Με μια ιδιαίτερα προκλητική κρατική παρέμβαση σε αμιγώς εκκλησιαστικά ζητήματα η ρωσική αντικατασκοπία εμφάνισε τον κ.κ. Βαρθολομαίο ως «ψευδοπροφήτη», αποδίδοντάς του «επιθετική διάθεση» και συνεργασίες με δυτικές μυστικές υπηρεσίες, εθνικιστές και νεοναζί, προκαλώντας μεγάλη αίσθηση στους κόλπους της Ορθοδοξίας.

Χρόνια τώρα, το Πατριαρχείο Μόσχας και το Κρεμλίνο προσπαθούν να αποδυναμώσουν τη Μητέρα Εκκλησία για τα δικά τους εκκλησιαστικά και γεωπολιτικά συμφέροντα. Αλλωστε, σύμφωνα και με έμπειρους αναλυτές των εκκλησιαστικών και διεθνών θεμάτων, η ρωσική πλευρά κάθε τόσο αμφισβητεί την Πρωτοκαθεδρία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, επιδιώκοντας στην ουσία να συγκροτήσει ένα παγκόσμιο δίκτυο επιρροής.

Για αυτό και «μόνον τυχαία δεν είναι» η πρόσφατη στοχοποίηση του κ.κ. Βαρθολομαίου ο οποίος στην απάντησή του έκανε λόγο για «ευφάνταστα σενάρια», «ψευδείς ειδήσεις», «ύβρεις» αλλά και για «κατασκευασμένες πληροφορίες κάθε είδους προπαγανδιστών».

Με την «ήττα» που υπέστη στο ουκρανικό ορθόδοξο πεδίο ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος, λόγω της αυτοκεφαλίας της Ουκρανικής Εκκλησίας, ανοίγει ένα νέο εκκλησιαστικό μέτωπο στις χώρες της Βαλτικής και στα Βαλκάνια με απώτερο στόχο να απορρυθμίσει τον ρόλο της Κωνσταντινούπολης.

Κάθε κίνηση

Οι Ρώσοι καταγράφουν κάθε κίνηση του Οικουμενικού Πατριάρχη και την ερμηνεύουν ως «θρησκευτική περικύκλωσή» τους, όπως προκύπτει και από την πρόσφατη «πολεμική» ανακοίνωση της ρωσικής Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR).

Μάλιστα, τον κατηγορούν ότι συνεργάζεται με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες «τροφοδοτώντας ρωσοφοβικά συναισθήματα στις ευρωπαϊκές χώρες» και πως «βασίζεται στους ιδεολογικούς του συμμάχους, που εκπροσωπούνται από τοπικούς εθνικιστές και νεοναζί, σε μια προσπάθεια να αποσπάσει τις Ορθόδοξες Εκκλησίες της Λιθουανίας, της Λετονίας και της Εσθονίας από το Πατριαρχείο Μόσχας.

Πίσω από την αήθη αυτή επίθεση «κρύβονται» ο φόβος των Ρώσων να χάσουν την επιρροή τους στις αυτόνομες Εκκλησίες των βαλτικών χωρών, δηλαδή της Εσθονίας, της Λιθουανίας και της Λετονίας, σύμφωνα με εκκλησιαστικούς παράγοντες.

Λετονία, Λιθουανία

Υπενθυμίζεται ότι το 2022 το Κοινοβούλιο της Λετονίας ενέκρινε την πλήρη ανεξαρτητοποίηση της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Λετονίας από το Πατριαρχείο Μόσχας το οποίο αντέδρασε έντονα.

Περίπου έναν χρόνο μετά, ο Οικουμενικός Πατριάρχης ταξίδεψε στη Λιθουανία, όπου είχε συνάντηση με την πρωθυπουργό της χώρας. Κατά τις συνομιλίες υπογράφηκε συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Λιθουανίας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου με στόχο την ενίσχυση των σχέσεών τους και το σημαντικότερο, τη δημιουργία εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας στη χώρα υπό το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Το 2024 το λιθουανικό υπουργείο Δικαιοσύνης προχώρησε στη νομική αναγνώριση της Εξαρχίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη Λιθουανία.

Την ίδια χρονιά, οι αρχές της Εσθονίας απέλασαν τον μητροπολίτη Ευγένιο, που ήταν επικεφαλής του μετοχίου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Εσθονία θεωρώντας τον απειλή για την εθνική ασφάλεια της χώρας.

Μαυροβούνιο

Στο κάδρο της αντιπαράθεσης με το Φανάρι, η Μόσχα βάζει και τη μη αναγνωρισμένη Ορθόδοξη Εκκλησία του Μαυροβουνίου. Στοχοποιεί τον κ.κ. Βαρθολομαίο με τον ισχυρισμό ότι σκοπεύει να της παραχωρήσει αυτοκεφαλία με σκοπό να πλήξει τη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Και αυτό, επίσης, είναι ένα μεγάλο ζήτημα. Για τη Ρωσία η υπόθεση του Μαυροβουνίου είναι ιδιαίτερα σημαντική. Απορρίπτει κάθε ιδέα αυτοκεφαλίας της μη αναγνωρισμένης Ορθόδοξης Εκκλησίας μια που όπως εκτιμά, μια τέτοια ενέργεια θα άνοιγε τον δρόμο για νέες αυτοκεφαλίες, ανάλογες με εκείνη της Ουκρανίας. Από την πλευρά του το Πατριαρχείο Σερβίας βλέπει το Μαυροβούνιο ως «Ουκρανία των Βαλκανίων». 

Πατριαρχείο Σερβίας

Το Πατριαρχείο Σερβίας θεωρείται παραδοσιακός σύμμαχος της Ρωσικής Εκκλησίας και κατά καιρούς ταυτίζεται στρατηγικά μαζί της.Τον περασμένο Απρίλιο ο Σέρβος Πατριάρχης Πορφύριος βρέθηκε στη Μόσχα και είχε συναντήσεις με τον Πατριάρχη Κύριλλο και τον Βλαντιμίρ Πούτιν μέσω των οποίων επιβεβαιώθηκε η κοινή πορεία σε εκκλησιαστικό και γεωπολιτικό επίπεδο. «Ο σερβικός λαός βλέπει τον ρωσικό λαό ως ένα. Μερικές φορές μπορεί οι Σέρβοι να έχουν μεγάλες ελπίδες, η ελπίδα εξαρτάται περισσότερο από τη Ρωσία, τη ρωσική πολιτική, παρά από τη σερβική πολιτική. Ισως είναι ένα παράδοξο» έχει δηλώσει στο παρελθόν ο Πορφύριος.

Η ΑΥΤΟΚΕΦΑΛΙΑ ΤΟΥ 2018

Η κόντρα κορυφής που ξεκίνησε από την Ουκρανία

Επίκεντρο της ρήξης -η σοβαρότερη των τελευταίων δεκαετιών στον ορθόδοξο κόσμο- της Ρωσικής Εκκλησίας με το Φανάρι υπήρξε η Ουκρανία. Το 2018 ο Οικουμενικός Πατριάρχης αποφάσισε να χορηγήσει αυτοκεφαλία στην Ουκρανική Εκκλησία, γεγονός που προκάλεσε την οργή του Πατριάρχη Κύριλλου ο οποίος, με τη στήριξη του Βλαντιμίρ Πούτιν, κήρυξε ιερό «πόλεμο».

Ο ίδιος έκανε λόγο για οργανωμένο σχέδιο των ΗΠΑ με στόχο την αποδυνάμωση του Πατριαρχείου Μόσχας, διακόπτοντας έπειτα την ευχαριστιακή επικοινωνία με το Φανάρι αλλά και με τις υπόλοιπες Εκκλησίες που αναγνώρισαν το ουκρανικό αυτοκέφαλο, ανάμεσά τους και την Ελλαδική. Στο πλαίσιο δε της επεκτατικής της πολιτικής η Ρωσική Εκκλησία επιχείρησε να τις «εκδικηθεί», ιδρύοντας εντός των ορίων του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας δική της εξαρχία.

Τον Φεβρουάριο του 2022 η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, με τον Πατριάρχη Κύριλλο να χαρακτηρίζει την εισβολή «αγώνα κατά του κακού». Η πνευματική «κάλυψη» στις ρωσικές πολεμικές επιχειρήσεις εξόργισε την ορθόδοξη κοινότητα. Αποστάσεις από τις θέσεις του Κύριλλου κράτησαν Εκκλησίες που τον στήριζαν, όπως η Πολωνία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Γεωργία. Ενω ξεκάθαρα απέναντί του τάχθηκαν η Ελλαδική Εκκλησία, η Εκκλησία της Κύπρου, η Αρχιεπισκοπή Αλβανίας, η Αρχιεπισκοπή Αμερικής καθώς και τα Πατριαρχεία Αλεξανδρείας, Ιεροσολύμων.

Ο Κύριλλος που είχε χαρακτηρίσει «θαύμα του Θεού» τα πρώτα δώδεκα χρόνια του Πούτιν στην εξουσία, άρχισε να απομονώνεται. Σταθερός φίλος του Πούτιν, εξαρχής ασπάστηκε τις θέσεις του για τη γεωπολιτική και εκκλησιαστική επέκταση της Ρωσίας.

Εξάλλου, από την εκλογή του (2009) στον πατριαρχικό θρόνο δεν έκρυψε την επεκτατική του πολιτική. Το 2016 στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδόξου Εκκλησίας στο Κολυμπάρι Χανίων συγκρούστηκε ανοιχτά με το Φανάρι με την απόφασή του να απέχει απ’ τις εργασίες. Τότε, η κίνησή του μεταφράστηκε ως ευθεία αμφισβήτηση των «Πρωτείων του Οικουμενικού Πατριάρχη».

Ομως, εντάσεις είχαν σημειωθεί και επί μακαριστού Πατριάρχη Αλέξιου, ο οποίος φανταζόταν το Πατριαρχείο Μόσχας ως «τρίτη Ρώμη», λόγω του μεγάλου αριθμού των πιστών.

Το 2000 ο μακαριστός Αλέξιος είχε απειλήσει τον Οικουμενικό Πατριάρχη με διακοπή της μνημόνευσής του, με αφορμή τη διαμάχη για τις βαλτικές χώρες. Τότε, το Φανάρι επεδίωξε να διευρύνει τον λόγο του στις νέες χώρες που προέκυψαν από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης.