Ο ειδικός εντεταλμένος του προέδρου των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της θα μπορούσαν να προσφέρουν «ρηξικέλευθες» διαβεβαιώσεις στην Ουκρανία με τη μορφή «προστασιών τύπου Αρθρου 5». Η φράση αντλείται από το συγκεκριμένο άρθρο της ιδρυτικής συνθήκης του ΝΑΤΟ περί συλλογικής άμυνας.

Σε αντίθεση με την ευρύτερη πεποίθηση, δεν δεσμεύει τα μέλη του ΝΑΤΟ σε πλήρη στρατιωτική επέμβαση προς υποστήριξη ενός άλλου μέλους, αν δεχθεί επίθεση. Αυτό που λέει είναι ότι κάθε μέλος του ΝΑΤΟ «θα βοηθήσει το κράτος που δέχεται επίθεση αναλαμβάνοντας αμέσως, ατομικά και σε συνεννόηση με τα άλλα κράτη ενέργειες που κρίνει απαραίτητες, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ένοπλης βίας».

Από την ίδρυση του ΝΑΤΟ το 1949, το Αρθρο 5 έχει επικαλεστεί μόνο μια φορά: έπειτα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις της Αλ Κάιντα, την 11η Σεπτεμβρίου 2001, στις ΗΠΑ. Οπως επεσήμανε ο Ρούτε, τότε πυροδότησε επιχειρήσεις και μέτρα υποστήριξης από το ΝΑΤΟ, αν και τα κράτη-μέλη διέφεραν ως προς το εύρος και το χρονοδιάγραμμα των συνεισφορών τους.

Στην περίπτωση της Ουκρανίας μιλάμε για μια εξατομικευμένη συμφωνία που θα καταρτιστεί από τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, τα οποία είναι πρόθυμα να υπογράψουν. Τι μπορεί να σημαίνει, όμως η φράση «τύπου Αρθρου 5»; Οποιοδήποτε παράλληλο σύστημα για την Ουκρανία θα εξαρτιόταν εξ ολοκλήρου από το κείμενο που θα διαπραγματεύονταν τα μέρη. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι η ετικέτα, αλλά τα ψιλά γράμματα: ποιος δεσμεύεται, για τι και πόσο γρήγορα και δυναμικά είναι έτοιμος να δράσει, εφόσον η Ουκρανία δεχθεί ξανά επίθεση.

Ακριβώς αυτές οι λεπτομέρειες είναι που τροφοδοτούν τον σκεπτικισμό. Οι Ουκρανοί είναι επιφυλακτικοί απέναντι στις αόριστες δεσμεύσεις μετά το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994, το οποίο τους παρείχε «εγγυήσεις ασφαλείας» ως αντάλλαγμα για την εγκατάλειψη ων πυρηνικών όπλων που κληρονόμησε το Κίεβο με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης. Αυτές οι διαβεβαιώσεις δεν κατάφεραν να αποτρέψουν τη ρωσική επιθετικότητα.

Στις 22 Απριλίου 2004, ο Βλαντιμίρ Πούτιν επικύρωσε πανηγυρικά τη συνθήκη για τα ρωσοουκρανικά σύνορα, αλλά έκτοτε παραβιάζει την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας. Πάντως, χθες, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μιλώντας μετά τον Ρούτε χαιρέτησε την πρόταση και δήλωσε ότι η Ε.Ε. είναι έτοιμη να πράξει ό,τι απαιτείται.

Γεωπολιτικά, η πρόταση εγείρει ένα παράδοξο. Αν οι εγγυήσεις αντικατοπτρίζουν πραγματικά την αποτρεπτική δυναμική του ΝΑΤΟ, γιατί να τις αποδεχτεί το Κρεμλίνο; Μια πιθανή απάντηση είναι ότι η Ρωσία μπορεί να αντιληφθεί τις εγγυήσεις εκτός ΝΑΤΟ ως λιγότερο αυτόματες ή δεσμευτικές από την ένταξη στη Βορειοατλαντική Συμμαχία ή ως πιο διαπραγματεύσιμες σε πεδίο εφαρμογής. Αν οι εγγυήσεις αποδυναμωθούν για να κερδίσουν τη ρωσική συναίνεση, κινδυνεύουν να μην αποτρέψουν κανέναν, πόσω μάλλον τη Μόσχα.