Στα μέσα της δεκαετίας του 1790 οι συνθήκες για τη δημιουργία επαναστατικού κινήματος ωρίμαζαν. Την ιδεολογική προετοιμασία του κινήματος αναλαμβάνουν οραματιστές όπως ο Ρήγας Βελεστινλής, που γνωρίζει καλά τα Βαλκάνια από τη θητεία του στην οθωμανική διοίκηση, αφού είχε περάσει διαδοχικά από την Κωνσταντινούπολη, το Ιάσιο και το Βουκουρέστι, καταλήγοντας στη Βιέννη. Στις πόλεις αυτές έρχεται σε επαφή με ομοεθνείς, με τους οποίους δραστηριοποιείται στις ελληνικές παροικίες της Ευρώπης, διαδίδοντας τις επαναστατικές αντιλήψεις και προετοιμάζοντας το έδαφος της εξέγερσης. Ο Ρήγας δεν είναι επαναστάτης με το συμβατικό ορισμό. Δεν οργανώνει ο ίδιος συνωμοτικούς πυρήνες και οπλαρχηγούς να πολεμήσουν το σουλτάνο ούτε συγκεντρώνει κεφάλαια προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά «παρέχει» το ιδεολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα λάβει χώρα η επανάσταση των βαλκανικών λαών και το διαδίδει παντού.
Ουτοπία…
Η διδασκαλία και η προπαγάνδα του σκοπεύουν να εμπνεύσουν όχι μόνο τον ελληνικό πληθυσμό αλλά και τους υπόλοιπους λαούς των Βαλκανίων, ιδίως τους χριστιανικούς. Η ουτοπία του είναι η δημιουργία ενός μεγάλου βαλκανικού κράτους στο οποίο θα πρωταγωνιστούν οι Ελληνες. Οραματίζεται μια νέα Βυζαντινή Αυτοκρατορία, στην οποία οι πολλές εθνότητες που θα ζουν εντός της θα διοικούνται στα πρότυπα της Γαλλικής Επανάστασης. Στον Θούριο άλλωστε, αυτό το «Παμβαλκανικό Εμβατήριο» κατά τον Ιωάννη Κορδάτο, ο Ρήγας έγραφε: «Βούλγαροι κι Αρβανίτες, Αρμένοι και Ρωμιοί, Αράπηδες και άσπροι, με μία κοινήν ορμή. Για την ελευθερίαν, να ζώσωμεν σπαθί, πως είμαστ’ αντρειωμένοι, παντού να ξακουσθή».
Και προσθέτει εύγλωττα στη «Νέα Πολιτική Διοίκηση»: «Ο αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι του βασιλείου τούτου χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και διαλέκτου. Ελληνες, Βούλγαροι, Αλβανοί, Βλάχοι, Αρμένηδες, Τούρκοι και κάθε άλλον είδος γενεάς». Είναι όμως επίσης φανερό ότι ο Ρήγας και οι Ελληνες ομοϊδεάτες του θεωρούν αυτονόητο τον κυρίαρχο ρόλο του ελληνικού στοιχείου στο κρατικό μόρφωμα που οραματίζονταν. Στο βιβλίο «Εισαγωγική Διδασκαλία» του Δανιήλ Μοσχοπολίτη (1802) διαβάζουμε: «Αλβανοί, Βλάχοι, Βούλγαροι, αλλόγλωσσοι, χαρείτε, κι ετοιμασθείτε όλοι σας Ρωμαίοι να γενείτε».
Μπορεί κάποιος να αναρωτηθεί γιατί ο Ρήγας επιλέγει τις Βιέννη και Τεργέστη ως κέντρα της δράσης του, αφού η Αυστρία είναι πλέον στενός σύμμαχος της Υψηλής Πύλης και εναντιώνεται σε οποιοδήποτε επαναστατικό κίνημα. Ιδίως οι ευγενείς της χώρας δεν επιθυμούν σε καμία περίπτωση να αναδειχτούν στα Βαλκάνια επικίνδυνοι επαναστάτες που ενδεχομένως θα αμφισβητούσαν τους παραδοσιακούς πολιτικούς θεσμούς. Αυτός ακριβώς όμως ήταν ο λόγος που ο Ρήγας εγκαθίσταται εκεί. Η Γαλλική Επανάσταση έχει επηρεάσει βαθιά τους πολυάριθμους Ελληνες ομογενείς που κατοικούν στην Αυστρία, οι οποίοι παράλληλα είναι εκπρόσωποι της αστικής τάξης με αξιόλογες επιδόσεις στο εμπόριο. Αποτέλεσμα της επίδρασης αυτής είναι να υποστηρίξουν ενεργότερα τις επαναστατικές πρωτοβουλίες και φυσικά τη διάδοση των ιδεών αυτών στην Ελλάδα και στις άλλες χώρες.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Ιασίου μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, με την οποία τερματίζεται η μακροχρόνια αντιπαράθεση των δύο κρατών, μοναδική ελπίδα για τον ελληνικό λαό αποτελεί η Γαλλία, με τον Ναπολέοντα που σαρώνει τους στρατούς της Ιταλίας και της Αυστρίας, αφήνοντας προσδοκίες ότι ίσως ο μεγάλος αυτός στρατηλάτης θέλει να υποδαυλίσει μια επανάσταση στα Βαλκάνια ή ακόμα και να φτάσει ο ίδιος μέχρι εκεί με τις δυνάμεις του. Ο Ρήγας πιστεύει πολύ στην ιδέα της γαλλικής βοήθειας και στέλνει μάλιστα επιστολή στον Βοναπάρτη, μέσω του πρόξενου της Τεργέστης, ο οποίος όμως, όπως φάνηκε στη συνέχεια, είχε άλλες βλέψεις.
Μυστικότητα
Ο Ρήγας εγκαθίσταται στη Βιέννη μετά το τέλος του Ρωσοτουρκικού πολέμου, που σηματοδοτεί τη συμμαχία Αυστρίας – Οθωμανών. Παρότι ο Ελληνας διανοητής έχει μεγάλη υποστήριξη από τους ομογενείς της Αυστρίας, πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός κατά την έκδοση και την κυκλοφορία των έργων και των προκηρύξεών του. Είναι αναγκασμένος να κινείται με μυστικότητα και να φροντίζει ώστε οι ευαίσθητες πληροφορίες να μην πέσουν στα χέρια των αρχών. Αυτό ακριβώς το «δίκτυο ασφαλείας» τελικά αποτυγχάνει και οδηγεί στη σύλληψη του ίδιου και πολλών συνεργατών του. Πιο συγκεκριμένα, έχει σκοπό να στείλει στην Ελλάδα το «Επαναστατικό Μανιφέστο» που περιλαμβάνει τρία έργα: μια προκήρυξη, τη «Νέα Πολιτική Διοίκηση» και το «Θούριο». Το πολιτικό αυτό κείμενο πλαισιώνεται από το «Στρατιωτικόν Εγκόλπιον», μια συλλογή από στρατιωτικούς κανόνες παρμένους από γερμανικά πολεμικά εγχειρίδια, ώστε οι Ελληνες να αποκτήσουν τα απαραίτητα εφόδια. Οπως είναι φανερό, οι δύο αυτές επαναστατικές εκδόσεις είναι «καυτές». Εχουν τυπωθεί ήδη σε 3.000 αντίτυπα από τους αδελφούς Πούλιου, πρέπει όμως να περάσουν πρώτα από την Τεργέστη και το κατάστημα του Αντώνη Νιώτη πριν προωθηθούν νοτιότερα. Μια επιστολή όμως, που προηγείται, προς τον ομοϊδεάτη Αντώνιο Κορωνιό και περιλαμβάνει όλες τις ευαίσθητες λεπτομέρειες, βρίσκεται κατά λάθος στα χέρια του συνεργάτη του, Δημήτριου Οικονόμου, ο οποίος ειδοποιεί τις αρχές.
Η προδοσία, οι συλλήψεις και το μαρτύριο
Μετά την ειδοποίηση των αρχών από τον Δημήτριο Οικονόμου, ο βαρόνος Πιτόνι, διοικητής της αστυνομίας της πόλης, επικοινωνεί με τον κυβερνήτη Πομπήιο Μπριγκίντο και μετά από πιέσεις της Πύλης, μέσω του υφυπουργού Εξωτερικών Κωνσταντίνου Υψηλάντη, δίνεται η διαταγή σύλληψης των Ρήγα και Χριστόφορου Περραιβού. Τα κείμενα χαρακτηρίζονται ως «προοίμια δημοκρατικής κατήχησης» από τους Αυστριακούς, ενώ η Πύλη αναφέρει ότι «διέδιδαν πληροφορίες που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα».
Την 1η Δεκεμβρίου του 1797 ο Ρήγας συλλαμβάνεται σε ξενοδοχείο της Τεργέστης, ενώ δεν είχε περάσει ούτε μια μέρα που έχει φτάσει στην πόλη. Σχεδόν ένας μήνας ανακρίσεων και συνεννοήσεων των Αυστριακών με τους Τούρκους περνά, όταν στις 30 Δεκεμβρίου ειδοποιούνται ότι θα μεταχθούν στη Βιέννη, όπου θα αποφασιστεί η τύχη τους. Το ίδιο βράδυ ο Ρήγας επιχειρεί να αυτοκτονήσει, αυτοτραυματιζόμενος στο στήθος. Προσπαθεί όντως να αυτοκτονήσει ή προσπαθεί να αναβάλει τη μεταγωγή του, περιμένοντας κάποια μεσολάβηση; Αυτό είναι άγνωστο. Η μεταφορά πάντως αναβάλλεται προσωρινά και ο Ρήγας επιχειρεί να ευαισθητοποιήσει τον Γάλλο πρόξενο για την υπόθεσή τους, αλλά μάταια.
Τελικά οδηγούνται στη Βιέννη όπου αποφασίζεται να παραδοθούν στους Τούρκους. Ο Ρήγας και οι σύντροφοί του καταλήγουν στον τελευταίο μαρτυρικό σταθμό της ζωής τους, στον πύργο Νεμπόισα στο Βελιγράδι. Ο Αντώνιος Κορωνιός, ο Ευστράτιος Αργέντης, ο Ιωάννης Καρατζάς, ο Δημήτριος Νικολίδης, ο Θεοχάρης Τουρούντζιας και οι Παναγιώτης και Ιωάννης Εμμανουήλ βασανίζονται και στραγγαλίζονται στις 24 Ιουνίου 1798. Ο Αλή Πασάς και άλλοι Οθωμανοί αξιωματούχοι ζητούν να τους δοθεί χάρη, αλλά μάταια. Οι Τούρκοι πετούν τα κορμιά τους στον ποταμό Δούναβη, δίνοντας έτσι το «κατάλληλο» μήνυμα σε άλλους επίδοξους επαναστάτες. Τις απώλειες του κινήματος της ελευθερίας συμπληρώνουν οι συλλήψεις των αδελφών Πούλιου και των τυπογράφων του Ρήγα.
Ροή Ειδήσεων 
