Τέσσερις αστροναύτες διήνυσαν εκατοντάδες χιλιάδες χιλιόμετρα και κατέγραψαν εικόνες της αθέατης πλευράς του Φεγγαριού. Πίσω, όμως, από τις εντυπωσιακές εικόνες κρύβεται μια βαθύτερη αλλαγή φιλοσοφίας, όπως εξηγεί στον «Ε.Τ.» η πλανητολόγος του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος Ανεζίνα Σολωμονίδου.

«Η αποστολή “Artemis II” σηματοδότησε την επιστροφή της ανθρωπότητας στο βαθύ Διάστημα, πάνω από 50 χρόνια μετά το “Apollo 17”. Με μια αποστολή διάρκειας περίπου 10 ημερών και απόσταση-ρεκόρ από τη Γη, και αυτήν τη φορά με ουσιαστική συμπερίληψη που αντικατοπτρίζει καλύτερα την ανθρώπινη πραγματικότητα, μπαίνουμε ξανά σε μια διαφορετική διαστημική εποχή. Εκείνη της δημιουργίας μόνιμων βάσεων και… σκαλοπατιών προς το Διάστημα», σημειώνει η κ. Σολωμονίδου. Και συμπληρώνει με σαφήνεια: «Κάπως έτσι μεταβαίνουμε σε ένα νέο μοντέλο εξερεύνησης, το ανθρωποκεντρικό», μια βαθύτερη αλλαγή φιλοσοφίας.

Κατανόηση

Η Ελληνίδα πλανητολόγος επιμένει ότι το πραγματικό βάρος της αποστολής δεν βρίσκεται στην εντυπωσιακή εικόνα, αλλά στη γνώση που παράγεται. «Η αποστολή δεν στόχευε στην προσσελήνωση, αλλά στη βαθύτερη κατανόηση του περιβάλλοντος γύρω από τη Σελήνη με σύγχρονα μέσα. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν κατέγραψαν με πρωτοφανή ακρίβεια τα επίπεδα διαστημικής ακτινοβολίας που δέχονται τα πληρώματα, κάτι εξαιρετικά σημαντικό για την επιβίωση των αστροναυτών, ενώ επιβεβαίωσαν τη λειτουργικότητα του σκάφους “Orion” σε πραγματικές συνθήκες βαθέος Διαστήματος. Αυτό το τελευταίο μάς αφορά πιο άμεσα, καθώς πάροχος του σκάφους είναι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος, του οποίου κράτος-μέλος είναι και η Ελλάδα και, μάλιστα, πρόσφατα γιορτάσαμε και τα 20 χρόνια συμμετοχής μας στον οργανισμό. Επίσης, δοκιμάστηκαν κρίσιμες τροχιές γύρω από τη Σελήνη, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην κατανόηση της δυναμικής του σεληνιακού περιβάλλοντος. Ιδιαίτερη σημασία είχε η επιχειρησιακή προσέγγιση της αθέατης πλευράς της Σελήνης. Η αποστολή επιβεβαίωσε ότι είναι εφικτές η αξιόπιστη πλοήγηση και η μετάδοση δεδομένων ακόμη και όταν το σκάφος δεν έχει άμεση οπτική επαφή με τη Γη, ανοίγοντας τον δρόμο για μελλοντικές αποστολές σε αυτήν τη λιγότερο εξερευνημένη περιοχή», αναφέρει.

Ερώτημα

Το ταξίδι των αστροναυτών, που έφτασαν σε απόσταση μεγαλύτερη των 406.000 χιλιομέτρων από τη Γη και πέρασαν για 45 λεπτά στην αθέατη πλευρά του Φεγγαριού, δεν ήταν μόνο επιστημονικό εγχείρημα, αλλά και ανθρώπινη εμπειρία. Η εικόνα της έκλειψης Ηλίου από το Διάστημα και της Γης να ανατέλλει πίσω από τη Σελήνη επανέφερε, με τρόπο σχεδόν ποιητικό, το ερώτημα για τη θέση μας στο Σύμπαν.

Ωστόσο, η κ. Σολωμονίδου επαναφέρει τη συζήτηση στην ουσία: «Τα ευρήματα του “Artemis II” δεν θα τα συγκαταλέγαμε στα συγκλονιστικά επιστημονικά ευρήματα που έχουν επιστρέψει διαστημικές αποστολές και, άλλωστε, δεν ήταν αυτός ο σκοπός της αποστολής». Αντιθέτως, όπως εξηγεί, «η αποστολή έθεσε τη βάση για τα επόμενα βήματα της ανθρώπινης παρουσίας πέρα από τη Γη, καθώς απέδειξε ότι μπορούμε να μεταφέρουμε ανθρώπους με μεγαλύτερη ασφάλεια στο βαθύ Διάστημα και να σχεδιάσουμε αποστολές μεγαλύτερης διάρκειας». Και προσθέτει με νόημα: «Κάτι που είναι απαραίτητο όχι μόνο για τη Σελήνη, αλλά και για άλλα ουράνια σώματα».

Το μέλλον

Η επόμενη ημέρα είναι ήδη εδώ. «Μετά την επιτυχία της αποστολής, η επιστημονική κοινότητα έχει ήδη στραφεί στον καθορισμό των επόμενων στόχων: Πού ακριβώς θα κατευθυνθούν οι στελεχωμένες αποστολές και ποια κρίσιμα επιστημονικά ερωτήματα θα απαντήσουν», σημειώνει. Επίσης, συνοψίζει τη νέα πραγματικότητα με μία φράση, που αποτυπώνει τη στροφή ολόκληρης εποχής: «Για πρώτη φορά έπειτα από δεκαετίες, δεν ρωτάμε αν μπορούμε να πάμε, αλλά πού αξίζει να πάμε και γιατί».

Η σύγκριση με την εποχή του «Apollo 17» είναι αναπόφευκτη. «Η διαφορά είναι πολυεπίπεδη», λέει και εξηγεί: «Σήμερα δεν έχουμε μόνο καλύτερη τεχνολογία, έχουμε και διαφορετική αντίληψη για το τι σημαίνει εξερεύνηση. Η τεχνολογία έχει εξελιχθεί δραματικά, με ψηφιακά συστήματα, αυτονομία και νέα υλικά, ενώ η εξερεύνηση είναι πλέον διεθνής, με ενεργό συμμετοχή οργανισμών όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος». Ωστόσο, δεν παραλείπει να επισημάνει και έναν κίνδυνο λέγοντας ότι «η ευχή της επιστημονικής κοινότητας είναι αυτή η νέα εποχή να παραμείνει προσανατολισμένη στον πραγματικό στόχο της, την κατανόηση της φύσης και της θέσης μας στο Σύμπαν και όχι την επανάληψη λογικών επίδειξης ισχύος ή εκμετάλλευσης».

Σε μια εποχή που η Σελήνη επιστρέφει στο επίκεντρο της ανθρώπινης φιλοδοξίας και μαζί της ο ανταγωνισμός για την επόμενη μεγάλη βάση στο Διάστημα, η αποστολή «Artemis II» λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι το διακύβευμα δεν είναι μόνο τεχνολογικό. Είναι, όπως το θέτει η κ. Σολωμονίδου, βαθιά υπαρξιακό με το να κατανοήσουμε τη φύση και τη θέση μας στο Σύμπαν.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΜΑΣ

«Αμεσος στόχος να δούμε τον πρώτο Eλληνα αστροναύτη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό»

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα αναζητεί τον ρόλο της. «Η Ελλάδα δεν υλοποιεί μια αυτόνομη στελεχωμένη αποστολή στη Σελήνη, αλλά συμμετέχει ενεργά μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος και των διεθνών συνεργασιών. Η ελληνική παρουσία εκφράζεται μέσα από την επιστημονική έρευνα, τη συμμετοχή σε αποστολές και την ανάπτυξη τεχνολογίας από ελληνικούς φορείς και εταιρίες. Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα θα πάει στη Σελήνη, αλλά με ποιον ρόλο θα πάει», σημειώνει η Ανεζίνα Σολωμονίδου.

Οι προοπτικές, όπως λέει, είναι υπαρκτές: «Eνας εφικτός και άμεσος στόχος είναι να δούμε τον πρώτο Eλληνα αστροναύτη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό». Και συμπληρώνει: «Από εκεί και πέρα, η συμμετοχή σε μελλοντικές σεληνιακές αποστολές είναι απολύτως ρεαλιστική, καθώς το ανθρώπινο δυναμικό υπάρχει και αυτό που πρέπει να διασφαλίζεται είναι η στρατηγική συνέπεια και επένδυση».

ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΩΜΟΣΙΟΛΟΓΙΑ

«Η επιστήμη βασίζεται στην απόδειξη»

Η απάντηση της Ανεζίνας Σολωμονίδου σχετικά με τις θεωρίες συνωμοσίας για το αν πραγματικά έγινε η αποστολή στη Σελήνη είναι σαφής: «Η επιστήμη δεν είναι θέμα άποψης. Στην περίπτωση του “Artemis II” τα δεδομένα είναι ξεκάθαρα. Η αποστολή παρακολουθήθηκε από πολλαπλά ανεξάρτητα συστήματα σε όλο τον κόσμο και υλοποιήθηκε με τη συμμετοχή χιλιάδων επιστημόνων και μηχανικών από διαφορετικές χώρες». Η δημόσια διάχυση θεωριών συνωμοσίας προκαλεί, όπως σημειώνει, «δικαιολογημένη κούραση και ελαφριά απογοήτευση».

Μάλιστα, όπως λέει κατηγορηματικά, «Τα δεδομένα της αποστολής είναι διαθέσιμα και επαληθεύσιμα από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Η ιδέα ότι μια τέτοια αποστολή δεν πραγματοποιήθηκε προϋποθέτει μια παγκόσμια συνωμοσία τεράστιας κλίμακας, κάτι πρακτικά αδύνατο. Η επιστήμη βασίζεται στην απόδειξη και την επαναληψιμότητα. Στην περίπτωση της σεληνιακής εξερεύνησης, οι αποδείξεις είναι σαφείς και συντριπτικές».