Οι ηγέτες της ΕΕ έχουν σκληρύνει τη στάση τους και θέλουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ετοιμάσει το πιο ισχυρό εμπορικό όπλο της εναντίον των ΗΠΑ, εάν ο Ντόναλντ Τραμπ δεν υπαναχωρήσει από τις απειλές του για τη Γροιλανδία.

Η Γερμανία συντάχθηκε με τη Γαλλία και δήλωσε ότι θα ζητήσει από την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο να ενεργοποιήσει το μέσο κατά της εξαναγκαστικής πολιτικής (Anti-Coercion Instrument) πιο γνωστό ως εμπορικό «μπαζούκα» κατά τη διάρκεια της έκτακτης συνόδου κορυφής των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες την Πέμπτη (22/01) το βράδυ, σύμφωνα με το POLITICO, που επικαλείται για την πληροφορία πέντε διπλωμάτες που έχουν γνώση της κατάστασης.

Η κίνηση του Βερολίνου φέρνει την ΕΕ πιο κοντά σε μια πιο δυναμική αντίδραση, καθώς η κλιμακούμενη ρητορική του Τραμπ σχετικά με το δανικό έδαφος και οι υποστηρικτές της έχουν ωθήσει τις κύριες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να σκληρύνουν τη στάση τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιδράσει η Ευρώπη.

«Η απόφαση έχει ληφθεί εδώ και μερικές ημέρες», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες. «Το έχουμε αισθανθεί στις διμερείς συνομιλίες μας… υπάρχει πολύ ευρεία υποστήριξη για το ότι η ΕΕ πρέπει να προετοιμαστεί για όλα τα σενάρια, και αυτό περιλαμβάνει επίσης το να τεθούν όλα τα μέσα επί τάπητος».

Το τι θα ζητήσουν οι κυβερνήσεις από την Επιτροπή θα αποφασιστεί σε μεγάλο βαθμό από το τι θα πει ο πρόεδρος των ΗΠΑ στην ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός την Τετάρτη (21/01). Ενώ αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν να κανονίσουν συναντήσεις με τον Τραμπ στο περιθώριο του Νταβός για να τον πείσουν να μην επιβάλει τους δασμούς, προετοιμάζονται επίσης για την πιθανότητα ο Τραμπ να υλοποιήσει τις απειλές του.

Ο Τραμπ ανακοίνωσε το Σάββατο (17/01) ότι θα επιβάλει δασμό 10% στους συμμάχους του ΝΑΤΟ που αντιτάχθηκαν στην απόφασή του να καταλάβει τη Γροιλανδία, συμπεριλαμβανομένων της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Δανίας, της Ολλανδίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Νορβηγίας, της Σουηδίας και της Φινλανδίας. Ο Αμερικανός ηγέτης έχει από τότε κλιμακώσει περαιτέρω την κατάσταση, απειλώντας με δασμό 200% στο γαλλικό κρασί και τη σαμπάνια.

Στο τραπέζι ένα πακέτο αντιποίνων

Εκτός από το μέσο κατά της εξαναγκαστικής πίεσης, ή «εμπορικό μπαζούκα», οι ηγέτες συζήτησαν επίσης τη χρήση ενός παλαιότερου πακέτου αντιποίνων που θα επέβαλε δασμούς σε εξαγωγές των ΗΠΑ αξίας 93 δισεκατομμυρίων ευρώ. Δύο από τους διπλωμάτες της ΕΕ ανέφεραν ότι είναι δυνατό να επιβληθούν πρώτα οι δασμοί, ενώ η Επιτροπή θα προχωρήσει στην πιο δυσκίνητη διαδικασία της ενεργοποίησης του ισχυρού εμπορικού όπλου.

«Υπάρχει σύγκλιση με τους Γερμανούς, υπάρχει μια αφύπνιση από την πλευρά τους, ότι πρέπει να σταματήσουμε να είμαστε αφελείς», δήλωσε ένας ανώτερος Γάλλος αξιωματούχος, αναφερόμενος στη χρήση του μπαζούκα εναντίον της Ουάσιγκτον. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει υποστηρίξει την κίνηση, αλλά άλλες πρωτεύουσες έχουν δείξει μεγαλύτερη επιφύλαξη, δεδομένου του κινδύνου να προκαλέσει περαιτέρω μέτρα από τον Τραμπ, καθώς και του ενδεχόμενου κόστους για τις οικονομίες τους.

Η σκέψη εντός της γερμανικής κυβέρνησης φαίνεται να είναι ότι, προκειμένου να αποφευχθεί ένας πλήρης εμπορικός πόλεμος με τις ΗΠΑ, η Ένωση πρέπει να διαθέτει ένα ισχυρό αποτρεπτικό μέσο.

«Έχουμε στη διάθεσή μας μια σειρά μέσων και συμφωνούμε ότι δεν θέλουμε να τα χρησιμοποιήσουμε. Αλλά αν χρειαστεί να τα χρησιμοποιήσουμε, τότε θα το κάνουμε», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς στους δημοσιογράφους τη Δευτέρα (19/01).

Τι είναι το εμπορικό «μπαζούκα»

Το εμπορικό όπλο είναι ένας από τους κύριους μοχλούς της ΕΕ κατά των ΗΠΑ, διότι περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα πιθανών μέτρων, όπως η επιβολή δασμών, ο περιορισμός των εξαγωγών στρατηγικών αγαθών ή ο αποκλεισμός αμερικανικών εταιρειών από διαγωνισμούς. Η απόφαση για τη χρήση του μέσου δεν θα ληφθεί ελαφρά τη καρδία, καθώς θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στην οικονομία της ΕΕ.

Την τελευταία φορά που η ΕΕ εξέτασε το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσει το «μπαζούκα» της εναντίον των ΗΠΑ — όταν ο Τραμπ επέβαλε μονομερείς δασμούς στον συνασπισμό το 2025 — η Ευρώπη έκανε πίσω από το χείλος του γκρεμού. Αυτή τη φορά, οι πρωτεύουσες των κρατών μελών έχουν μεγαλύτερη αντοχή στον πόνο, όπως ανέφεραν διπλωμάτες της ΕΕ.

«Η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική από πέρυσι το καλοκαίρι, όταν επρόκειτο απλώς για εμπορική διαμάχη», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες. «Οι χώρες δήλωσαν ότι δεν θέλουν να εμπλακούν σε διαμάχη σχετικά με το αν οι δασμοί πρέπει να είναι 10 ή 15 τοις εκατό, ιδίως όταν εξαρτόμαστε από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, δεν βρισκόμαστε πλέον σε μια κατάσταση όπου είναι καλό να το κάνουμε, αλλά σε μια κατάσταση όπου είναι απαραίτητο να το κάνουμε».

Για να ενεργοποιηθεί η ACI θα χρειαστεί η υποστήριξη τουλάχιστον 15 χωρών στο Συμβούλιο της ΕΕ.

Ερωτηματικό η στάση Ιταλίας και Πολωνίας

Οι διπλωμάτες ελπίζουν ότι η σύμμαχος του Τραμπ, Τζιόρτζια Μελόνι, θα συμμετάσχει επίσης. Ως τρίτη μεγαλύτερη χώρα της ΕΕ, η συμμετοχή της Ιταλίας στην προσπάθεια θα ήταν μια σημαντική επίδειξη ενότητας, ανέφεραν.

Προς το παρόν, η Ρώμη έχει δηλώσει ότι προτιμά να συνεχίσει τις συνομιλίες με την Ουάσινγκτον με στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης, ενώ η θέση της Πολωνίας, ενός άλλου πιθανού συμμάχου, παραμένει ασαφής. Ωστόσο, με τη σύγκλιση των θέσεων της Γαλλίας και της Γερμανίας, η πίεση προς τη Ρώμη και τη Βαρσοβία να ευθυγραμμιστούν με το υπόλοιπο μπλοκ θα είναι έντονη.

Κλειδί για την εξέλιξη της θέσης της Γερμανίας σχετικά με την αντίδραση στον Τραμπ είναι η αποδοχή μιας τέτοιας κίνησης από τη βιομηχανία.

Ο Μπέρτραμ Κόλαθ, πρόεδρος της γερμανικής ένωσης κατασκευαστών μηχανημάτων VDMA, κάλεσε τις Βρυξέλλες να εξετάσουν το ενδεχόμενο χρήσης του αντι-καταναγκαστικού μέσου, παρά το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή μηχανική βιομηχανία «έχει ήδη επηρεαστεί δυσανάλογα από τους αμερικανικούς δασμούς».

Προειδοποιήσεις από Φον ντερ Λάιεν

Προειδοποίηση ότι ενδεχόμενη κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών για τη Γροιλανδία «θα ενθάρρυνε μόνο τους αντιπάλους μας» απηύθυνε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, μιλώντας στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο.

Η Φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση «συμφωνεί με τους Αμερικανούς φίλους της» ως προς τη σημασία της ασφάλειας στην Αρκτική και ότι η συνεργασία αυτή υλοποιείται ήδη στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτήρισε «λάθος» τις προτάσεις για επιβολή πρόσθετων δασμών, προειδοποιώντας ότι «μια επικίνδυνη καθοδική πορεία μεταξύ συμμάχων θα ενθάρρυνε μόνο τους αντιπάλους μας, τους οποίους επιδιώκουμε να κρατήσουμε μακριά από το στρατηγικό μας περιβάλλον».

Παράλληλα τόνισε ότι «η Ευρώπη προτιμά τον διάλογο και τις λύσεις», διαμηνύοντας ωστόσο πως η ΕΕ είναι «πλήρως προετοιμασμένη να δράσει με ενότητα και αποφασιστικότητα, εφόσον χρειαστεί».

Στην ομιλία της, η πρόεδρος της Κομισιόν έκανε λόγο για γεγονότα που «έχουν συγκλονίσει τον κόσμο» το τελευταίο διάστημα, τα οποία αντανακλούν μια βαθιά «μετατόπιση στη διεθνή τάξη», η οποία δεν είναι μόνο «σεισμική», αλλά και «μόνιμη». «Η ταχύτητα της αλλαγής ξεπερνά κατά πολύ οτιδήποτε έχουμε δει εδώ και δεκαετίες. Ζούμε πλέον σε έναν κόσμο που ορίζεται από την ωμή ισχύ – οικονομική, στρατιωτική, τεχνολογική ή γεωπολιτική», σημείωσε.

Αντόνιο Κόστα: Η ΕΕ θα εξέλθει ισχυρότερη και πιο ανθεκτική

Λαμβάνοντας τον λόγο, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αναγνώρισε ότι «οι γεωπολιτικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη μοιάζουν κάποιες φορές τρομακτικές», αναφερόμενος ειδικότερα στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, στην υπονόμευση της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες και στην αμφισβήτηση βασικών συμμαχιών.

Ωστόσο εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι «η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εξέλθει από αυτή την περίοδο ισχυρότερη, πιο ανθεκτική και πιο κυρίαρχη». Όπως τόνισε, η ευρωπαϊκή απάντηση πρέπει να στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: «μια Ευρώπη αρχών, προστασίας και ευημερίας» – διαστάσεις που, όπως είπε, δοκιμάζονται σήμερα ιδιαίτερα στις διατλαντικές σχέσεις.

Ο Αντόνιο Κόστα εξήγησε ότι η απόφασή του να συγκαλέσει συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών για τις διατλαντικές σχέσεις βασίζεται σε μια σειρά κοινών θέσεων των κρατών-μελών. Μεταξύ αυτών:

• η προσήλωση στο διεθνές δίκαιο, την εδαφική ακεραιότητα και την εθνική κυριαρχία

• η πλήρης στήριξη και αλληλεγγύη προς το Βασίλειο της Δανίας και τη Γροιλανδία, με σαφή θέση ότι μόνο οι ίδιοι μπορούν να αποφασίσουν για το μέλλον τους

• η αναγνώριση του κοινού διατλαντικού συμφέροντος για ειρήνη και ασφάλεια στην Αρκτική, ιδίως μέσω του ΝΑΤΟ

• η αντίθεση σε περαιτέρω δασμούς, οι οποίοι θα υπονόμευαν τις διατλαντικές σχέσεις και θα ήταν ασυμβίβαστοι με τη συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ

• η ετοιμότητα της ΕΕ να υπερασπιστεί τα κράτη-μέλη, τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της από κάθε μορφή εξαναγκασμού

• και, τέλος, η βούληση για συνέχιση της εποικοδομητικής συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες σε όλα τα ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος.

«Αυτές είναι οι αρχές που πρέπει να καθοδηγήσουν τις συζητήσεις των ηγετών μας αύριο (22/01), αλλά και τις μελλοντικές μας ενέργειες», κατέληξε ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.