Το γκολ του Μαραντόνα με το «Χέρι του Θεού» είναι αξέχαστο, αλλά εξακολουθεί να διχάζει 40 χρόνια μετά [βίντεο]

Στο ποδόσφαιρο, τα αξιομνημόνευτα γκολ συνδέονται γενικά με τους παίκτες που τα σκόραραν. Λίγα είναι εκείνα που μπορεί να ανακληθούν στη μνήμη χωρίς να αναφερθεί το άτομο –ή ακόμα και η ομάδα– που συμμετείχε. Κι όμως, δύο γκολ σε ένα παιχνίδι πριν από 40 χρόνια έχουν αποκτήσει αυτό το καθεστώς. Το ένα είναι γνωστό παγκοσμίως ως το «Χέρι του Θεού», και το άλλο αναγνωρίζεται ευρέως ως το «Γκολ του Αιώνα». Και τα δύο σημειώθηκαν από τον Αργεντινό σταρ Ντιέγκο Μαραντόνα εναντίον της Αγγλίας στον προημιτελικό του Μουντιάλ της FIFA στο Στάδιο Αζτέκα της Πόλης του Μεξικού, στις 22 Ιουνίου 1986.

Τα γκολ αυτά, που σημειώθηκαν με διαφορά λίγων μόλις λεπτών, ανήκουν σε εκείνα τα ελάχιστα που αναγνωρίζονται αμέσως δεκαετίες αργότερα – και έχουν ιδιαίτερη απήχηση, όχι μόνο στην Αργεντινή. Η σημασίας του ήταν τέτοια ώστε, όταν το 2012 η πρόεδρος της Αργεντινής Κριστίνα Φερνάντες ντε Κίρσνερ εγκαινίασε μια «Γκαλερί Λαϊκών Ειδώλων» στο Κάσα Ροσάντα, το προεδρικό μέγαρο της χώρας, η έκθεση περιλάμβανε φωτογραφίες και από τα δύο γκολ.

Όμως, το «Χέρι του Θεού» ήταν αυτό που ξεχώριζε, με το εμβληματικό στιγμιότυπο του τεντωμένου χεριού του Μαραντόνα να σπρώχνει την μπάλα πάνω από τον τερματοφύλακα της Αγγλίας Πίτερ Σίλτον τοποθετημένο στο κέντρο και σε πρώτο πλάνο, μαγνητίζοντας το βλέμμα των επισκεπτών.

Είναι μάλιστα τέτοια η κληρονομιά του συγκεκριμένου γκολ, που περίπου 36 χρόνια αφότου κατέληξε στο βάθος των διχτυών, η ποδοσφαιρική μπάλα εκείνου του αγώνα πουλήθηκε σε δημοπρασία στις 16 Νοεμβρίου 2022 για 2,4 εκατομμύρια δολάρια.

Γιατί όμως αυτό το γκολ, το οποίο δεν θα έπρεπε καν να μετρήσει, έχει τόσο μεγάλη σημασία κι εξακολουθεί να κατέχει εξέχουσα θέση στην καρδιά των Αργεντίνων, κι εμφανίζεται σε τοιχογραφίες και μπλουζάκια, ενώ έχουν γραφτεί ακόμη και τραγούδια για αυτό;

Για να κατανοήσει κάποιος γιατί αυτό το παιχνίδι και αυτά τα γκολ του Μαραντόνα –από τα 34 που σημείωσε με την εθνική ομάδα– έχουν ριζώσει τόσο βαθιά στην καρδιά των Αργεντινών, είναι απαραίτητο να αναλογιστεί κανείς την περίπλοκη ιστορία των αγγλοαργεντινών σχέσεων, εξηγεί στο The Conversation ο Σεζάρ Τόρες, αναπληρωτής καθηγητής Κινησιολογίας και Φιλοσοφίας, στο Πανεπιστήμιο Penn State.

Οι σχέσεις Αγγλίας-Αργεντινής

Από τα τέλη του 16ου αιώνα και μετά, η Βρετανία προσπάθησε να επεκτείνει την αυτοκρατορία της στη Νότια Αμερική, κυρίως για να διευρύνει τις αγορές για τα προϊόντα της.

Μετά από αποτυχημένες προσπάθειες εισβολής στο Μπουένος Άιρες το 1806 και το 1807, η Βρετανία έπαιξε βασικό ρόλο στην ανεξαρτησία της Αργεντινής από την Ισπανία λίγα χρόνια αργότερα. Κατά τη διάρκεια του υπόλοιπου 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού αιώνα, η Βρετανία είχε έντονη παρουσία στην οικονομία της Αργεντινής. Οι επενδύσεις ήταν τόσο μεγάλες και η κοινότητα των Βρετανών ομογενών τόσο πολυάριθμη, που η Αργεντινή περιγραφόταν ως η «Έκτη Κτήση» της Βρετανίας. Το ποδόσφαιρο, μέσω αυτής της κοινότητας, έγινε επίσης ένα κυρίαρχο πάθος για τους Αργεντινούς.

Παρόλα αυτά, η σχέση ήταν κατά περιόδους ανταγωνιστική. Ένα μακροχρόνιο σημείο τριβής αφορούσε μια ομάδα νησιών 300 μίλια ανοικτά των ακτών της Νότιας Αμερικής, γνωστά ως Νησιά Φόκλαντ στο Ηνωμένο Βασίλειο και Νησιά Μαλβίνας στην Αργεντινή. Η Βρετανία κατέχει τα νησιά από το 1833, και η Αργεντινή τα διεκδικεί ως δικά της έκτοτε. Η αυξανόμενη ένταση οδήγησε σε πόλεμο το 1982, όταν η Αργεντινή, υπό μια βάναυση δικτατορία τότε, έστειλε στρατιωτική αποστολή στα νησιά.

Η πρώην πρωθυπουργός  της Βρετανίας Μάργκαρετ Θάτσερ εδραίωσε την εικόνα της ως «Σιδηρά Κυρία» στέλνοντας μια στρατιωτική δύναμη 8.000 μίλια μακριά, κατά μήκος του Ατλαντικού, για να ανακαταλάβει τα νησιά. Το Ηνωμένο Βασίλειο υποστήριξε ότι το κύριο κίνητρό του ήταν ο σεβασμός της αυτοδιάθεσης των νησιωτών, αλλά διακυβεύονταν επίσης πολύτιμα αλιευτικά δικαιώματα και μια θέση στη διοίκηση της Ανταρκτικής. Μεταξύ των ουδέτερων, υπήρχε σημαντική συμπάθεια για την πλευρά της Αργεντινής, σε αυτό που φάνταζε ως μια αναχρονιστική πράξη αποικιακού ιμπεριαλισμού από τους Βρετανούς.

Η ταπείνωση για τους Αργεντινούς στρατηγούς πιθανότατα επέσπευσε το τέλος της στρατιωτικής δικτατορίας και την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Αργεντινή. Όμως έθρεψε τη δυσαρέσκεια κατά των Άγγλων –οι Αργεντινοί πιστεύουν βαθιά μέσα τους ότι τα νησιά Μαλβίνας τούς ανήκουν, όχι στη Βρετανία– και αυτό επηρέασε το κλίμα πριν από το παιχνίδι του 1986, όπως θυμήθηκε αργότερα ο Μαραντόνα στα απομνημονεύματά του «Yo Soy El Diego» (Εγώ είμαι ο Ντιέγκο):

«Κατά κάποιο τρόπο, κατηγορούσαμε τους Άγγλους παίκτες για όλα όσα είχαν συμβεί, για όλα όσα είχε υποφέρει ο λαός της Αργεντινής… υπερασπιζόμασταν τη σημαία μας, τα νεκρά παιδιά, τους επιζώντες».

Το Μουντιάλ του Μαραντόνα

Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών ήταν ακόμα τεταμένες όταν η Αργεντινή και η Αγγλία βρέθηκαν αντιμέτωπες κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1986. Οι διπλωματικές σχέσεις δεν είχαν ακόμη αποκατασταθεί, και πολλοί στην Αργεντινή έβλεπαν το παιχνίδι ως μια ευκαιρία να τιμήσουν τους στρατιώτες που έχασαν τη ζωή τους στον πόλεμο και να υπενθυμίσουν στον κόσμο τις διεκδικήσεις της χώρας για τα νησιά Μαλβίνας/Φόκλαντ.

Ήταν ένα παιχνίδι φορτισμένο με περίπλοκες πολιτικές και ιστορικές προεκτάσεις. Και η Αργεντινή παρατάχθηκε σε αυτό έχοντας τον κορυφαίο παίκτη της εποχής, τον Ντιέγκο Μαραντόνα. Όπως έγραψε το 1995 ο Εδουάρδο Γκαλεάνο, γνωστός ως ο παγκόσμιος «ποιητής» του ποδοσφαίρου: Το Μεξικό ’86 «ήταν το Παγκόσμιο Κύπελλο του Μαραντόνα».

«Με δύο γκολ με το… αριστερό εναντίον της Αγγλίας, ο Μαραντόνα εκδικήθηκε την πληγή στην περηφάνια της χώρας του που προκλήθηκε από τον πόλεμο των Φόκλαντ/Μαλβίνας: Το πρώτο το μετέτρεψε σε γκολ με το αριστερό του χέρι… και το άλλο με το αριστερό του πόδι, αφού είχε στείλει τους Άγγλους αμυντικούς στο έδαφος», σημείωσε ο Γκαλεάνο. Μέσα σε διάστημα μόλις πέντε λεπτών, ο Μαραντόνα σήκωσε ψηλά το έθνος του… Αν και το δεύτερο γκολ ήταν η ενσάρκωση της ποδοσφαιρικής ομορφιάς, η συζήτηση γύρω από το πρώτο το έκανε εξίσου, αν όχι περισσότερο, εμβληματικό.

Ήταν το δεύτερο ημίχρονο, δεν είχε σημειωθεί κανένα γκολ, και η ομάδα της Αργεντινής άλλαζε την μπάλα έξω από την περιοχή της Αγγλίας. Ο Άγγλος μέσος Στιβ Χοτζ προσπάθησε να απομακρύνει την μπάλα, αλλά το μόνο που κατάφερε ήταν να την κλωτσήσει ψηλά, πάνω από τον τερματοφύλακα. Κανονικά θα περίμενε κανείς από τον τερματοφύλακα να την μπλοκάρει, ειδικά απέναντι στον ύψους 1,65 μ. Μαραντόνα. Όμως, με κάποιο τρόπο, η μπάλα κατέληξε στο βάθος των διχτυών.

Στην αρχή φάνηκε ότι ο Μαραντόνα είχε πιάσει κεφαλιά, αλλά οι επαναλήψεις έδειξαν καθαρά ότι κατεύθυνε την μπάλα με τη σφιγμένη του γροθιά. Αυτό συνέβη τρεις δεκαετίες πριν από τη χρήση του VAR στο ποδόσφαιρο. Δεν υπήρχε τρόπος να επανεξεταστεί η φάση. Το οπτικό πεδίο του διαιτητή ήταν κλειστό και κοίταξε τον επόπτη για καθοδήγηση – αλλά ο επόπτης δεν είδε τίποτα αντικανονικό και το γκολ μέτρησε.

Μιλώντας μετά το παιχνίδι, ο Μαραντόνα είπε στους δημοσιογράφους ότι το γκολ σημειώθηκε «λίγο με το κεφάλι του Μαραντόνα και λίγο με το χέρι του Θεού».

Η ομάδα της Αργεντινής του 1986 δεν ήταν μια σπουδαία ομάδα. Αντίθετα, ήταν μια μέτρια ομάδα σε συνδυασμό με τον κορυφαίο παίκτη στον κόσμο εκείνη την εποχή, και για πολλούς τον πιο ταλαντούχο ποδοσφαιριστή που πάτησε ποτέ σε γήπεδο.

Η Αγγλία ήταν πιθανότατα καλύτερη ομάδα αν έβγαζες τον Μαραντόνα από το παιχνίδι. Αυτό ακριβώς προσπάθησαν να κάνουν οι Άγγλοι αμυντικοί: Να τον σταματήσουν με κάθε μέσο, νόμιμο ή παράνομο. Το πλάνο της Αγγλίας ήταν να αναθέσει σχεδόν σε κάθε παίκτη στο γήπεδο την ευθύνη να τον μαρκάρει και να προσπαθήσει να τον εμποδίσει να προχωρήσει. Προσπάθησαν, αλλά ήταν αδύνατο.

Τέσσερα λεπτά μετά το πρώτο γκολ, ο Μαραντόνα πήρε την μπάλα και με αστραπιαία ταχύτητα προσπέρασε τρεις αμυντικούς και τον τερματοφύλακα της Αγγλίας για να σκοράρει ξανά. Το γκολ ψηφίστηκε ως «το γκολ του [20ού] αιώνα» σε ψηφοφορία της FIFA το 2002.

Η Αργεντινή συνέχισε την πορεία της για να κερδίσει τον τελικό σε αυτό που εξακολουθεί να είναι γνωστό ως «το Παγκόσμιο Κύπελλο του Μαραντόνα». Ο θάνατός του στις 25 Νοεμβρίου 2020 πυροδότησε ένα κύμα πένθους στην Αργεντινή και σε όλο τον κόσμο.

Μια ποδοσφαιρική ιδιοφυΐα… και μια περίπτωση εξαπάτησης

Το να σκοράρει κανείς γκολ με το χέρι δεν είναι δεξιότητα του ποδοσφαίρου. Αντίθετα, είναι μια κίνηση που δεν ανήκει νόμιμα στο παιχνίδι.

Στην πραγματικότητα, το να σκοράρει κανείς γκολ με τα χέρια έρχεται σε αντίθεση και ατιμάζει τα εσωτερικά αγαθά που καθορίζουν το ποδόσφαιρο και τα πρότυπα αριστείας του. Υπό αυτή την έννοια, το «Χέρι του Θεού» υποβαθμίζει την ικανότητα με την οποία ξεχωρίζουν οι παίκτες.

Επιπλέον, πρόκειται για μια ξεκάθαρη περίπτωση εξαπάτησης. Ο Μαραντόνα παραβίασε σκόπιμα και κρυφά έναν κανόνα του αθλήματος για να αποκτήσει ένα πλεονέκτημα που δεν θα είχε αποκτήσει διαφορετικά – αυτό διαστρεβλώνει το άθλημα, αλλοιώνει το αποτέλεσμα και δείχνει ασέβεια προς την αντίπαλη ομάδα.

Ως εκ τούτου, δεν θα έπρεπε να πανηγυρίζεται ή να γιορτάζεται. Αντίθετα, θα έπρεπε να καταδικάζεται.

Το χειρότερο είναι ότι αποσπά την προσοχή από το είδος του παιχνιδιού που ο Μαραντόνα –ο οποίος υπέστη επανειλημμένα φάουλ από τους Άγγλους παίκτες καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα– μετουσίωσε σε δεύτερο γκολ. Πράγματι, το ποδόσφαιρο τιμάται με αυτό το είδος παιχνιδιού.

Κατά τη διάρκεια μιας κούρσας 60 μέτρων, ο Μαραντόνα πέρασε «χορεύοντας» ανάμεσα από τους αντιπάλους, ξέφυγε από τα μαρκαρίσματα και άφησε τους Άγγλους αμυντικούς ανήμπορους πριν νικήσει τον τερματοφύλακα με ένα υποδειγματικό τελείωμα. Ο δημοσιογράφος Μπράιαν Γκλάνβιλ το περιέγραψε το 1993 ως «εκπληκτικό, ένα γκολ τόσο ασυνήθιστο, σχεδόν ρομαντικό».  Αυτό το γκολ είναι αναμφίβολα το πιο διάσημο γκολ στην ιστορία του Μουντιάλ.

Ο Μαραντόνα είναι πραγματικά ο GOAT

Λίγοι παίκτες έχουν σφραγίσει με την παρουσία τους ένα Μουντιάλ, όσο ο Μαραντόνα. Η εμφάνισή του στο παιχνίδι με την Αγγλία στέκει ως μνημείο του μεγαλείου του, και η φράση «Χέρι του Θεού» τοποθετεί εύστοχα το όνομά του στην ίδια πρόταση με τη θεότητα. Ολόκληρο το τουρνουά έγινε το πεδίο επίδειξης του απίστευτου ταλέντου του και στο τέλος σήκωσε δίκαια το τρόπαιο.

Αλλά ο Μαραντόνα –ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 2020 σε ηλικία 60 ετών– ήταν επίσης μια βασανισμένη ιδιοφυΐα. Παιδί των παραγκουπόλεων του Μπουένος Άιρες, δεν έχασε ποτέ το άγχος ότι δεν θα λάμβανε την αναγνώριση που του άξιζε. Εθίστηκε στα ναρκωτικά –ενδεχομένως ως αποτέλεσμα όλων των παυσίπονων που χρειαζόταν για να συνεχίσει να παίζει σε μια εποχή που οι αμυντικοί έκαναν σκληρά μαρκαρίσματα– και έδωσε μάχη με την κοκαΐνη.

Ήταν συχνά επιθετικός προς τα μέσα ενημέρωσης, κατηγορήθηκε για επίθεση σε σύντροφό του και φημολογούνταν ότι είχε στενές σχέσεις με τη μαφία. Όμως, για τους περισσότερους λάτρεις του ποδοσφαίρου, τίποτα από αυτά δεν μειώνει πραγματικά το μεγαλείο του ως παίκτη.

Υπάρχουν απλώς ορισμένοι παίκτες –ένας πολύ μικρός αριθμός πράγματι– των οποίων η ιστορία ξεπερνά το σωστό και το λάθος, και των οποίων οι πράξεις θα μνημονεύονται για πάντα, όπως οι ήρωες των αρχαίων ελληνικών επών, γράφει στο The Conversation ο Στέφαν Σιμάνσκι, καθηγητής Αθλητικής Διοίκησης, στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Ο Μαραντόνα είναι ένας τέτοιος παίκτης. Όπως ο Αχιλλέας ή ο Οδυσσέας, το όνομά του θα ζήσει, χαραγμένο στη μνήμη μέσα από το γκολ με το «Χέρι του Θεού».