Νέο μοντέλο στη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς – Στόχος η προστασία των πολιτιστικών αγαθών

Στόχος του νέου πλαισίου είναι η προστασία των πολιτιστικών αγαθών, η ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας της Ελλάδας και η ανάδειξη του πολιτισμού ως σημαντικού αναπτυξιακού πλεονεκτήματος. Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη διαβεβαίωσε ότι το νομοσχέδιο «δεν ακουμπά θέματα ιδιοκτησιακού καθεστώτος. Η κυριότητα των μνημείων παραμένει ακέραια στο ελληνικό Δημόσιο, όπως ακριβώς ορίζει το Σύνταγμα, και η πολιτιστική μας κληρονομιά προστατεύεται πλήρως και απολύτως από τον αρχαιολογικό νόμο». 

Κεντρική μεταρρύθμιση αποτελεί η ίδρυση του «Οργανισμού Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.», ο οποίος θα αναλάβει τον σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων προβολής, ανάπτυξης και εμπορικής αξιοποίησης της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ελλάδα και διεθνώς. Ο νέος φορέας θα λειτουργεί ως επιχειρησιακός και εκτελεστικός βραχίονας του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.), αξιοποιώντας ψηφιακά εργαλεία, σύγχρονες τεχνολογίες και τεχνητή νοημοσύνη, με στόχο την ενιαία προβολή και ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας της χώρας. «Ο δημόσιος χαρακτήρας της πολιτιστικής κληρονομιάς παραμένει πλήρως διασφαλισμένος» σημειώνεται στη σχετική ανακοίνωση του ΥΠΠΟ και επισημαίνεται ότι ο Ο.Δ.Α.Π. εξακολουθεί να διατηρεί την κυριότητα των έργων, της ακίνητης και κινητής περιουσίας του, καθώς και την ευθύνη για τα έσοδα από εισιτήρια, πωλητήρια, αναψυκτήρια και τις λοιπές δραστηριότητες. H νέα ανώνυμη εταιρία αποκλειστικά δημόσιου χαρακτήρα και συμφέροντος «δεν αποκτά κυριότητα επί των πολιτιστικών αγαθών ή της δημόσιας περιουσίας, αλλά αναλαμβάνει συγκεκριμένες επιχειρησιακές και εμπορικές αρμοδιότητες που της ανατίθενται από τον Ο.Δ.Α.Π., με στόχο την αποτελεσματικότερη διαχείριση, προβολή και αξιοποίησή τους. Η πολιτιστική κληρονομιά εξακολουθεί να αποτελεί δημόσιο αγαθό και να προστατεύεται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο του Ελληνικού Δημοσίου».

Εθνική Φωτοθήκη και Ιστορικό Αρχείο Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεων

Στο ίδιο πλαίσιο, ιδρύεται νέος δημόσιος φορέας για τη διαχείριση και ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. Ο φορέας αυτός θα έχει την ευθύνη για τον συντονισμό και τη λειτουργία επισκέψιμων υποθαλάσσιων αρχαιολογικών χώρων, όπως σημαντικά ναυάγια και άλλα μνημεία του ελληνικού βυθού, με στόχο την προστασία τους και τη βιώσιμη αξιοποίησή τους, με σεβασμό στον δημόσιο χαρακτήρα της πολιτιστικής κληρονομιάς. Για πρώτη φορά θεσμοθετούνται σχέδια διαχείρισης για οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους και Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, εισάγεται η έννοια του αρχαιολογικού πάρκου, ενώ ιδρύονται η Εθνική Φωτοθήκη και το Ιστορικό Αρχείο Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεων, ενισχύοντας τη διαφύλαξη και την τεκμηρίωση του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας. Επιπλέον, το νομοσχέδιο προβλέπει την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης «GREECE ON SCREEN 2026–2030» για την ανάπτυξη του οπτικοακουστικού τομέα.

Κατά την ολοκλήρωση της συζήτησης στην Ολομέλεια, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη ανέπτυξε τη φιλοσοφία του νομοσχεδίου, και έδωσε απαντήσεις στους ισχυρισμούς της αντιπολίτευσης περί ιδιωτικοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η κ. Μενδώνη «η πολιτιστική μας κληρονομιά προστατεύεται αποκλειστικά και μόνο με κανόνες δικαίου. Οργανώνεται και αναπτύσσεται και με τα έσοδα που επιστρέφουν, μέσω του ΟΔΑΠ, στο Υπουργείο Πολιτισμού, ώστε να πραγματώσουν τους σκοπούς και την αποστολή του Υπουργείου. Ακούω όλες αυτές τις μέρες ότι “η ανώνυμη εταιρεία θα πάρει τα μνημεία”, ότι η κυριότητα περνά μέσω της ανώνυμης εταιρείας σε ιδιώτες και ότι, στην πράξη, ξεπουλάμε τα μνημεία. Το πρώτο και αδιαπραγμάτευτο: δεν υπάρχει ξεπούλημα όταν δεν υπάρχει μεταβίβαση κυριότητας. Το σχέδιο νόμου συστήνει ανώνυμη εταιρεία ως επιχειρησιακό και εκτελεστικό βραχίονα του ΟΔΑΠ, όχι ως φορέα μεταβίβασης κυριότητας μνημείων».