Ποια διαδρομή ακολουθεί ένα συλλεκτικό βιβλίο από το τυπογραφικό εργαστήριο; Πόσοι γνωρίζουν την τέχνη και τη δεξιοτεχνία που κρύβονται πίσω από τις σελίδες του;
Απαντήσεις δίνει η νέα έκθεση «Απο-τύπωμα τέχνης: Η καλλιτεχνική τυπογραφία», που εγκαινιάζεται σήμερα Τρίτη 27 Οκτωβρίου, στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ. Περισσότερες από 40 συλλεκτικές εκδόσεις, πάνω από 200 χαρακτικά, σπάνια εικονογραφημένα βιβλία και παραδοσιακός τυπογραφικός εξοπλισμός αφηγούνται την ομορφιά της συνάντησης λογοτεχνίας, χαρακτικής και τυπογραφίας. Χειροποίητα συλλεκτικά βιβλία τέχνης των εκδόσεων «Διάττων», σπάνιες καλλιτεχνικές εκδόσεις από την προσωπική συλλογή του Προέδρου του Ιδρύματος Ωνάση, Αντώνη Σ. Παπαδημητρίου, καθώς και έργα από τη μόνιμη συλλογή του Τελλογλείου συνθέτουν μια ξεχωριστή περιήγηση στον κόσμο της καλλιτεχνικής τυπογραφίας.
«Δεν βλέπουμε απλώς βιβλία με εικονογράφηση, αλλά ολοκληρωμένα έργα τέχνης» λέει με έμφαση στον ΕΤ ο επιμελητής της έκθεσης, ιστορικός τέχνης Miguel F. Belmonte. Όπως μας εξηγεί πρόκειται για εκδόσεις που ξεχωρίζουν τόσο για την ποιότητα των υλικών τους όσο και για τον τρόπο κατασκευής τους. Τι εννοούμε, όμως, όταν μιλάμε για συλλεκτικές εκδόσεις; «Πρόκειται για βιβλία εξαιρετικής ποιότητας ως προς όλα τα υλικά τους, το χαρτί, τα μελάνια, αλλά και τον τρόπο εκτύπωσης. Η τυπογραφία γίνεται με μεταλλικά στοιχεία. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για μια αυτοματοποιημένη διαδικασία, όπου ένα μηχάνημα αναλαμβάνει την εκτύπωση, αλλά ο ίδιος ο τυπογράφος συνθέτει κάθε σειρά του κειμένου που πρόκειται να τυπωθεί. Είναι μια διαδικασία που απαιτεί μεγάλη τεχνογνωσία. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι πρόκειται για εκδόσεις που προκύπτουν μέσα από συνεργασίες με καλλιτέχνες» μας εξηγεί ο επιμελητής της έκθεσης. Συγκεκριμένα τα λογοτεχνικά κείμενα συνοδεύονται από αυθεντικά χαρακτικά σημαντικών καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων ο Γιώργης Βαρλάμος, ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, ο Χρόνης Μπότσογλου, η Άρια Κομιανού και ο Μανώλης Χάρος.
Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκονται οι εκδόσεις «Διάττων», που ίδρυσε το 1984 ο Νίκος Βοζίκης. Η σαραντάχρονη διαδρομή τους παρουσιάζεται μέσα από συλλεκτικές εκδόσεις έργων του Διονυσίου Σολωμού, του Ανδρέα Κάλβου, του Κωνσταντίνου Καβάφη, του Γιάννη Ρίτσου, του Αισώπου και του Λόγγου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το έργο «Δάφνις και Χλόη» του Λόγγου, σε μετάφραση Ρόδη Ρούφου, με ξυλογραφίες και λιθογραφίες του Γιώργη Βαρλάμου, που εκδόθηκε το 2008. Η εικαστική περιήγηση φτάνει χρονικά μέχρι τη φετινή έκδοση της «Αποκάλυψης του Ιωάννη», με χαρακτικά σε λινόλεουμ του Χρήστου Γεωργίου. Ξεχωριστή ενότητα αποτελούν οι σπάνιες καλλιτεχνικές εκδόσεις από την προσωπική συλλογή του προέδρου του Ιδρύματος Ωνάση, Αντώνη Σ. Παπαδημητρίου. Ανάμεσά τους η «Θεογονία» του Ησιόδου, με οξυγραφίες του Ζορζ Μπρακ, έκδοση του 1955 στο Παρίσι. Παρουσιάζονται ακόμη δημιουργίες των Tavy Notton και Μάρως Βανδώρου, που συνομιλούν με κείμενα του Σοφοκλή, του Maeterlinck και του T.S. Eliot, καθώς και με παρτιτούρες του Ιάννη Ξενάκη.
Η τέχνη πίσω από τις σελίδες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο παραδοσιακός τυπογραφικός εξοπλισμός που ζωντανεύει στον εκθεσιακό χώρο. Μεταλλικά στοιχεία, εργαλεία και εξοπλισμός εκτύπωσης επιτρέπουν στους επισκέπτες να γνωρίσουν πώς σχηματίζονται οι λέξεις και πώς αποτυπώνονται στο χαρτί. «Η έκθεση μας προσφέρει την ευκαιρία να κάνουμε μια παύση, να παρατηρήσουμε και να απολαύσουμε αυτές τις δημιουργίες», επισημαίνει ο ο Δρ Ιστορίας Τέχνης Miguel F. Belmonte, από το Τμήμα Συλλογών Έργων Τέχνης του Τελλογλείου αναδεικνύοντας την αξία της χειρωνακτικής εργασίας στην εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας. Η παράδοση αυτή συνεχίζεται σήμερα στο Κορωπί, όπου το ιστορικό τυπογραφείο των εκδόσεων «Διάττων» λειτουργεί πλέον ως Γουτεμβέργειο Τυπογραφείο ΔΙΑΤΤΩΝ / ONASSIS, στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Ίδρυμα Ωνάση.
Τη γενική ευθύνη της έκθεσης που τελεί υπό την αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα έχει η Ομοτ. Καθηγήτρια ΑΠΘ και Γενική Διευθύντρια του Τελλογλείου, Αλεξάνδρα Γουλάκη – Βουτυρά. Η έκθεση συνδιοργανώνεται από το Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ και το Ίδρυμα Ωνάση, ενώ υποστηρικτές είναι το Υπουργείο Πολιτισμού, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας σε συνεργασία με τις εκδόσεις «Διάττων». Παράλληλα, προβλέπονται κυριακάτικες ξεναγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία.
Info
«Απο-τύπωμα τέχνης: Η καλλιτεχνική τυπογραφία» (The Imprint of Art: The Making of Books)
Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ, Αγίου Δημητρίου 159Α Θεσσαλονίκη.
Διάρκεια: 27 Οκτωβρίου 2026 έως 28 Φεβρουαρίου 2027
