Γιάννης Ψυχοπαίδης: Περιδιαβαίνοντας τα «Τοπία της μνήμης»

Ήταν μια σκηνή με τον Γιάννη Αγιάννη από τους Άθλιους του Βίκτορα Ουγκό που είχε γνωρίσει από τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα». Αργότερα το λογοτεχνικό αυτό έργο έγινε ένα από τα αγαπημένα αναγνώσματα του Γιάννη Ψυχοπαίδη, στο οποίο επιστρέφει ως σήμερα με την πρώτη ευκαιρία. Αυτά και άλλα «Τοπία μνήμης» μοιράστηκε χθες μαζί μας ο κορυφαίος εικαστικός μιλώντας για την ομώνυμη έκθεση που παρουσιάζει το Ιδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή στο Μουσείο του στην Αθήνα. Ενα αληθινό πανόραμα της τέχνης του Γιάννη Ψυχοπαίδη, που περιλαμβάνει πολλά από όλα αυτά που κράτησε κατά τη διάρκεια της πλούσιας διαδρομής του.

Μπορεί αυτή η πρώτη παιδική ζωγραφιά να μην υπάρχει στην πολυδιάστατη αυτή αναδρομική έκθεση, όμως ο επισκέπτης της παίρνει μια σαφή εικόνα της πορείας του Γιάννη Ψυχοπαίδη, καθώς το αφιέρωμα περιλαμβάνει 70 έργα που φωτίζουν όλη του τη διαδρομή από το 1962 ως σήμερα. Μάλιστα ο τίτλος «Τοπία της Μνήμης-Αυτά που κράτησα» αντικατοπτρίζει απόλυτα το περιεχόμενό της καθώς πρόκειται για έργα τα οποία ο ίδιος ο καλλιτέχνης επέλεξε να κρατήσει για την ιδιωτική του συλλογή και προσφέρουν μια σπάνια, εσωτερική ματιά στο έργο και τις επιλογές του.

Τα 20 κεφάλαια
Περιδιαβαίνοντας χθες το μεσημέρι την έκθεση «ξεφυλλίσαμε» το έργο του Γιάννη Ψυχοπαίδη, παρουσία του ίδιου, μέσα από είκοσι κεφάλαια τα οποία έχουν διαμορφωθεί σύμφωνα με τις αφηγήσεις και τις επεξηγήσεις του καλλιτέχνη. Ενδεικτικά, ξεκινώντας με μια σειρά έργων του 1962 τα οποία αποτελούν και την αφετηρία της ουσιαστικής πορείας του, ακολουθούν έργα του 1967 που αποτυπώνουν το κλίμα της έντονης πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής της εποχής. Εργα πυκνά, ιδίως των νεότερων χρόνων, που για να τα αποκωδικοποιήσει ο επισκέπτης θα χρειαστεί πολλές επισκέψεις στο Μουσείο Γουλανδρή.

«Τα τελευταία χρόνια η κρίση μέσα μας και γύρω μας γέννησε την ανάγκη για μια αναψηλάφηση της μνήμης, να ξαναφέρουμε στην επιφάνεια και να μετρήσουμε για άλλη μια φορά ιδέες, αξίες, ανθρώπινες παρουσίες, ψυχικές περιουσίες, ιδεολογίες, γεγονότα, που μάς άφησαν το αποτύπωμά τους, καθημερινές συμπεριφορές και βιώματα», λέει ο Γιάννης Ψυχοπαίδης με αφορμή την έκθεση και συνεχίζει:
«Στη σημερινή εποχή αυτό που στην ουσία μας αφορά είναι η σχέση διευρυμένης κριτικής, ένα σχόλιο του παρελθόντος που είναι μονίμως παρών. Η σχέση με την κλασική τέχνη είναι ένας διάλογος με την ίδια μας την παιδεία, την ταυτότητα, την ύπαρξη, με τον τρόπο που έχουμε μεγαλώσει. Αυτό που μας αφορά είναι να «αποδομήσουμε» το έργο για να καταλάβουμε την αξία του. Αυτή η αποδόμηση είναι που μας αναγκάζει να ξαναφτιάξουμε κάτι νέο με τα δικά μας μέσα».

Τα έργα του

Ανάμεσα στα έργα της έκθεσης θαυμάσαμε το «Ψωμί Παιδεία Ελευθερία» που φέρνει στο μυαλό το γνωστό σύνθημα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, αλλά και το «Μάθημα Ανατομίας», το οποίο ξετυλίγει την έντονη σχέση του καλλιτέχνη με την ανατομία που ξεκινά από τα φοιτητικά του χρόνια.
Η σειρά «Το γράμμα που δεν έφτασε» έχει δημιουργηθεί με τη χρήση ετερόκλητων υλικών. Η «Νύχτα στις Βρυξέλλες» δημιουργήθηκε μετά την εγκατάστασή του στις Βρυξέλλες το 1986.

Ο κύκλος έργων του 1999 «Αναφορά στον Goya» είναι μια καταγγελία κατά του πολέμου.
Ο «Χρησμός», από τα πλέον εμβληματικά έργα του δημιουργού, ξεχωρίζει για τη σύνθετη και πολυεπίπεδη μορφή του.
Οι αναφορές στην κλασική αρχαιότητα είναι εμφανείς και στη σειρά έργων που αντλούν την έμπνευσή τους από τις μεγάλες πυρκαγιές του 2007 στην Αρχαία Ολυμπία.

Γιάννης Ψυχοπαίδης: «Τοπία της Μνήμης-Αυτά που κράτησα».
Διάρκεια: 20 Μαΐου – 4 Οκτωβρίου 2026.
Επιμέλεια: Κυριάκος Κουτσομάλλης, Γενικός Διευθυντής Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή
Σκηνογραφία: Παρασκευή Γερολυμάτου, Ανδρέας Γεωργιάδης.