Γρηγόρης Αζαριάδης στον ΕΤ: Η αλήθεια δεν παύει ποτέ να διεκδικεί τη φωνή της

Γράφει η Γιούλη Τσακάλου

Το βιβλίο ξεκινά το 1950, σε ένα σκοτεινό χωριό και μια Ελλάδα πληγωμένη από τον Εμφύλιο. Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να επιστρέψετε σε αυτήν την τόσο φορτισμένη ιστορική περίοδο; Ποιο είναι το νήμα που τη συνδέει με το σήμερα;

Η αναφορά στην ομάδα των χαμένων συντρόφων της μετεμφυλιακής εποχής γίνεται απλά και μόνο για να δώσει αυτό ακριβώς το στίγμα της ήττας, της παραίτησης και της ματαίωσης μιας ομάδας νεαρών με ανιδιοτελή ιδανικά και όραμα. Είναι απλώς μια αναφορά όμως και μάλιστα μέσα από τη σχέση με τον μέντορά του, τον κεντρικό ήρωα του μυθιστορήματος, παπα-Γρηγόρη, βλέπουμε να δίνεται κι ένα μήνυμα συμφιλίωσης. «Το ίδιο πεινάνε τα δικά μας παιδιά, το ίδιο πεινάνε και τα άλλα», λέει ο παπάς. Το μήνυμα που συνδέει τις δύο εποχές είναι, πάντα κατά τους ήρωες του μυθιστορήματος, ότι «δεν μπορεί κάποιοι να καταστρέφουν τις ζωές των ανθρώπων και να μένουν ατιμώρητοι. Αυτοί οι κάποιοι πρέπει να πληρώσουν».

Ο παπα-Γρηγόρης είναι ένας πολύπλοκος χαρακτήρας – πρώην αγωνιστής, μετέπειτα κληρικός, κομβικός για την ιστορία της Μελίνας. Τι θέλατε να πείτε μέσα από αυτό το πρόσωπο που φέρει τόσες αντιφάσεις;

Ο παπα-Γρηγόρης είναι ένας αυθεντικός, γνήσιος ιδεολόγος, πιστός στις ανθρωπιστικές αρχές της κοινωνικής αλληλεγγύης και υπέρμαχος του ηθικού νόμου. Η συνάντηση με τη νεαρή Μελίνα και η καταβύθισή του στην τραγική ιστορία της οικογένειάς της θα λειτουργήσει σαν καταλύτης και θα τον κάνει να συνειδητοποιήσει ότι δεν έπρεπε να μείνει παθητικός θεατής στην τραγωδία. Αυτή η εσωτερική πάλη θα τον συγκλονίσει.

 Η Μελίνα ξεκινά μια προσωπική αναζήτηση και βρίσκεται μπλεγμένη σε μια ιστορία εκδίκησης και θανάτου. Θεωρείτε ότι το παρελθόν μάς καταδιώκει ή ότι εμείς το αναζητούμε ακόμη και όταν δεν το αντέχουμε;

Το πρώτο μού φαίνεται λίγο μεταφυσικό, οπότε μάλλον κλείνω στη δεύτερη επιλογή. Η αναζήτηση της οικογένειας οδηγεί τη Μελίνα στο Σκοτεινό, συμβολική επιλογή για το σκοτεινό παρελθόν. Οταν μαθαίνει τι έχει συμβεί στην οικογένειά της, σε συνδυασμό με ό,τι έχει βιώσει πρόσφατα και η ίδια, δεν δείχνει να εμπιστεύεται καμιά μορφή νόμου και δικαιοσύνης, καθώς κανέναν άλλο παρά μόνο τον εαυτό της. Ο μόνος δρόμος που βλέπει μπροστά της είναι αυτός της αυτοδικίας.

Στο έργο σας βλέπουμε συχνά τη συνύπαρξη του κοινωνικού ρεαλισμού με το αστυνομικό στοιχείο. Πόσο δύσκολο είναι να ισορροπήσει κανείς ανάμεσα στην πολιτική μνήμη και το μυθιστορηματικό σασπένς;

Αυτή η συνύπαρξη που εύστοχα αναφέρετε είναι και η βάση της σύγχρονης αστυνομικής λογοτεχνίας. Το αστυνομικό μυθιστόρημα αποτελεί θεωρώ το κοινωνικό μυθιστόρημα της εποχής μας. Ο συγγραφέας παίρνει σαν βάση την αστυνομική πλοκή για να μπορέσει με έναν πιο λογοτεχνικό τρόπο να σχολιάσει τα κοινωνικά θέματα της εποχής μας. Οσο δύσκολο κι αν είναι αυτό, καθώς απαιτεί ταλέντο και σκληρή επίμονη δουλειά, αυτός είναι ο στόχος του. Και αν το καταφέρει, θα έχει σαν αποτέλεσμα τη διεύρυνση του αναγνωστικού κοινού και τη διείσδυση σε μεγάλες ομάδες, όπως είναι το γυναικείο κοινό και οι νεότερες ηλικίες.

Τελικά τι είναι το «Καμία προσευχή για τους πεθαμένους»;

Είναι μια ιστορία φιλίας, συντροφικότητας, προδοσίας, εκδίκησης, εξιλέωσης, αγάπης και του ύψιστου καθήκοντος της αυτοθυσίας. Μια ιστορία από το σκοτεινό παρελθόν, που αναδύεται απειλητική και τελικά μας αφορά όλους. Ο Γρηγόρης Αζαριάδης μάς υπενθυμίζει πως οι σκιές του παρελθόντος έχουν πάντα βάρος – και πως η αλήθεια, όποια κι αν είναι, δεν παύει ποτέ να διεκδικεί τη φωνή της. Ενα αστυνομικό μυθιστόρημα με ψυχή και ιστορική μνήμη.

Ο τίτλος «Καμία προσευχή για τους πεθαμένους» είναι ιδιαίτερα φορτισμένος. Τι συμβολίζει για εσάς αυτή η απουσία «προσευχής»; Είναι άρνηση λύτρωσης, πράξη μνήμης ή κάτι πιο σκοτεινό;

Ολα αυτά μαζί … Και είναι το επακόλουθο της επιλογής της αυτοδικίας από την πλευρά της Μελίνας. Η ηρωίδα του μυθιστορήματος ακολουθεί αυτόν τον δρόμο γιατί δεν εμπιστεύεται τον αστικό νόμο. Θεωρεί ότι η Δικαιοσύνη είναι τυφλή όσον αφορά και στο προσωπικό της θέμα, αλλά και όσον αφορά στην οικογενειακή της τραγωδία. Με τη βουβή προτροπή του παπα-Γρηγόρη, επιλέγει την προσωπική εκδίκηση, που στα μάτια της είναι η μόνη δικαίωση για το σκοτεινό παρελθόν.