Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της βυζαντινής τέχνης στα Βαλκάνια, που αφηγείται περισσότερους από οκτώ αιώνες ιστορίας, αποκαλύπτει τον μοναδικό τοιχογραφικό του πλούτο, μετά την ολοκλήρωση των πολυετών εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης.
Ο λόγος για τον ναό του Αγίου Γεωργίου στο Κουρμπίνοβο, κοντά στις Πρέσπες, στη Βόρεια Μακεδονία, που χρονολογείται στο 1191, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή του, και παραδόθηκε μετά την ολοκλήρωση των εργασιών στις τοιχογραφίες του παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και του ομολόγου της Βόρειας Μακεδονίας, Σεντάτ Σουλεϊμάνι, επισφραγίζοντας μια πολυετή συνεργασία των δύο χωρών για τη διάσωση και ανάδειξη του βυζαντινού μνημείου. Τις εργασίες ανέλαβε το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (ΕΚΕΒΥΜΜ), με τη συγχρηματοδότηση του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού.
Όπως αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση του ΥΠΠΟ η ολοκλήρωση του έργου αναδεικνύει τη σημασία της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της διακρατικής συνεργασίας για την προστασία και τη διατήρηση μνημείων με ιδιαίτερη ιστορική και καλλιτεχνική αξία, συμβάλλοντας παράλληλα στη διαφύλαξη της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων. Από το 2020 το μνημείο περιλαμβάνεται στον Ενδεικτικό Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Ο εικονογραφικός διάκοσμος του ναού αποτελεί εξαιρετικό δείγμα της βυζαντινής μνημειακής ζωγραφικής της εποχής των Κομνηνών, τον 12ο αιώνα, και διακρίνεται για την εκφραστικότητα των μορφών, τη ζωντάνια των χρωμάτων και τον πλούτο των εικονογραφικών θεμάτων. Οι τοιχογραφίες απεικονίζουν σκηνές από τη ζωή του Χριστού και της Παναγίας, αγίους και εκκλησιαστικές μορφές, με ιδιαίτερα εκφραστικές κινήσεις, επιμήκεις αναλογίες και εντυπωσιακή απόδοση των ενδυμάτων. Ξεχωριστή θέση κατέχει η παράσταση του Ευαγγελισμού στην αψίδα του ιερού, η οποία συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες δημιουργίες της βυζαντινής μνημειακής ζωγραφικής. Ιδιαίτερα γνωστή στη Βυζαντινή Τέχνη είναι η συγκεκριμένη απόδοση της μορφής του Αρχαγγέλου Γαβριήλ. Οι φωτογραφίες αποτυπώνουν τον τοιχογραφικό διάκοσμο του ναού πριν και μετά τη συντήρηση. Ο ναός φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε κατά τον 17ο αιώνα και επανήλθε στο ενδιαφέρον κατά τον 19ο αιώνα.
Διαβάστε Επίσης
Το χρονικό
Η συνεργασία για τη διάσωση των τοιχογραφιών ξεκίνησε το 2021, όταν το ΕΚΕΒΥΜΜ υπέγραψε Μνημόνιο Συνεργασίας με το Υπουργείο Πολιτισμού της Βόρειας Μακεδονίας. Το έργο υλοποιήθηκε σε δύο βασικές φάσεις, το 2023 και το 2024, ενώ το 2026 πραγματοποιήθηκαν οι εργασίες συντήρησης των εξωτερικών τοιχογραφιών και ολοκληρώθηκε το σύνολο των επεμβάσεων επιτρέποντας την επίσημη απόδοση του μνημείου.
Πολιτιστική συνεργασία με επίκεντρο τις Πρέσπες
Η παράδοση του Αγίου Γεωργίου στο Κουρμπίνοβο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτιστικής συνεργασίας της Ελλάδας με τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία. Στις διμερείς συναντήσεις που είχε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη με τον ομόλογό της της Βόρειας Μακεδονίας, Σεντάτ Σουλεϊμάνι, και τον υπουργό Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Αλβανίας, Μπλέντι Γκοντζιά, επιβεβαιώθηκε η κοινή πρόθεση ενίσχυσης των συνεργασιών για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, την εκπαίδευση επαγγελματιών του πολιτισμού και τη σύγχρονη δημιουργία. Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρωτοβουλία για την προετοιμασία κοινής υποψηφιότητας Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας, με στόχο την εγγραφή της περιοχής των Πρεσπών στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Πολιτιστική συνεργασία Ελλάδας και Αλβανίας
Η ενίσχυση της διμερούς πολιτιστικής συνεργασίας Ελλάδας και Αλβανίας, η σύσφιξη των πολιτιστικών δεσμών των δύο χωρών και η ανάπτυξη κοινών δράσεων και συνεργειών βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνάντησης της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη με τον Αλβανό ομόλογό της. Μεταξύ άλλων ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην προοπτική υπογραφής συμφωνίας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους, καθώς και στην επανενεργοποίηση του Μνημονίου Συνεργασίας που είχε υπογραφεί, το 2021, από τις δύο χώρες για θέματα αποκατάστασης και συντήρησης μνημείων. Παράλληλα, συζητήθηκε το ενδεχόμενο δημιουργίας Βυζαντινού Μουσείου στη Νότια Αλβανία, με την αξιοποίηση της ελληνικής τεχνογνωσίας, καθώς και η αποκατάσταση των τοιχογραφιών του Αγίου Νικολάου στον Μεσοπόταμο με τη συνδρομή του ΕΚΕΒΥΜΜ και με τη χρηματοδότηση του ΥΠΠΟ. Στη συνάντηση έγινε επίσης αναφορά στην επικείμενη συμμετοχή της Ελλάδας στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου στα Τίρανα.
Οικία Φαϊκ αποκαθίσταται
Συζητήθηκε, επίσης, η αποκατάσταση της Οικίας Φαΐκ στην Κόνιτσα, η οποία έχει χαρακτηριστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας, ως διατηρητέο μνημείο. Η αποκατάσταση του μνημείου έχει ήδη δρομολογηθεί από την Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του ΥΠΠΟ. Η κατοικία συνδέεται με τον Φαΐκ Κόνιτσα (1875–1942), σημαντική προσωπικότητα της αλβανικής λογοτεχνίας, της διανόησης και της διπλωματίας.
