Οι πετρελαϊκές κυρώσεις των ΗΠΑ ανάγκασαν την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν να χρησιμοποιήσει παλιά σκάφη (δεξαμενόπλοια) για να πουλήσει πετρέλαιο την πιο πολύτιμη χώρα για εξαγωγή που είναι η Κίνα.
Η Ουάσινγκτον έχει επιβάλει εκ νέου τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών μετά την κατάρρευση μιας προβληματικής “ειρηνευτικής” συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν.Για δεκαετίες-από το1980- οι ΗΠΑ προσπάθησαν να απομονώσουν το Ιράν, τον κάτοχο των τριών μεγαλύτερων αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου στον κόσμο, από την παγκόσμια ναυτιλιακή βιομηχανία με μια σειρά κυρώσεων.
Ωστόσο, η Τεχεράνη μπόρεσε να διατηρήσει κάποια έσοδα μέσω ενός δικτύου ξεχαρβαλωμένων δεξαμενόπλοιων που συχνά περιγράφονται ως ο «σκιώδης στόλος» της, τα οποία καταλαμβάνουν μια νόμιμη γκρίζα ζώνη και χρησιμοποιούν τεχνάσματα για να παρακάμψουν τα περιοριστικά μέτρα των ΗΠΑ.
Πώς κινούνται οι σκιώδεις στόλοι;
Τα σκιώδη δεξαμενόπλοια, γνωστά και ως «σκοτεινοί στόλοι» ή «σπόροι-φαντάσματα», είναι πλοία που λειτουργούν στις παρυφές της παγκόσμιας ναυτιλιακής βιομηχανίας για τη μεταφορά πετρελαίου και άλλων εμπορευμάτων από χώρες που αντιμετωπίζουν υπολογίσιμες δυτικές κυρώσεις.
Πολλά γερασμένα σκάφη αποφεύγουν την ανίχνευση σε βάσεις δεδομένων θαλάσσιας κυκλοφορίας απενεργοποιώντας τα υποχρεωτικά σήματα εντοπισμού τους ή μεταδίδοντας ψευδείς/παραπλανητικές τοποθεσίες.
Το Ιράν δεν είναι η μόνη χώρα που εμπλέκεται σε τέτοιες επιχειρήσεις: η Ρωσία, η οποία υπόκειται επίσης σε πετρελαϊκές κυρώσεις, λειτουργεί σκιώδη στόλο. Η Βενεζουέλα του Μαδούρο το έκανε μέχρι την από πλευράς Αμερικανών ανατροπή του.
Διαβάστε Επίσης
Τα πλοία είναι συνήθως εγγεγραμμένα σε χώρες με χαμηλούς ναυτιλιακούς φόρους, χαλαρή ρύθμιση, αδιαφανή ληξίαρχια , συσκοτίζοντας έτσι την ιδιοκτησία. Τέτοια σκάφη πλέουν κάτω από αυτό που είναι γνωστό ως «σημαίες ευκαιρίας » που ανήκουν, μεταξύ άλλων, στις Βερμούδες, τη Λιβερία, τον Παναμά, τη Μάλτα και τις Νήσους Μάρσαλ.
Η τελική ιδιοκτησία των πλοίων μπορεί συχνά να εντοπιστεί στους Ιρανούς δισεκατομμυριούχους που συνδέονται με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Άλλοι ανήκουν σε επιχειρηματίες από την Κίνα, η οποία είναι σημαντικός πελάτης του ιρανικού πετρελαίου. Τα πληρώματα συχνά προέρχονται από εμπόρους ναυτικούς από το Ιράν, την Κίνα και τη Νότια Ασία.
Πριν από τον αποκλεισμό, εκτιμάται ότι ο στόλος αποτελούνταν από περίπου 400 πλοία, αν και οι μετρήσεις ποικίλλουν. Τα σκάφη εγκαταλείπουν το Ιράν και στη συνέχεια ξεφορτώνουν το πετρέλαιο σε ένα άλλο δεξαμενόπλοιο στη θάλασσα πριν το φορτίο φτάσει στον τελικό προορισμό του.
Γιατί η Ισλαμική Δημοκρατία έχει σκιώδη στόλο;
Ο σκιώδης στόλος του Ιράν έχει εξελιχθεί ως απάντηση στις κυρώσεις των ΗΠΑ για την πιο προσοδοφόρα εξαγωγή του.
Μόνο οι ΗΠΑ, η ΕΕ και ο Καναδάς έχουν θέσει γενικές απαγορεύσεις στις επιχειρήσεις τους που αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο, πράγμα που σημαίνει ότι οι αγοραστές σε άλλες χώρες μπορούν τεχνικά να το εισάγουν ελεύθερα σύμφωνα με τους δικούς τους εγχώριους νόμους, εφόσον δεν παραβιάζουν άλλες κυρώσεις.
Αλλά η Ουάσιγκτον επέβαλε επίσης εκτεταμένες δευτερεύουσες κυρώσεις στον ιρανικό ενεργειακό τομέα, βάσει του οποίου θα επιβάλει κυρώσεις και θα παγώσει τα περιουσιακά στοιχεία οποιουδήποτε οργανισμού παγκοσμίως που αγοράζει, μεταφέρει ή χρηματοδοτεί ιρανικό πετρέλαιο – είτε η επιχείρηση είναι αμερικανική είτε όχι.
Αυτές οι δευτερεύουσες κυρώσεις στο Ιράν εισήχθησαν για πρώτη φορά από τον Μπιλ Κλίντον το 1996 εν μέσω ανησυχιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την υποστήριξή του για τις Μεσανατολικές/περιφερειακές οργανώσεις που αντιτίθενται στις ΗΠΑ. Οι κυρώσεις αυξήθηκαν μόνο αφού ο Τραμπ ακύρωσε την ιρανική πυρηνική συμφωνία το 2018.
Τα μέτρα έχουν απομονώσει το Ιράν από μεγάλο μέρος της διεθνούς ναυτιλιακής βιομηχανίας, η οποία βασίζεται σε αμερικανικές τράπεζες και συναλλαγές σε δολάρια και έτσι δεν μπορεί να διακινδυνεύσει κυρώσεις που επιβλήθηκαν από την Ουάσιγκτον. Εν μέσω μιας τέτοιας απομόνωσης και του καταστροφικού αντίκτυπου που είχε στην οικονομία της, η Τεχεράνη έχει εξετάσει άλλους τρόπους πώλησης πετρελαίου.
Ποιος προμηθεύεται πετρέλαιο μέσω του σκιώδους στόλου;
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, αν και δεν καταγράφει επίσημα τέτοιες εισαγωγές, γεγονός που θα προσέλκυε κυρώσεις από τις ΗΠΑ. Αντ ‘αυτού, το πετρέλαιο εμφανίζεται να προέρχεται από τη Μαλαισία και την Ινδονησία, μεταξύ άλλων.Ωστόσο, τα στοιχεία της Κίνας συχνά δεν ταιριάζουν με τα στοιχεία εξαγωγών αυτών των χωρών, τα οποία σύμφωνα με αναλυτές είναι ένα σαφές σημάδι ότι το πετρέλαιο είναι ιρανικό.
Μια εκτίμηση της εταιρείας αναλύσεων Kpler τοποθετεί τις εισαγωγές πετρελαίου της Κίνας από το Ιράν σε περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το 2025 – το 12% της συνολικής πρόσληψης αργού της Κίνας. Αγοράζεται σε μειωμένη τιμή σε σύγκριση με τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου, με τις πληρωμές να λαμβάνονται στο κινεζικό ρενμίνμπι μέσω κινεζικών τραπεζών.
Οι αγοραστές είναι ως επί το πλείστον μικρά, συμπαγή ιδιωτικά διυλιστήρια στην βορειοανατολική επαρχία Σαντόνγκ της Κίνας γνωστά ως «διυλιστήρια της πόλης». Τα μεγαλύτερα, κρατικά διυλιστήρια της Κίνας γενικά μένουν μακριά από το ιρανικό πετρέλαιο, απομονώνοντάς τα από τις κυρώσεις των ΗΠΑ.Η Κίνα έχει αρκετή οικονομική δύναμη για να μην χρειαστεί να υπακούσει στο καθεστώς κυρώσεων των ΗΠΑ.Η Κίνα χρησιμοποιεί επίσης διυλιστήρια και σκιώδη δεξαμενόπλοια για να εισάγει αργό πετρέλαιο από τη Ρωσία και, προηγουμένως, τη Βενεζουέλα.
Ο σκιώδης στόλος του Ιράν έχει επίσης συνδεθεί με τις πωλήσεις καυσίμων αεροσκαφών στη Μιανμάρ, προκαλώντας επικρίσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εν μέσω αεροπορικών επιδρομών εναντίον αμάχων κατά τη διάρκεια του συνεχιζόμενου πολέμου.
Είναι παράνομοι οι σκιώδεις στόλοι;
Δεν υπάρχουν κυρώσεις του ΟΗΕ για το ίδιο το ιρανικό πετρέλαιο, πράγμα που σημαίνει ότι δεν υπάρχει τίποτα εγγενώς παράνομο στην αγορά και την πώληση ιρανικού πετρελαίου σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Τέτοιες κυρώσεις θα πρέπει να εγκριθούν από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου η Κίνα και η Ρωσία έχουν χρησιμοποιήσει συχνά την εξουσία βέτο τους για να εμποδίσουν τα δυτικά μέτρα κατά του Ιράν.
Αλλά ορισμένα από τα ίδια τα πλοία μπορεί να παραβιάσουν τους νομικά δεσμευτικούς κανονισμούς περιβάλλοντος, ασφάλειας και εργασίας που καθορίζονται από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), ο οποίος αποτελεί μέρος του ΟΗΕ.
Η επιβολή αυτών των κανόνων είναι συχνά περιορισμένη, με τη νομική ευθύνη να μειώνεται συνήθως στα κράτη όπου τα πλοία είναι νηολογημένα και τα λιμάνια στα οποία ελλιμενίζονται. Εκτός χωροταξικά ύδατα, προστατεύονται από την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο
Τα δεξαμενόπλοια δεν είναι τα μόνα τους στην παραβίαση των συμβάσεων που ορίζονται από τον ΙΜΟ. Πολλά αλιευτικά σκάφη, για παράδειγμα, απενεργοποιούν επίσης τα συστήματα εντοπισμού τους για να αποφύγουν τον έλεγχο, ο οποίος θεωρείται επίσης παράνομος και επικίνδυνος.
Πολλά δεξαμενόπλοια που χρησιμοποιούνται για την πώληση ιρανικού πετρελαίου είναι τουλάχιστον 20 ετών, με περίπου περισσότερα από 30, αυξάνοντας την πιθανότητα να διαρρεύσουν πετρέλαιο.Τα σκάφη που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο έχουν συνδεθεί με διαρροές και οι αναλυτές λένε ότι ο ιρανικός στόλος ενέχει παρόμοιους κινδύνους.
Μερικά από τα σκιώδη δεξαμενόπλοια του Ιράν χαρακτηρίζονται ως «πολύ μεγάλοι αεροπλανοφόροααργού», πράγμα που σημαίνει ότι μεταφέρουν περισσότερα από 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Πχ ποσοτικά η καταστροφή του Deepwater Horizon του 2010 απελευθέρωσε περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια στον Κόλπο του Μεξικού.
Υπάρχει επίσης κίνδυνος σύγκρουσης όταν τα πλοία απενεργοποιούν τα δεδομένα παρακολούθησης. Τον Ιανουάριο του 2018, το ιρανικής ιδιοκτησίας δεξαμενόπλοιο Sanchi συγκρούστηκε με ένα άλλο σκάφος στα ανοικτά της Σαγκάης και βυθίστηκε, σκοτώνοντας 32 μέλη του πληρώματος και απελευθερώνοντας περίπου 960.000 βαρέλια πετρελαίου.
Τι έχει γίνει για να σταματήσει να ενεργεί ο σκιώδης στόλος;
Η Ουάσιγκτον ,το Λονδίνο και άλλοι προσπαθούν να πατάξουν τους σκιώδεις στόλους, οι οποίοι αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα των δυτικών κυρώσεων.
Στο επίκεντρο αυτού βρίσκεται ο στρατιωτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών από τις ΗΠΑ, ο οποίος στοχεύει στην αναχαίτιση όλων των σκαφών που εγκαταλείπουν το Ιράν. Οι ιστότοποι των μυστικών υπηρεσιών του Σώματος των πεζοναυτών/USMC έχουν σημειώσει, ωστόσο, ότι πολλά ιρανικά δεξαμενόπλοια έχουν παρακάμψει το μπλοκάρισμα ανεξάρτητα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό συνέβη όταν οι ΗΠΑ άσκησαν πίεση σε κράτη όπου τα πλοία ήταν νηολογημένα για να αποσύρουν τη σημαία τους από τα σκάφη.
Αυτό καθιστά το πλοίο και το κράτος, τοποθετώντας το κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και δίνοντας στις ΗΠΑ και σε άλλους το δικαίωμα να το αρπάξουν.
Αλλά είναι επίσης μια μορφή της προβολής της αμερικανικής ισχύος.
Οι ΗΠΑ έχουν επίσης ασκήσει πίεση στη Μαλαισία να πατάξουν τα σκιώδη δεξαμενόπλοια που εκμεταλλεύονται ένα νομικό κενό που επιτρέπει μεταφορές πλοίων με ελάχιστο έλεγχο στα Ανατολικά Εξωτερικά Λιμένα, μέρος των χωρικών υδάτων της Μαλαισίας. Η επιβολή, ωστόσο,είναι προβληματκή .
Οι δυτικές χώρες έχουν σχηματίσει μια Ομάδα Δράσης Σκιωδών Στόλου για να συντονίσουν την καταστολή τους. Οι ΗΠΑ, η ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο,η Αυστραλία και άλλοι έχουν επίσης επιβάλει κυρώσεις σε μεμονωμένα σκάφη όταν μπορούν να εντοπιστούν, καθιστώντας πιο δύσκολο για αυτά να χρησιμοποιήσουν ναυτιλιακές υποδομές.Οι ΗΠΑ έχουν επίσης αρχίσει να επιβάλλουν κυρώσεις στα «διεισδυτήρια της πόλης», αλλά το Πεκίνο έχει απωθήσει διατάσσοντας τις κινεζικές επιχειρήσεις να μην συμμορφωθούν με τα μονομερή μέτρα των ΗΠΑ.
