ΒΙΑΜΑΞ: Όταν ελληνικά λεωφορεία κατέκτησαν τις ερήμους της Αφρικής

Η φωτογραφία με τον τίτλο «Η ΒΙΑΜΑΞ στο Σουδάν» προέρχεται από δημοσίευμα της εποχής και καταγράφει τη φόρτωση λεωφορείων της ελληνικής βιομηχανίας με προορισμό το Σουδάν, τον Ιανουάριο του 1968. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες εξαγωγικές επιτυχίες της ελληνικής αυτοκινητοβιομηχανίας στη μεταπολεμική εποχή.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι Σουδανοί αποκαλούσαν τα ειδικά λεωφορεία της ΒΙΑΜΑΞ «Τραίνα της Ερήμου», καθώς επρόκειτο για βαρέος τύπου οχήματα, ικανά να μεταφέρουν 60 επιβάτες και επιπλέον φορτία έως και τεσσάρων τόνων στην οροφή τους. Η δεύτερη παρτίδα των λεωφορείων φορτώθηκε στο ατμόπλοιο «Αλιάκμων», με μεταφόρτωση στο Αμβούργο και τελικό προορισμό το Σουδάν μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, καθώς η Διώρυγα του Σουέζ παρέμενε κλειστή μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών του 1967 και τη συνακόλουθη κρίση στη Μέση Ανατολή. Η πολύχρονη διακοπή λειτουργίας της Διώρυγας ανάγκασε τότε τα εμπορικά πλοία να ακολουθούν τη χρονοβόρα θαλάσσια διαδρομή γύρω από την Αφρική.

FB/Παλιά Ελληνικά Λεωφορεία

Η Βιομηχανία Αμαξωμάτων (ΒΙΑΜΑΞ) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες ελληνικές βιομηχανίες αμαξωμάτων και λεωφορείων κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 και ιδρύθηκε από τον Μιχαήλ Κ. Φωστηρόπουλο. Στις εγκαταστάσεις της, στην Ιερά Οδό, κατασκευάζονταν λεωφορεία που βασίζονταν σε πλαίσια και μηχανικά μέρη κυρίως της Mercedes-Benz και της Ford, αλλά διέθεταν ελληνικό σχεδιασμό και ελληνική τεχνογνωσία ως προς το αμάξωμα. Εκείνη την εποχή, η Ελλάδα διέθετε ακμάζουσα βιοτεχνία και βιομηχανία λεωφορείων, με πολλές εταιρείες να προσαρμόζουν οχήματα στις ιδιαίτερες ανάγκες της ελληνικής αγοράς και των δύσκολων οδικών δικτύων.

Τα λεωφορεία F-600 που εξήχθησαν στο Σουδάν αποτέλεσαν ειδική περίπτωση. Σύμφωνα με τις τεχνικές σημειώσεις που διασώζονται, ο σχεδιασμός τους ήταν αμιγώς ελληνικός και εγκρίθηκε από τη Mercedes-Benz λόγω της υψηλής μηχανολογικής του αρτιότητας. Οι μηχανικοί Αντώνιος Ρίζος και Ιωάννης Δρακούλης φέρονται να σχεδίασαν ένα αυτοφερόμενο αμάξωμα τύπου monocoque με αυξημένη στρεπτική ακαμψία, ικανό να αντέχει τις ακραίες συνθήκες των αφρικανικών διαδρομών, όπου συχνά δεν υπήρχαν καν δρόμοι. Η οροφή είχε ενισχυθεί ειδικά ώστε να μεταφέρει μεγάλα φορτία, μετατρέποντας ουσιαστικά το λεωφορείο σε μικτό μέσο μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων.

Η συγκεκριμένη τεχνολογική λύση θεωρήθηκε πρωτοποριακή για την εποχή. Οι γερμανικοί κύκλοι της Mercedes φέρονται να χαρακτήρισαν τα οχήματα ως «το ανθεκτικότερο λεωφορείο της εποχής του», καθώς μπορούσαν να ανταποκριθούν σε ακραίες καταπονήσεις και υπερφορτώσεις. Το Σουδάν εκείνης της περιόδου διέθετε τεράστιες εκτάσεις χωρίς ανεπτυγμένο οδικό δίκτυο, ενώ η μεταφορά ανθρώπων και αγαθών γινόταν υπό ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες. Το λεωφορείο έπρεπε να αντέχει σε υψηλές θερμοκρασίες, σκόνη, άμμο και συνεχείς κραδασμούς. Για τον λόγο αυτό, τα οχήματα της Βιαμάξ εξοπλίστηκαν με υπερμεγέθη ψυγεία και ενισχυμένα συστήματα ψύξης ώστε να λειτουργούν σε θερμοκρασίες που άγγιζαν ακόμη και τους 50 βαθμούς Κελσίου. Τα ειδικά φίλτρα αέρος προστάτευαν τον κινητήρα από τη λεπτή άμμο της Σαχάρας, ενώ η ανάρτηση βαρέος τύπου επέτρεπε την κίνηση σε βραχώδεις ή αμμώδεις διαδρομές. Το εσωτερικό σχεδιάστηκε με απλά αλλά ανθεκτικά υλικά, κατάλληλα για συνεχή χρήση και εύκολο καθαρισμό.

Η επιτυχία της ΒΙΑΜΑΞ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι η ελληνική εταιρεία φέρεται να επικράτησε σε διεθνή διαγωνισμό απέναντι σε μεγάλες ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Το πλεονέκτημά της ήταν ακριβώς η προσαρμογή των οχημάτων στις ανάγκες του Σουδάν. Οι Έλληνες μηχανικοί δεν σχεδίασαν ένα απλό υπεραστικό λεωφορείο, αλλά ένα εξειδικευμένο όχημα αντοχής, ικανό να λειτουργεί ως «καραβάνι της ερήμου» σε τεράστιες αποστάσεις. Η εξαγωγή των λεωφορείων στο Σουδάν αποτέλεσε μία από τις κορυφαίες στιγμές της ελληνικής αμαξοποιίας, σε μια εποχή όπου η εγχώρια βιομηχανία προσπαθούσε να αποκτήσει διεθνή παρουσία. Η ΒΙΑΜΑΞ είχε ήδη καθιερωθεί στην ελληνική αγορά χάρη στα κομψά και ανθεκτικά υπεραστικά λεωφορεία της, που χρησιμοποιήθηκαν ευρέως από τα ΚΤΕΛ. Τα μοντέλα της ξεχώριζαν για τον αεροδυναμικό σχεδιασμό, τη στιβαρή κατασκευή και την αξιοπιστία τους σε δύσκολες ορεινές διαδρομές της ελληνικής επαρχίας.

Παρά την επιτυχία της, η ελληνική βιομηχανία αμαξωμάτων άρχισε σταδιακά να παρακμάζει από τη δεκαετία του 1970 και έπειτα, καθώς οι μεγάλες ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες στράφηκαν σε τυποποιημένες γραμμές παραγωγής και οι εισαγωγές έτοιμων οχημάτων αυξήθηκαν σημαντικά. Η ΒΙΑΜΑΞ έκλεισε το 1995, όμως η κληρονομιά της παραμένει ζωντανή. Τα λεωφορεία της κυκλοφόρησαν σε όλη την Ελλάδα για δεκαετίες, ενώ πολλά από τα οχήματα που εξήχθησαν στο Σουδάν συνέχισαν να λειτουργούν για πάνω από 20 χρόνια, παρά τις ακραίες συνθήκες. Η ιστορική φωτογραφία που διασώθηκε δεν είναι απλώς ένα στιγμιότυπο από μια φορτωτική διαδικασία. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ελληνική βιομηχανία, όταν συνδυάζει τεχνογνωσία, καινοτομία και τόλμη, μπορεί να σταθεί επάξια στη διεθνή αγορά.

Τα F-600 της ΒΙΑΜΑΞ δεν ήταν απλώς λεωφορεία. Ήταν πρεσβευτές της ελληνικής μηχανικής, ταξιδεύοντας από τον Πειραιά μέχρι τις ερήμους της Αφρικής και αφήνοντας πίσω τους μια αξιομνημόνευτη ιστορία…