Στην «Υφάντρα» της Μαρία Ξυλούρη (εκδόσεις Μεταίχμιο), η μνήμη γίνεται νήμα και η αγάπη κόμπος: άλλοτε λυτρωτικός, άλλοτε ασφυκτικός. Εδώ, οι γυναίκες δημιουργούν κόσμους με τα χέρια τους, μα παλεύουν να κατοικήσουν τον δικό τους. Και κάπου ανάμεσα στην ευχή και την κατάρα, η μοίρα στήνει τον δικό της αργαλειό.
Αν η υφαντική είναι μνήμη, τότε τι είναι η σιωπή των γυναικών στο έργο σας, μια συνειδητή επιλογή ή μια κληρονομημένη καταδίκη;
Με ενδιέφερε η στενή σχέση της υφαντικής με τη συγγραφή· η υφαντική μπορεί να ιδωθεί και ως μια εκδοχή συγγραφής για τις γυναίκες, ειδικά σε εποχές που η γραφή ήταν κλειστή σε αυτές (ένα ωραίο εισαγωγικό βιβλίο για τις γυναίκες και αυτό που κάπως υποτιμητικά αποκαλούμε «χειροτεχνία» ως τρόπο έκφρασης και αντίστασης είναι το πρόσφατο «With Her Own Hands: Women Weaving Their Stories» της Nicole Nehrig). Και ως τέτοια μπορεί να γίνει ένας τρόπος να υπερβείς την -επιβεβλημένη- σιωπή· θυμίζω ότι στον μύθο η Φιλομήλα, όταν της έκοψε τη γλώσσα ο Τηρέας για να μην αποκαλύψει ότι τη βίασε, ύφανε τι συνέβη – κι έτσι το έμαθε η αδελφή της, η Πρόκνη.
Συμβαίνει να σωπαίνει κάποια επειδή δεν της επιτρέπουν να μιλήσει ή επειδή ξέρει ότι αν μιλήσει, τα λόγια της θα τα διαστρεβλώσουν, θα τα μετατρέψουν σε όπλα εναντίον της ή απλούστατα θα κάνουν ότι δεν τα ακούνε, όπως έκαναν ότι δεν είδαν και τις χειρονομίες της. Φυσικά υπάρχουν ένα σωρό ακόμα σημασίες στη σιωπή – οπότε μιλάμε για σιωπές, παρά για σιωπή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η Μπιάνκα σώζεται μέσα από μια πράξη καλοσύνης, αλλά τελικά οδηγείται σε μια επιλογή με βαρύ τίμημα. Πιστεύετε πως η αγάπη στο βιβλίο σας λειτουργεί περισσότερο ως λύτρωση ή ως παγίδα;
Για τον Τέιλορ η πράξη του δεν έχει ιδιαίτερη βαρύτητα· έχει την πολυτέλεια να μη χρειάζεται να την εξετάσει, να τη ζυγιάσει, και οδηγείται εκεί μάλλον αστόχαστα. Αυτή η σχεδόν επιπόλαιη πράξη όμως στα μάτια της Μπιάνκας τον μετατρέπει σε σωτήρα – ακριβώς επειδή ελάχιστη καλοσύνη έχει γνωρίσει στη ζωή της. (Ενα ερωτηματικό που ελπίζω να απασχολήσει τον αναγνώστη είναι το γιατί η Μπιάνκα δεν δίνει αντίστοιχη θέση σωτήρα και στον Ματέο, του οποίου οι πράξεις δεν είναι εξίσου αστόχαστες.) Αυτή η διάσταση ανάμεσα στον Τέιλορ και την Μπιάνκα προστίθεται στις άλλες -μεταξύ άντρα και γυναίκας, αφέντη και υπηρέτριας, προνομιούχου και μη κ.λπ.- και δημιουργεί τη συνθήκη εντός της οποίας η Μπιάνκα αποφασίζει, στον βαθμό που μπορεί, πράγματι, να αποφασίσει, να «ξεχρεώσει» την οφειλή της.
Η αγάπη είναι μια από τις πιο επικίνδυνες παγίδες μας. Μπορεί να παγιδευτούμε σ’ αυτήν ως γνήσιο συναίσθημα ή στις πολλαπλές παρερμηνείες της ή στη διεκδίκησή της κ.λπ. Θέλω να ελπίζω ότι ισχύει και η εκδοχή της αγάπης ως λύτρωσης – αν και μάλλον όχι σε αυτές τις σελίδες.
Ο θρύλος που διατρέχει το έργο μοιάζει να κινείται ανάμεσα στο ιερό και το επικίνδυνο. Πόσο συνειδητά θέλατε να θολώσετε τα όρια ανάμεσα στο θαύμα και την κατάρα;
Οχι περισσότερο από όσο είναι ήδη.
Οι γυναίκες της «Υφάντρας» δημιουργούν κόσμους για άλλους, αλλά δυσκολεύονται να υπάρξουν στον δικό τους. Είναι αυτό μια διαχρονική γυναικεία μοίρα ή μια κοινωνική συνθήκη που επιμένει;
Αυτό που ονομάζουμε μοίρα (ή γραφτό) είναι γέννημα του κόσμου, της τύχης και των ανθρώπων. Γι’ αυτό και είναι βάναυση.
Αν η εκπλήρωση μιας ευχής μπορεί να είναι πιο τρομακτική από την ανεκπλήρωτη επιθυμία, τότε τι είναι τελικά πιο επικίνδυνο: να ελπίζεις ή να δικαιώνεσαι;
Μια βασική συνθήκη του κειμένου είναι ότι ο κόσμος είναι εξ ορισμού αδιάφορος για τις ιδέες μας περί καλού και κακού: όπως επαναλαμβάνει η Επισκέπτρια, η τύχη του καθενός δεν εξαρτάται από το αν είναι καλός ή κακός ή έστω άξιός της. Σε έναν τέτοιο κόσμο η δικαίωση είναι το λιγότερο αμφίβολη -και πιθανόν να αποδειχθεί και κούφια- και η ελπίδα μπορεί να γίνει η μεγαλύτερη καταδίκη σου επειδή κατά πάσα πιθανότητα, όσο και αν σε σπρώξει προς τα μπροστά -αυτή είναι εξάλλου η μεγάλη δύναμή της-, θα σε αφήσει με το βάρος της διάψευσής της.
INFO
«ΥΦΑΝΤΡΑ»
ΜΑΡΙΑ ΞΥΛΟΥΡΗ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ: ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
ΣΕΛ.: 144
Ροή Ειδήσεων 
