28η Οκτωβρίου: Ο κομβικός ρόλος του ελληνικού σιδηροδρόμου το 1940

Στις ράγες του ελληνικού δικτύου, πριν από 86 χρόνια, χιλιάδες στρατιώτες επιβιβάζονταν στις αμαξοστοιχίες για το Μέτωπο, αφήνοντας πίσω οικογένειες που τους αποχαιρετούσαν με αγωνία. Παράλληλα, οι άνθρωποι του σιδηροδρόμου εργάστηκαν ακούραστα για τη διακίνηση εφοδίων και την υποστήριξη του αγώνα.

Η ατμάμαξα Ες 7721 των ΣΠΑΠ (Δίκτυο Πελοποννήσου) στον Σ.Σ. Αθηνών, περίοδος Μεσοπολέμου.         

Παρακαταθήκη

Τη σπουδαία αυτή παρακαταθήκη αναδεικνύει η έκθεση «Στην Πρώτη Γραμμή: Ο σιδηρόδρομος στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο 1940-1941», η οποία διοργανώνεται από τους Σιδηροδρόμους Ελλάδος στον εκθεσιακό χώρο του Σταθμού και θα διαρκέσει έως τις 31 Οκτωβρίου. Με την κήρυξη της επιστράτευσης, στις 28 Οκτωβρίου 1940, ο ελληνικός σιδηρόδρομος τέθηκε στην υπηρεσία της εθνικής κινητοποίησης.

Εργοστασιακή φωτογραφία της ατμάμαξας Κγ 880.

Οι αμαξοστοιχίες ανέλαβαν τη μεταφορά στρατιωτικών δυνάμεων προς τις περιοχές προώθησης, καθώς και τη διακίνηση οπλισμού, πολεμικού υλικού και εφοδίων που ήταν απαραίτητα για τις μονάδες οι οποίες πολεμούσαν στην Ηπειρο και την Αλβανία. Η λειτουργία του δικτύου σε συνθήκες πολέμου απαιτούσε συντονισμό, τεχνική επάρκεια και αδιάκοπη εργασία, καθώς κάθε καθυστέρηση μπορούσε να επηρεάσει την υποστήριξη των στρατευμάτων.

Φορτάμαξα «Ανακωχής» του Α’ Π.Π. μετασκευασμένη σε συνεργείο.

Πίσω από τις μηχανές και τα βαγόνια βρίσκονταν μηχανοδηγοί, σταθμάρχες, τεχνίτες και εργαζόμενοι κάθε ειδικότητας, οι οποίοι συνέβαλαν στην οργάνωση των μεταφορών και τη διατήρηση της λειτουργίας του σιδηροδρόμου. Η προσπάθεια ήταν συλλογική και απαιτητική, ενώ οι ανάγκες της επιστράτευσης οδήγησαν ακόμη και συνταξιούχους σιδηροδρομικούς να επιστρέψουν στην υπηρεσία.

Συντήρηση και επισκευή φανών πορείας ατμαμαξών στο Κεντρικό Εργοστάσιο Πειραιώς.

Την ίδια ώρα, οι σταθμοί γίνονταν σημεία αποχαιρετισμού, γεμάτα αγωνία για την τύχη των στρατευμένων και προσμονή για την επιστροφή τους. Για πολλούς από αυτούς, το τρένο ήταν ο τελευταίος σταθμός πριν από το Μέτωπο, ενώ για τις οικογένειές τους η αναχώρηση σηματοδοτούσε την αρχή μιας περιόδου αβεβαιότητας. Πίσω από κάθε αναχώρηση κρυβόταν μία προσωπική ιστορία, ένας αποχαιρετισμός, μία υπόσχεση επιστροφής και η αγωνία για την έκβαση μίας σύγκρουσης που θα καθόριζε την πορεία της χώρας.

Εμπορική αμαξοστοιχία διέρχεται τη Γέφυρα Μπράλου.

Σε 4 ενότητες

Αυτήν την ανθρώπινη διάσταση της Ιστορίας επιχειρεί να αναδείξει η έκθεση, υπενθυμίζοντας ότι η πολεμική προσπάθεια στηρίχθηκε όχι μόνο σε όσους πολέμησαν στην πρώτη γραμμή, αλλά και σε εκείνους που εργάστηκαν μακριά από τα πεδία των μαχών, εξασφαλίζοντας τη μεταφορά ανθρώπων και υλικών.

Ιμαντοκίνητη εργαλειομηχανή του Κεντρικού Εργοστασίου Πειραιώς.

Η ιστορική διαδρομή αναπτύσσεται σε τέσσερις θεματικές ενότητες, από την κατάσταση του σιδηροδρομικού δικτύου τις παραμονές του πολέμου και την προετοιμασία της επιστράτευσης έως τη δράση των τρένων στην πολεμική προσπάθεια και τη γερμανική επίθεση του 1941, που άλλαξε δραματικά την πορεία των γεγονότων.

Παραλαβή ατμαμαξών σειράς Λα των ΣΕΚ. Πηγή: Ιστορικό Αρχείο Σ.Ε. – Φωτογραφικό Αρχείο.

ΤΕΚΜΗΡΙΟ

Η εγκύκλιος που ξεχωρίζει ανάμεσα στα εκθέματα

Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζει μία αυθεντική εγκύκλιος του υπουργού Σιδηροδρόμων και Αυτοκινητοδρόμων, Γεωργίου Νικολαΐδη, με ημερομηνία 3 Δεκεμβρίου 1940, η οποία απευθυνόταν στο προσωπικό των σιδηροδρόμων της χώρας. Το ιστορικό έγγραφο αποτυπώνει την αναγνώριση της Πολιτείας προς τους εργαζομένους που συνέβαλαν στην υποστήριξη της ελληνικής πολεμικής προσπάθειας, αναλαμβάνοντας δύσκολες αποστολές και αντιμετωπίζοντας κινδύνους για την υγεία και τη ζωή τους.

Χρήση εργαλείου αέρος από τεχνίτη του ΚΕΠ.

Στο κείμενο υπογραμμίζεται η σημασία της συμβολής τους στις στρατιωτικές μεταφορές και εξαίρεται η προσπάθεια που κατέβαλαν κατά τον πρώτο μήνα του πολέμου. «Η Ελλάς είναι υπερήφανος όχι μόνον διά τον Στρατόν της, τον Στόλον της και την Αεροπορίαν της, αλλά και διά τους Σιδηροδρομικούς της», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην εγκύκλιο, συμπυκνώνοντας σε μία φράση την αναγνώριση του ρόλου των ανθρώπων που κράτησαν τις σιδηροδρομικές γραμμές σε λειτουργία, ενώ η χώρα βρισκόταν σε πόλεμο. Το κιτρινισμένο χαρτί, με τη γραφή και τις υπογραφές της εποχής, δεν αποτελεί απλώς ένα διοικητικό έγγραφο, αλλά ένα αυθεντικό αποτύπωμα της ιστορικής συγκυρίας και της σημασίας που αποδόθηκε στους σιδηροδρομικούς.

Επισκευή λέβητα ατμάμαξας.

ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΤΕ

Αυθεντικά έγγραφα, αρχειακές καταγραφές, ιστορικά αντικείμενα

Το υλικό της έκθεσης προέρχεται από το Ιστορικό Αρχείο των Σιδηροδρόμων Ελλάδος και περιλαμβάνει αυθεντικά έγγραφα, αρχειακές καταγραφές και ιστορικά αντικείμενα, πολλά από τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό. Την έκθεση συμπληρώνουν μουσειακά αντικείμενα από τη συλλογή του Σιδηροδρομικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, ενώ ξεχωριστή θέση κατέχει μία ιστορική δραιζίνα γερμανικής κατασκευής του 1937, η οποία αποκαταστάθηκε το 2025 και θα εκτίθεται στον περιβάλλοντα χώρο του σταθμού.

Η εγκύκλιος του υπουργού Σιδηροδρόμων και Αυτοκινητοδρόμων, Γεωργίου Νικολαΐδη.

Οι ξεναγήσεις από μέλη του Συλλόγου Φίλων του Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης θα δίνουν τη δυνατότητα στους επισκέπτες να ανακαλύψουν τις ιστορίες πίσω από τα εκθέματα και να γνωρίσουν καλύτερα τη συμβολή του σιδηροδρόμου σε μία από τις κρισιμότερες περιόδους της ελληνικής Ιστορίας. Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν από τον γ.γ. του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, Στέλιο Σακαρέτσιο, ο οποίος ανέδειξε τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης και της σύνδεσής της με τη σύγχρονη λειτουργία των σιδηροδρόμων.

Υπάλληλοι των ΣΕΚ, περίοδος Μεσοπολέμου.

Info

«Στην Πρώτη Γραμμή: Ο σιδηρόδρομος στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο 1940-1941»

Εκθεση

Τοποθεσία:

Εκθεσιακός χώρος Νέου Σιδηροδρομικού Σταθμού Θεσσαλονίκης

Διάρκεια:

Εως 31/10/2026

Ωρες λειτουργίας:

10:00-18:00