Η κλιμάκωση του πολέμου μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν δεν αφορά πλέον το σκιώδες πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, ούτε καν την αλλαγή καθεστώτος, στόχους που αρχικά οδήγησαν την εκστρατεία του Νετανιάχου στο να εμπλέξει τον Τραμπ στη σύγκρουση. Πλέον πρόκειται για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Μετά τον πρώτο μήνα του πολέμου, το Ιράν βρέθηκε σε μια απροσδόκητα πλεονεκτική θέση, έχοντας εξασφαλίσει de facto τον έλεγχο των Στενών, του πιο κρίσιμου ενεργειακού σημείου στον κόσμο, το οποίο επιτρέπει στην Τεχεράνη να επηρεάσει τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου και -κατ’ επέκταση- να πιέσει την οικονομία των ΗΠΑ. Αυτό αποτελεί το πιο ισχυρό στρατηγικό αποτρεπτικό μέσο της Ισλαμικής Δημοκρατίας εναντίον των ΗΠΑ και του Ισραήλ εδώ και δεκαετίες. Αυτό το πλεονέκτημα η Ουάσιγκτον αγωνίζεται τώρα -με νύχια και με δόντια- να αποσπάσει από το Ιράν.
Ο τελευταίος γύρος σύγκρουσης ξεκίνησε μετά την υπογραφή Μνημονίου Κατανόησης από τον Τραμπ και τον Ιρανό πρόεδρο Πεζεσκιάν. Η συμφωνία ευνοούσε σε μεγάλο βαθμό το Ιράν, με το Αρθρο 5 να του παρέχει ρητά την εξουσία να «κάνει ρυθμίσεις χρησιμοποιώντας τις καλύτερες δυνατές προσπάθειες για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων». Στη συνέχεια, η Τεχεράνη όρισε έναν εμπορικό διάδρομο ναυτιλίας εξ ολοκλήρου εντός των χωρικών της υδάτων.
Τρεις ημέρες μετά την υπογραφή της συμφωνίας, στις 20 Ιουνίου, το υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ Κοινό Κέντρο Πληροφοριών για τη Ναυτιλία ανακοίνωσε ότι τα εμπορικά πλοία μπορούσαν να διέλθουν από το Στενό του Ορμούζ υπό την καθοδήγηση των ΗΠΑ μέσω της νότιας διαδρομής, αμφισβητώντας άμεσα τη νεοαποκτηθείσα επιρροή του Ιράν.
Η Τεχεράνη δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον είχε παραβιάσει το Αρθρο 5 του μνημονίου, παρεμβαίνοντας στην ευθύνη της να διασφαλίσει την ασφαλή διέλευση των πλοίων. Από την οπτική γωνία της Τεχεράνης, η κίνηση στόχευε στην αφαίρεση του Ιράν από τον de facto έλεγχο του Στενού, εκτρέποντας τη ναυτιλία στο νότιο κανάλι, πέρα από την αποτελεσματική της εμβέλεια, ακυρώνοντας έτσι το Ορμούζ ως πηγή γεωπολιτικής επιρροής. Το Ιράν απάντησε στοχεύοντας εμπορικά πλοία, ωθώντας τις ΗΠΑ να παρέμβουν.
Διαβάστε Επίσης
Φθορά
Το κεντρικό ερώτημα τώρα είναι εάν το Ιράν ή οι ΗΠΑ μπορούν να αντέξουν έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς χωρίς να επιβαρυνθούν με απαγορευτικό κόστος. Μια πρόσφατη ανάλυση του εκπροσώπου του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον έχει μετατοπιστεί από την επιδίωξη μιας γρήγορης στρατιωτικής νίκης σε μια στρατηγική φθοράς. Υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη πρέπει να αποφύγει την παθητική άμυνα και να επιβάλει μεγαλύτερο κόστος στις ΗΠΑ και τους συμμάχους της. Αυτή η αντιστρατηγική, ωστόσο, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους σε τουλάχιστον τρία μέτωπα.
1. Οι εγχώριες οικονομικές προοπτικές επιδεινώνονται ραγδαία, με τον πληθωρισμό στο Ιράν να ξεπερνά το 88% τον Ιούνιο. Το Ιράν θα μπορούσε να εισέλθει σε μια περίοδο υπερπληθωρισμού, με τη Βενεζουέλα ως προειδοποιητικό παράδειγμα. Πριν από τέσσερις μήνες, καμία επαρχία δεν είχε τριψήφιο πληθωρισμό. Τον περασμένο μήνα, υπήρχαν 12. Η αγορά εργασίας βρίσκεται υπό παρόμοια πίεση. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, 3 με 4,5 εκατ. Ιρανών έχουν χάσει τις δουλειές τους λόγω του πολέμου.
2. Ο πόλεμος θα μπορούσε να καταστρέψει σταδιακά τις κρίσιμες υποδομές του Ιράν. Αυτός ο κίνδυνος έχει αυξηθεί από τότε που ο Τραμπ υιοθέτησε αυτό που ισοδυναμεί με στρατηγική «γέφυρα αντί πλοίου», απειλώντας να ανταποδώσει για κάθε ιρανική επίθεση στην εμπορική ναυτιλία στο Στενό του Ορμούζ καταστρέφοντας μια γέφυρα ή έναν σταθμό παραγωγής ενέργειας. Μια παρατεταμένη ανταλλαγή θα μπορούσε τελικά να καταστήσει μεγάλα τμήματα των κρίσιμων υποδομών του Ιράν μη λειτουργικά, καθιστώντας τη χώρα ουσιαστικά ακυβέρνητη.
3. Η επιμονή της Τεχεράνης να συνεχίσει να στοχεύει εμπορικά πλοία που διέρχονται από τα ύδατα του Ομάν αποτυγχάνει σε μια βασική δοκιμασία στρατηγικής λογικής. Οι επιθέσεις έχουν ήδη καταδείξει την ικανότητα του Ιράν να διαταράξει ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά σημεία συμφόρησης στον κόσμο, δημιουργώντας έτσι στρατηγική αποτροπή. Γιατί να συνεχιστούν οι επιθέσεις στην εμπορική ναυτιλία, όταν κάτι τέτοιο διακινδυνεύει την περιττή κλιμάκωση;
Αμερικανικοί προορισμοί
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει επίσης σημαντικούς περιορισμούς στη διατήρηση ενός παρατεταμένου πολέμου φθοράς. Παρά την πολεμοχαρή ρητορική που αναδύεται από την κυβέρνησή του, ολοένα και περισσότερα στοιχεία υποδηλώνουν ότι οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν τους πόρους για μια εκτεταμένη στρατιωτική εκστρατεία εναντίον του Ιράν. Δεν έχουν αρκετή αεράμυνα και πυρομαχικά μεγάλου βεληνεκούς για να διατηρήσουν με ασφάλεια τις επιχειρήσεις, γι’ αυτό και είναι πολύ δύσκολο, υπό την καθαρά συμβατική έννοια, να επικρατήσει πλήρως ένας εκ των δυο αντιπάλων.
Στο στόχαστρο η Ιορδανία
Οι αυξανόμενες επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη του Ιράν στην Ιορδανία μετατρέπουν το βασίλειο των Χασεμιτών σε νέα πρώτη γραμμή, δοκιμάζοντας αν το Αμμάν θα συνεχίσει να παραμένει ήσυχο ή θα συμμετάσχει σε μια περιφερειακή αντίδραση.
Μία από τις νέες εξελίξεις στην πρόσφατη σύγκρουση είναι ότι το Ιράν και οι πολιτοφυλακές του έχουν στοχεύσει ολοένα και περισσότερο το Βασίλειο της Ιορδανίας. Αμερικανοί έχουν σκοτωθεί σε αυτές τις επιθέσεις. Πρόσφατα, ο ιορδανικός στρατός δήλωσε ότι αναχαίτισε και κατέστρεψε πυραύλους. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η Ιρανική Επαναστατική Φρουρά (το IRGC) είχε στοχεύσει την αεροπορική βάση Muwaffaq Salti, δηλαδή μια τοποθεσία της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ/CENTCOM στην Ιορδανία.
Στο παρελθόν, το Ιράν και οι υποστηριζόμενες από το Ιράν σιιτικές πολιτοφυλακές είχαν επίσης στοχεύσει άλλες τοποθεσίες στην Ανατολική Ιορδανία. Το Ιράν δεν έχει τελευταία επιτεθεί στο Ισραήλ, αλλά προτιμά να χτυπήσει την Ιορδανία.
Η Ιορδανία και το Ισραήλ συνδέονται εδώ και καιρό με ιστορία και δεσμούς. Κάποτε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και οι δύο χώρες ενώθηκαν για λίγο υπό βρετανικό έλεγχο μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη συνέχεια, το Βασίλειο έγινε ξεχωριστή οντότητα υπό βρετανική εντολή. Το Βασίλειο της Ιορδανίας διατηρεί στενούς δεσμούς με τη Βρετανία και τη Δύση από την ίδρυσή του μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η Υπεριορδανία αναδύθηκε από το σύστημα της Βρετανικής Εντολής στις αρχές της δεκαετίας του 1920 υπό τον Αμπντουλάχ Α’, μέλος της οικογένειας των Χασεμιτών που είχε συνεργαστεί με τη Βρετανία κατά τη διάρκεια της Αραβικής Εξέγερσης εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Βρετανοί αξιωματικοί βοήθησαν στην οργάνωση και εκπαίδευση της Αραβικής Λεγεώνας, η οποία έγινε μία από τις πιο επαγγελματικές στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής.
Οι ΗΠΑ σταδιακά έγιναν ο σημαντικότερος δυτικός υποστηρικτής της Ιορδανίας, παρέχοντας εκτεταμένη οικονομική και στρατιωτική βοήθεια.
