Κάποιες ιστορίες μοιάζουν με καταφύγια, που σε προσκαλούν να χαθείς μέσα στις σελίδες τους.
Το νέο μυθιστόρημα της Κατερίνας Γυφτάκη, «Σοφία ήταν κάποτε το όνομά μου», λειτουργεί με αυτόν τον σχεδόν υποβλητικό τρόπο.
Η δημιουργός υφαίνει ένα λεπτό, ατμοσφαιρικό νήμα ανάμεσα στις στάχτες της Γαλλικής Επανάστασης, τα ομιχλώδη τοπία της Αγγλίας και το σήμερα, ψηλαφίζοντας με ευαισθησία τις πληγές της ανθρώπινης απώλειας, τα παιχνίδια της εξουσίας και το βαρύ τίμημα της λήθης.
_ Στο βιβλίο σας, η Γαλλική Επανάσταση και η Αγγλία δεν λειτουργούν απλώς ως ένα διακοσμητικό ιστορικό πλαίσιο, αλλά ως γενεσιουργές αιτίες ενός σύγχρονου δράματος. Πώς καθοδηγείτε τη συγγραφική σας πυξίδα ώστε το παρελθόν να μην επισκιάζει το παρόν, αλλά να το ερμηνεύει;
Θα έλεγα πως στις ιστορίες μου το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον ενώνονται με μια αδιόρατη γραμμή. Οι ήρωές μου, όπως όλοι μας, είναι το παρελθόν τους, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν αλλάζουν. Ούτε σημαίνει πως ξεχνούν. Απλά μαθαίνουν να αφήνουν το μονοπάτι του παρελθόντος με όλα του τα υπέροχα και τα τραγικά πίσω τους, με απλότητα και ευλάβεια. Αν παρέμεναν ίδιοι, θα σήμαινε πως δεν εξελίχθηκαν μέσα από όλα αυτά που τους συνέβησαν, δεν τίμησαν εκείνους που έφυγαν από τη ζωή τους για πάντα. Δεν χρειάζεται εγώ να καθοδηγήσω κάτι. Γράφοντας, τα πράγματα μπαίνουν από μόνα τους στις θέσεις τους.
_ Η απώλεια της αρχικής ταυτότητας της Σοφίας μοιάζει με έναν πνευματικό θάνατο πριν από τη λύτρωση. Με ποιους εσωτερικούς μηχανισμούς διαχειριστήκατε τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στο συλλογικό ιστορικό τραύμα και την προσωπική, μοναχική οδύνη της ηρωίδας σας;
Η Σοφία αποχωρίστηκε για πάντα το όνομά της και την ίδια στιγμή αποδέχτηκε τον αποχωρισμό της από την παλιά της ζωή που δεν θα ξανάβρισκε ποτέ. Η κάθε λύτρωση, προσωπική ή συλλογική, κρύβει μέσα της οδύνη. Οπως ακριβώς μια λεηλατημένη από πολέμους χώρα αναγεννιέται μέσα από τις στάχτες της, έτσι και η Σοφία είχε τη γενναιότητα να κάνει το αμετάκλητο βήμα από το παρελθόν στο μέλλον. Η αλήθεια είναι πως γράφοντας αυτήν την ιστορία οι μηχανισμοί λειτούργησαν σχεδόν χωρίς καμιά δική μου παρέμβαση. Παρατηρώντας τη διαμόρφωση της ιστορίας, υπό το καθεστώς της τρομοκρατίας που επικρατούσε στο Παρίσι εκείνη την εποχή, οδηγήθηκα στο αναπόφευκτο συμπέρασμα πως η μοναδική ελπίδα της να επιβιώσει ήταν να αλλάξει το όνομά της και φυσικά τη χώρα της και ό,τι τη συνέδεε με αυτήν. Απλά ακολούθησε το ένστικτο επιβίωσης.
Διαβάστε Επίσης
_ Η μακρά σας θητεία στην προφορική παράδοση και το λαϊκό παραμύθι αφήνει ένα διακριτό αποτύπωμα στη ροή του λόγου σας. Πώς μεταφράζεται η οικονομία και η υποβλητικότητα του παραμυθιού στη σύνθεση ενός τόσο εκτενούς και σύνθετου μυθιστορήματος 544 σελίδων;
Τα παραμύθια λένε τις σπουδαιότερες αλήθειες με απλά σοφά λόγια. Θεραπεύουν και οδηγούν. Οι σπόροι των παραμυθιών είναι βαθιά φυτεμένοι μέσα μου, οπότε είναι φυσικό να τους συναντάτε και στις ιστορίες μου, όσο μεγάλες κι αν είναι. Ενα από τα όνειρά μου τότε ήταν να καταφέρω μια μέρα να συνθέσω μια ιστορία που να διαρκούσε, ένα μυθιστόρημα που θα μου κρατούσε συντροφιά τους βροχερούς μήνες του χειμώνα ή τις φεγγαρόλουστες νύχτες του καλοκαιριού. Κάπως έτσι ξεκίνησα να αναπτύσσω τις ιστορίες μου διαπιστώνοντας πως αυτό ήταν που ήθελα πάντα να κάνω. Γλιστρώντας σταδιακά σε όλο και εκτενέστερες ιστορίες, συνειδητοποίησα και κάτι ακόμα. Πως ουσιαστικά είχα πάψει πια να απευθύνομαι σε παιδιά. Απευθυνόμουν σε μεγάλους. Ο πειρασμός του παραμυθιού όμως, που ήταν πάντα το πάθος μου, δεν άφησε αμαχητί τις ιστορίες μου. Σιγά σιγά έμαθα να ελέγχω αυτήν την παρόρμηση και να αναγνωρίζω πού πρέπει να σταματήσω.
_ Στο βιβλίο η μοίρα των ηρώων δοκιμάζεται σκληρά, σαν να εκκρεμεί μια μόνιμη τιμωρία πριν από τη λύτρωση. Οταν χτίζετε μια τόσο βασανιστική διαδρομή, νιώθετε ως συγγραφέας ένας «άκαρδος» ρυθμιστής της τύχης τους ή απλώς ένας παρατηρητής;
Δεν θα έλεγα πως έχω ποτέ νιώσει ως «άκαρδος ρυθμιστής της τύχης τους». Περισσότερο θα έλεγα πως είμαι ένας παρατηρητής της εξέλιξής τους. Οι ήρωές μου ξεκινούν σαν αδιόρατες σκιές και σταδιακά αποκτούν σάρκα και οστά, συνείδηση και άποψη. Οταν νιώσω πως παίρνουν οι ίδιοι τη σκυτάλη, κάτω από τη μύτη μου, ξέρω πως η ιστορία μου πλέον βρίσκεται σε καλά χέρια. Από εκεί και μετά σχεδόν όλα μου υπαγορεύονται από μια μυστική φωνή μέσα μου την οποία δεν κατάφερα ούτε και θέλησα ως τώρα να εξηγήσω. Το αφήνω στη μυστηριώδη μαγεία της συγγραφής.
_ Το έργο διατρέχεται από τη σύγκρουση της εξουσίας με τη συγχώρηση. Από τη δική σας οπτική ως παρατηρητής της ανθρώπινης φύσης, η λήθη είναι μια μορφή δειλίας ή το μοναδικό αντίδοτο για να αντέξει κανείς το βάρος της μνήμης;
Μια μορφή προστασίας νομίζω. Το να αποχωριστείς το παρελθόν σου δεν σημαίνει πως το έσβησες αλλά πως του επέτρεψες να αλαφρύνει μέσα σου. Το να έχεις εσύ στο χέρι σου τη δύναμη να συγχωρήσεις είναι και αυτό ένα είδος εξουσίας. Συγχωρώντας δεν ξεχνάς, απλά εγκαταλείπεις την οργή σου, αφήνοντάς την στο δάσος τροφή για τους γύπες.
