Ο όρος καθιερώθηκε στην Ιταλία, όταν επιστήμονες και γιατροί διαπίστωσαν ότι πρώην ποδοσφαιριστές της Serie A εμφάνιζαν ALS σε σημαντικά υψηλότερα ποσοστά από τον υπόλοιπο πληθυσμό. Μία από τις πιο γνωστές περιπτώσεις ήταν εκείνη του Στέφανο Μποργκονόβο, πρώην επιθετικού της Μίλαν και της Φιορεντίνα, ο οποίος διαγνώστηκε με τη νόσο το 2008 και πέθανε το 2013 σε ηλικία μόλις 49 ετών.

Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες και δεδομένα της Εθνικής Ιατρικής Βιβλιοθήκης των ΗΠΑ (NLM), οι πρώην επαγγελματίες ποδοσφαιριστές παρουσιάζουν αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης ALS, ενώ η διάγνωση γίνεται συχνά 20 έως 23 χρόνια νωρίτερα σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.

Παρότι τα ακριβή αίτια δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως, οι ειδικοί εξετάζουν ορισμένους βασικούς παράγοντες που ενδέχεται να συνδέονται με τη νόσο:

Οι συνεχείς μικροτραυματισμοί και τα χτυπήματα στο κεφάλι, που πιθανόν επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου και των νευρώνων.

• Η έντονη και μακροχρόνια σωματική καταπόνηση, η οποία μπορεί να προκαλέσει φλεγμονές ή αυξημένο οξειδωτικό στρες στον οργανισμό.
• Η πιθανή έκθεση σε χημικές ουσίες, φυτοφάρμακα ή ουσίες ενίσχυσης απόδοσης που χρησιμοποιούνταν παλαιότερα στον αθλητισμό.

Η ALS είναι μια σοβαρή νευροεκφυλιστική ασθένεια που επηρεάζει τους κινητικούς νευρώνες, οδηγώντας σταδιακά σε απώλεια μυϊκού ελέγχου. Παρά τις επιστημονικές προόδους, η νόσος εξακολουθεί να μην έχει οριστική θεραπεία, με την έρευνα να συνεχίζεται διεθνώς για τα αίτια και την αντιμετώπισή της.

ALS – Νόσος του κινητικού νευρώνα – Τι είναι η σπάνια πάθηση

Η ALS (πλαγία αμυοτροφική σκλήρυνση ή νόσος του κινητικού νευρώνα) είναι μια νευροεκφυλιστική πάθηση που επηρεάζει τους κινητικούς νευρώνες του Κεντρικού και Περιφερικού Νευρικού Συστήματος, με συνέπεια την προϊούσα μυϊκή ατροφία.  Η ασθένεια ήρθε ξανά στο προσκήνιο μετά τον θάνατο του ηθοποιού Eric Dane, που έγινε ευρύτερα γνωστός μέσα από τη συμμετοχή του στη δημοφιλή σειρά Grey’s Anatomy, μόλις δέκα μήνες μετά τη δημοσιοποίηση της διάγνωσής του. Στην Ελλάδα, τη μάχη με τη νόσο είχε δώσει και ο ηθοποιός Γεράσιμος Μιχελής, γνωστός από τη σειρά Στο παρά πέντε, υπενθυμίζοντας πόσο σκληρή και απρόβλεπτη μπορεί να είναι η εξέλιξη της ALS.

Ξεκινάει με ένα μούδιασμα και αδυναμία σε κάποιο άκρο και καταλήγει σε κινητική παράλυση χεριών ή και ποδιών, αδυναμία κατάποσης και αναπνευστική ανεπάρκεια. Η διάγνωση της νόσου γίνεται από το ιστορικό και την κλινική εξέταση και επιβεβαιώνεται από το ηλεκτρομυογράφημα. Δεν υπάρχει μέχρι τώρα οριστική θεραπεία της νόσου. Για να επιβραδυνθεί η πορεία της χορηγούνται ειδικά φάρμακα και γίνεται εντατική φυσικοθεραπεία.

Αξιοσημείωτο είναι πως στην ALS οι πέντε αισθήσεις (όραση, ακοή, γεύση, όσφρηση και αφή) παραμένουν άθικτες παρά την βαριά συμπτωματολογία της νόσου

Συχνές ερωτήσεις

Η ALS είναι η 3η σε συχνότητα νευροεκφυλιστική διαταραχή, μετά το Alzheimer και το Parkinson. Εμφανίζεται σε συχνότητα 1 στα 100.000 άτομα κάθε χρόνο. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στους άνδρες και στις λευκές φυλές. Η κύρια ηλικία εμφάνισης είναι τα 50 με 75 έτη, ενώ μετά τα 80 έτη ο κίνδυνος μειώνεται δραματικά.

Υπάρχει η σποραδική μορφή που περιλαμβάνει το 95% των περιπτώσεων και η κληρονομική μορφή (5%), όταν ανευρίσκονται πάνω από 1 περιστατικά ALS μέσα σε μια οικογένεια. Μια άλλη ταξινόμηση της ALS είναι:

– limb-onset ALS: ξεκινάει με αδυναμία στα χέρια και στα πόδια

– bulbar-onset ALS: ξεκινάει με διαταραχές του λόγου, της μάσησης και της κατάποσης.

– respiratory-onset ALS: ξεκινάει με δύσπνοια και ορθόπνοια. Έχει την χειρότερη πρόγνωση.

Επιπλέον, υπάρχουν παραλλαγές της ALS, στις οποίες πλήττεται μόνο μια συγκεκριμένη ανατομική περιοχή. Αυτές είναι:

– Αμυοτροφική διπληγία άνω άκρων: Παρουσιάζεται στους νευρώνες που ελέγχουν την κίνηση του χεριού, με αποτέλεσμα αδυναμία και παράλυση των άνω άκρων

– Αμυοτροφική διπληγία κάτω άκρων: Παρουσιάζεται στους νευρώνες που ελέγχουν την κίνηση των κάτω άκρων, με αποτέλεσμα αδυναμία και παράλυση των κάτω άκρων

– προμηκική ALS: Τα συμπτώματα είναι δυσαρθρία, δυσκαταποσία και δύσπνοια.

Τέλος, η ALS ταξινομείται ανάλογα με την ηλικία εμφάνισης :

– Young-onset ALS: Εμφανίζεται πριν τα 42 έτη, συχνότερα σε άντρες, τα κύρια συμπτώματα είναι δυσαρθρία και δυσκαταποσία και έχει πιο αργή εξέλιξη.

– Juvenile-onset ALS: Εμφανίζεται πριν τα 25 και είναι συνήθως κληρονομικού τύπου.

– Late-onset ALS: Εμφανίζεται μετά τα 65 έτη και έχει γρήγορη εξέλιξη και κακή πρόγνωση.

Τα κύρια συμπτώματα είναι:

– Μυϊκή αδυναμία και παράλυση: Αδυναμία στα χέρια και στα πόδια, ατροφία μυών μάσησης και κατάποσης, αδυναμία στήριξης του κορμού και του κεφαλιού και τέλος, ατροφία των αναπνευστικών μυών

– Μυϊκές κράμπες

– Νοητικές και συμπεριφορικές διαταραχές (30-50% των ασθενών): απώλεια μνήμης, αφασία και αντικοινωνική συμπεριφορά

– Πόνος: με μορφή νευροπαθητικού πόνου, σπαστικότητας, μυϊκών κραμπών, αλλά και λόγω κατάκλισης.

Να τονιστεί πως στην πλειοψηφία των ατόμων με ALS η όραση, η ακοή, η όσφρηση, η αφή και η γεύση διατηρούνται.

Aριστερά μια φυσιολογική νευρομυϊκή σύναψη και δεξιά μια νευρομυϊκή σύναψη σε νόσο του κινητικού νευρώνα

Ποια είναι η πορεία της νόσου ;

Τα αρχικά συμπτώματα της νόσου είναι μυϊκή αδυναμία και κράμπες και, πιο σπάνια, δυσκολία στην κατάποση και την ομιλία (στην bulbar onset μορφή). Σταδιακά, το άτομο δεν μπορεί να περπατήσει ή να χρησιμοποιήσει τα χέρια του, αδυνατεί να καταπιεί και να μιλήσει. Τέλος χάνεται η λειτουργία των αναπνευστικών μυών και οδηγείται σε αναπνευστική ανεπάρκεια, που είναι και το τελικό στάδιο της νόσου.

Η εξέλιξη της νόσου είναι πιο αργή σε άτομα κάτω των 40 ετών, ελαφρώς παχύσαρκα και με συμπτώματα που περιορίζονται ή ξεκινάνε από τα άκρα. Αντίθετα, άτομα με bulbar-onset και respiratory-onset ALS έχουν κακή πρόγνωση. Η λειτουργία της κύστης και η εντερική κινητικότητα παραμένει άθικτη στην πλειοψηφία των ασθενών μέχρι τα τελικά στάδια της νόσου.

Στο τελευταίο στάδιο της νόσου, η αδυναμία κατάποσης οδηγεί σε εισροφήσεις και αυξάνει τον κίνδυνο πνευμονίας από εισρόφηση. Το άτομο υποσιτίζεται λόγω δυσφαγίας και αδυναμίας των μυών του οισοφάγου. Τέλος, πλήττονται οι αναπνευστικοί μύες και ο ασθενής οδηγείται στον θάνατο. Οι κυριότερες αιτίες θανάτου στα άτομα με ALS είναι η αναπνευστική ανεπάρκεια και η πνευμονία. Τo προσδόκιμο ζωής τυπικά δεν υπερβαίνει τα 5 έτη.

Η διάγνωση τίθεται κατά βάση κλινικά, με βάση τα συμπτώματα του ασθενούς. Λαμβάνεται ατομικό και κληρονομικό ιστορικό και γίνεται πλήρης νευρολογική εξέταση προκειμένου η νόσος να διαφοροδιαγνωστεί από άλλες μυϊκές/νευρολογικές παθήσεις. Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με ένα ηλεκτρομυογράφημα.

Δεν υπάρχει ακόμα οριστική θεραπεία για την ALS, μόνο επιβράδυνση της πορείας της νόσου, ανακούφιση των συμπτωμάτων και βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών. Πιο ειδικά, προσφέρεται φαρμακευτική αγωγή, φυσιοθεραπεία και εργοθεραπεία, διατροφική και αναπνευστική υποστήριξη και βοηθητικές συσκευές για ομιλία και κίνηση.
Η ζωή των ατόμων με ALS είναι ιδιαίτερα δύσκολη και ειδικά στα τελικά στάδια της νόσου, είναι απαραίτητη ή συνεχής φροντίδα και στήριξη από το οικογενειακό περιβάλλον και τους επαγγελματίες υγείας.

Η ALS έχει συνδεθεί με διάσημες προσωπικότητες που έχουν εμπνεύσει με τον αγώνα τους:

Stephen Hawking (Στίβεν Χόκινγκ): Ο διασημότερος ίσως πάσχων από ALS. Ο Βρετανός θεωρητικός φυσικός και κοσμολόγος διαγνώστηκε σε νεαρή ηλικία (21 ετών) και, αντίθετα με το συνηθισμένο προσδόκιμο ζωής της νόσου, έζησε για δεκαετίες με αυτήν, κάνοντας πρωτοποριακό έργο. Η περίπτωσή του ήταν εξαιρετικά σπάνια όσον αφορά την επιβίωση.

Lou Gehrig (Λου Γκέριγκ): Ο θρυλικός Αμερικανός παίκτης του μπέιζμπολ, από τον οποίο πήρε το όνομά της η ALS στις Ηνωμένες Πολιτείες (“Lou Gehrig’s Disease”). Η διάγνωσή του το 1939 τράβηξε την προσοχή του κοινού στην ασθένεια.

David Niven (Ντέιβιντ Νίβεν): Ο Βρετανός ηθοποιός που καθήλωσε το κοινό με το ταλέντο και τη γοητεία του σε δεκάδες ταινίες, άφησε την τελευταία του πνοή το 1983. Βραβευμένος με Όσκαρ για την ερμηνεία του στην ταινία “Separate Tables”, η διάγνωση της ασθένειας.

Tony Judt (Τόνι Τζουντ): Ο Βρετανός ιστορικός και συγγραφέας, ειδικός στην ευρωπαϊκή ιστορία, διαγνώστηκε με ALS το 2008 και απεβίωσε το 2010. Παρά την ραγδαία εξέλιξη της ασθένειας και την προοδευτική απώλεια των κινητικών του λειτουργιών, ο Τζουντ εκμεταλλεύτηκε το χρόνο που του απέμενε για να γράψει εκτενώς για την εμπειρία του με την ALSστο βιβλίο του “The Memory Chalet”.

Ποιος ήταν ο Παρασκευάς Αντζας

Η ποδοσφαιρική του διαδρομή ξεκίνησε το 1993 από τον Πανδραμαϊκό στη Γ’ Εθνική, όμως το πλούσιο ταλέντο του τον οδήγησε γρήγορα στα μεγάλα σαλόνια. Το 1995 πήρε μεταγραφή για την Ξάνθη, όπου οι εξαιρετικές του εμφανίσεις αποτέλεσαν το «διαβατήριο» για το μεγάλο άλμα στην καριέρα του.

Το 1998 αποκτήθηκε από τον Ολυμπιακό, με τη φανέλα του οποίου καθιερώθηκε στην ελίτ. Μέχρι το 2003 κατέγραψε 82 συμμετοχές στο πρωτάθλημα, ενώ δήλωσε «παρών» στις μεγάλες ευρωπαϊκές βραδιές των «ερυθρολεύκων», με 18 συμμετοχές στο Champions League και δύο στο Κύπελλο UEFA, σημειώνοντας παράλληλα και ένα γκολ.

Στα μέσα της περιόδου 2003-04, αν και αποτελούσε βασικό και αναντικατάστατο στέλεχος τόσο του Ολυμπιακού όσο και της Εθνικής Ελλάδας —με την οποία μάλιστα είχε πανηγυρίσει την ιστορική πρόκριση στα τελικά του Euro 2004 στην Πορτογαλία—, συγκλόνισε την κοινή γνώμη ανακοινώνοντας την αποχώρησή του από την ενεργό δράση για σοβαρούς οικογενειακούς λόγους.

Η αγάπη του για το ποδόσφαιρο, ωστόσο, τον κράτησε στα γήπεδα. Ολοκλήρωσε εκείνη τη σεζόν αγωνιζόμενος στη Δόξα Δράμας και στη συνέχεια επέστρεψε για μια τριετία στην αγαπημένη του Ξάνθη.

Το πλήρωμα του χρόνου τον έφερε ξανά στο λιμάνι το 2007, όπου φόρεσε τη φανέλα του Ολυμπιακού για ακόμα δύο χρόνια. Το οριστικό «αντίο» στα γήπεδα γράφτηκε στις 5 Μαΐου 2009, τρεις ημέρες μετά τον ιστορικό τελικό κυπέλλου με την ΑΕΚ, όταν ανακοίνωσε την αποχώρησή του μέσω της επίσημης ιστοσελίδας των Πειραιωτών, έχοντας προλάβει να δημιουργήσει μια αξιοζήλευτη τροπαιοθήκη με 7 πρωταθλήματα (εκ των οποίων τα 5 διαδοχικά) και 3 Κύπελλα Ελλάδας.

Παράλληλα, ο Παρασκευάς Άντζας υπήρξε ξεχωριστό κεφάλαιο για το αντιπροσωπευτικό μας συγκρότημα. Το ντεμπούτο του με τη «Γαλανόλευκη» έγινε στις 5 Φεβρουαρίου 1999 σε φιλική αναμέτρηση κόντρα στο Βέλγιο (1-0) στη Λάρνακα, υπό τις οδηγίες του Άνχελ Ιορντανέσκου.

Συνολικά μέτρησε 26 συμμετοχές με το εθνόσημο μέχρι τις 15 Ιουνίου 2008, όταν —μία ημέρα μετά την ήττα από τη Ρωσία και τον μαθηματικό αποκλεισμό της Ελλάδας από το Euro 2008— ανακοίνωσε το τέλος της διεθνούς του καριέρας. Αξίζει να σημειωθεί ότι υπήρξε επίσης βασικό στέλεχος της σπουδαίας Εθνικής Ελπίδων που έφτασε μέχρι τον τελικό του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος (Κ-21) το 1998 κόντρα στην Ισπανία.