Υπάρχει μια βαθιά, σχεδόν πένθιμη σιωπή που απλώνεται τις τελευταίες ημέρες πάνω από τους πάγκους των βρετανικών βιβλιοπωλείων.
Είναι η σιωπή των λέξεων που καταδικάστηκαν σε αφάνεια. Η είδηση ότι τα έργα της Σάλι Ρούνεϊ αποσύρονται οριστικά από την αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου ξεπερνά τα στενά όρια ενός εκδοτικού ρεπορτάζ. Αγγίζει μια ανοιχτή πληγή της εποχής μας: το σημείο όπου η προσωπική ηθική του δημιουργού συγκρούεται με την παγωμένη λογική του νόμου, αφήνοντας τελικά τον αναγνώστη ορφανό.
Για όσους αγαπήσαμε τη γραφή της Ιρλανδής συγγραφέα, για όσους νιώσαμε τους παλμούς των «Κανονικών Ανθρώπων» ή χαθήκαμε στις υπαρξιακές αναζητήσεις του «Intermezzo», η εικόνα των άδειων ραφιών προκαλεί σφίξιμο στο στομάχι. Δεν πρόκειται για μια κλασική λογοκρισία περιεχομένου. Τα βιβλία της δεν απαγορεύτηκαν για όσα γράφουν, αλλά για τη στάση ζωής της γυναίκας που τα γέννησε.
Η Νομική Παγίδα μιας Ανυπότακτης Συνείδησης
Το χρονικό αυτής της ρήξης κρύβει πίσω του ένα απόλυτο νομικό αδιέξοδο. Όταν η βρετανική κυβέρνηση χαρακτήρισε την ακτιβιστική οργάνωση Palestine Action ως τρομοκρατική, έθεσε σε κίνηση έναν μηχανισμό που δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε όπλα και σε ιδέες. Η Ρούνεϊ, πιστή στις φιλοπαλαιστινιακές της πεποιθήσεις, επέλεξε να μην σιωπήσει. Ανακοίνωσε πως θα διοχέτευε τα έσοδα από τα πνευματικά της δικαιώματα για την ενίσχυση αυτής της ομάδας.
Εδώ, το συναίσθημα της αλληλεγγύης προσέκρουσε στον τοίχο του Αντιτρομοκρατικού Νόμου (Terrorism Act). Ο ιστορικός εκδοτικός οίκος Faber βρέθηκε εγκλωβισμένος: η πώληση των βιβλίων σήμαινε αυτόματα χρηματοδότηση μιας παράνομης –για το Λονδίνο– οργάνωσης, πράξη που συνιστά βαρύ κακούργημα. Η απόφαση που λήφθηκε, σε πλήρη συμφωνία με τη συγγραφέα, ήταν σκληρή αλλά αναπόφευκτη: το τέλος της διανομής των έργων της στη χώρα.
Η Ρούνεϊ προτίμησε να θυσιάσει τα εκατομμύρια των πωλήσεών της και να αποκλειστεί από τη Βρετανία, παρά να προδώσει τη συνείδησή της. Το βρετανικό κράτος, από την άλλη, εφάρμοσε το γράμμα του νόμου με μια ψυχρότητα που τρομάζει.
Διαβάστε Επίσης
Το Τίμημα της Ιδεολογίας
Είναι εύκολο να κρίνει κανείς εξ αποστάσεως, όμως η πραγματικότητα είναι ότι η λογοτεχνία μετράει μια τεράστια απώλεια. Στη δική μου ματιά, ως ανθρώπου που ζει και αναπνέει μέσα από τις σελίδες, αυτή η εξέλιξη αφήνει μια γεύση ήττας. Η Palestine Action παραμένει νόμιμη στην Ιρλανδία, την πατρίδα της Ρούνεϊ. Κι όμως, λίγα μίλια πιο πέρα, στην άλλη πλευρά της Θάλασσας της Μάγχης, οι ίδιες ακριβώς ιδέες θεωρούνται έγκλημα. Πόσο εύκολα, αλήθεια, τα γεωγραφικά σύνορα μετατρέπονται σε τείχη για την ίδια τη σκέψη;
Το τίμημα αυτής της ιδεολογικής και νομικής μάχης το πληρώνει τελικά το κοινό. Μυθιστορήματα όπως οι Κανονικοί Άνθρωποι ή το πρόσφατο Intermezzo, που αγαπήθηκαν για την ευαισθησία με την οποία χαρτογραφούν την ανθρώπινη ψυχή, γίνονται απροσπέλαστα για εκατομμύρια αναγνώστες, όχι λόγω λογοκρισίας του περιεχομένου τους, αλλά λόγω του οικονομικού αποτυπώματος της δημιουργού τους.
Η Σάλι Ρούνεϊ απέδειξε ότι για την ίδια, οι ιδέες της έχουν μεγαλύτερο βάρος από τις πωλήσεις, το μελάνι και το χαρτί. Το βρετανικό κράτος απέδειξε ότι η ασφάλεια προηγείται της τέχνης. Στη μέση, η λογοτεχνία μετράει μια μεγάλη απώλεια, θυμίζοντάς μας με τον πιο σκληρό τρόπο ότι στον σύγχρονο κόσμο, ακόμη και η ανάγνωση ενός βιβλίου μπορεί να αποτελεί μια βαθιά, επώδυνη πολιτική πράξη.
