ο καθηγητής Μετεωρολογίας Άντριου Τσάρλτον-Πέρεζ, από το Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, επισήμανε ότι οι διαθέσιμες παρατηρήσεις δεν καταγράφουν αντίστοιχο φαινόμενο τόσο νωρίς στην εποχή. Η εξέλιξη συνδέεται με το φαινόμενο της αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης, κατά το οποίο η θερμοκρασία σε μεγάλο ύψος πάνω από την Αρκτική αυξάνεται απότομα, προκαλώντας σημαντική εξασθένηση ή ακόμη και αντιστροφή των ανέμων της πολικής δίνης.
Ο πιθανός ρόλος του Ελ Νίνιο
Οι επιστήμονες εξετάζουν διάφορους παράγοντες που ενδέχεται να έχουν συμβάλει στην ασυνήθιστα πρώιμη διαταραχή. Ένας από αυτούς είναι το ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο που αναπτύσσεται φέτος στον Ειρηνικό Ωκεανό. Το Ελ Νίνιο επηρεάζει τις βροχοπτώσεις και την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, δημιουργώντας μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικά κύματα που μπορούν να φτάσουν μέχρι την περιοχή του Βόρειου Πόλου. Τα κύματα αυτά είναι δυνατόν να διαταράξουν την πολική δίνη και να εξασθενήσουν τους ανέμους της. Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, η επίδραση του Ελ Νίνιο είναι συνήθως εντονότερη αργότερα μέσα στον χειμώνα. Επομένως, δεν θεωρείται βέβαιο ότι μπορεί από μόνο του να εξηγήσει τη φετινή πρώιμη εξασθένηση. Ένας δεύτερος παράγοντας που εξετάζεται είναι οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες των θαλάσσιων υδάτων βόρεια της Σκανδιναβίας και της δυτικής Ρωσίας. Η μείωση των θαλάσσιων πάγων επιτρέπει τη μεταφορά περισσότερης θερμότητας από τον ωκεανό προς την ατμόσφαιρα, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάζει την κυκλοφορία των ανέμων στην Αρκτική.
Πότε μπορεί να επηρεαστεί η Ευρώπη
Οι μεταβολές που καταγράφονται στη στρατόσφαιρα δεν επηρεάζουν απαραίτητα αμέσως τον καιρό στην επιφάνεια της Γης. Σύμφωνα με τη βρετανική μετεωρολογική υπηρεσία Met Office, οι επιπτώσεις μιας αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης μπορούν να εμφανιστούν στα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας μέσα στις επόμενες δύο έως έξι εβδομάδες. Εφόσον η διαταραχή επηρεάσει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, ενδέχεται να περιοριστεί η επίδραση των ηπιότερων δυτικών ανέμων από τον Ατλαντικό και να ευνοηθεί η μεταφορά ψυχρότερων αέριων μαζών προς την Ευρώπη. Οι συνέπειες, ωστόσο, εξαρτώνται από τη θέση και την ένταση των συστημάτων υψηλής και χαμηλής πίεσης. Σε ορισμένες περιοχές μπορεί να επικρατήσουν χαμηλές θερμοκρασίες, παγετός ή χιονοπτώσεις, ενώ σε άλλες η ίδια ατμοσφαιρική διαταραχή μπορεί να συνδεθεί με ξηρότερο και πιο σταθερό καιρό. Σύμφωνα με έρευνες που επικαλείται το Reuters, περίπου τα δύο τρίτα των επεισοδίων αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης ακολουθούνται από ψυχρότερες και ξηρότερες από τις κανονικές συνθήκες στη βόρεια και βορειοδυτική Ευρώπη.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Παρά την αυξημένη πιθανότητα ψυχρών επεισοδίων σε τμήματα της Ευρώπης, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε η σημερινή εξασθένηση της πολικής δίνης να συνδεθεί με συγκεκριμένη πρόγνωση κακοκαιρίας για την Ελλάδα. Η επίδραση στη χώρα μας θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα εξελιχθούν τα συστήματα ατμοσφαιρικής πίεσης και από την κατεύθυνση που ενδεχομένως θα ακολουθήσουν οι ψυχρές αέριες μάζες. Επομένως, το φαινόμενο αποτελεί σημαντική εξέλιξη για τη μετεωρολογική παρακολούθηση του χειμώνα, όχι όμως ένδειξη ότι επίκειται συγκεκριμένο κύμα ψύχους ή χιονοπτώσεων στην ελληνική επικράτεια.
Συνδέεται η πολική δίνη με την κλιματική αλλαγή;
Η σχέση της πολικής δίνης με την κλιματική αλλαγή εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας. Σύμφωνα με το Reuters, δεν υπάρχουν ακόμη σαφή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η κλιματική αλλαγή έχει προκαλέσει μακροπρόθεσμη ενίσχυση ή εξασθένηση της πολικής δίνης. Το σύστημα παρουσιάζει σημαντικές φυσικές διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά και από δεκαετία σε δεκαετία. Περίοδοι κατά τις οποίες η πολική δίνη ήταν ιδιαίτερα εξασθενημένη, όπως στις αρχές της δεκαετίας του 1960, συνέπεσαν με ορισμένους από τους ψυχρότερους ευρωπαϊκούς χειμώνες. Αντίθετα, κατά τη δεκαετία του 1990, όταν η πολική δίνη ήταν συχνότερα ισχυρή, καταγράφηκαν ηπιότεροι και πιο υγροί χειμώνες σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτούνται περισσότερες παρατηρήσεις για να αποσαφηνιστεί εάν και με ποιον τρόπο η υπερθέρμανση του πλανήτη επηρεάζει τη συμπεριφορά της πολικής δίνης.






















